نسبیگرایی اخلاقی، با باورهای ادیان ابراهیمی در تعارض است
گروه اندیشه: ادیان ابراهیمی و به ویژه دین مبین اسلام، که داعیه جهانی بودن دارند، با نسبیگرایی اخلاقی قابل جمع نیستند، چراکه اخلاق نسبی، آن را محدود به شرایط اقوام میکند و این امر با جهانی بودن در تعارض است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از زنجان، محسن جاهد، استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه زنجان عصر دیروز، 11 تیر در دومین جلسه از سلسله نشستهای «کاربرد اخلاق و فضیلتهای آن» که با حضور کارکنان جهاددانشگاهی زنجان در سالن همایشهای شهید نوری این نهاد برگزار شد، با اشاره به اینکه به طور کلی اخلاق در سه حوزه مورد بحث قرار میگیرد، گفت: در نخستین دیدگاه اخلاقی که به اخلاق تحلیلی مشهور است، مباحث کاملاّ انتزاعی است و پوزیتیویستها یا اثباتگرایان بر اساس این دیدگاه، اخلاق را علم نمیدانند، چراکه صدق و کذب مباحث را تنها در وجود یا عدم وجود خارجی آنها میدانند.
وی افزود: بر اساس نگرش اثباتگرایان، مباحث و اوصاف اخلاقی همچون نیکوکاری، به دلیل نداشتن مابهازای خارجی، جزو علوم محسوب نشده و اخلاق را تنها محل احساسات و عواطف انسان و ابزاری برای تسهیل زندگی میدانند.
این استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه زنجان با بیان اینکه اخلاق هنجاری، دومین نگرش اخلاقی است، ابراز کرد: بحث اصلی این دیدگاه اخلاقی، معیار خوب بودن و یا بد بودن اعمال و رفتار است و در این میان، فایدهگرایان بر این باورند که عملی خوب است که بیشترین فایده را برای بیشترین افراد داشته و ابوئیستها و یا خودگراها نیز بر این باورند که عملی که بیشترین فایده را برای خود آنها داشته باشد، خوب است.
نسبیگرایی، اخلاق را نسبت به زمان و مکان متفاوت میداند
جاهد تصریح کرد: سومین دیدگاه اخلاقی، اخلاق کاربردی(Apply Ethics) است که در آن به ابعاد مختلف درستی و یا نادرستی اخلاقی در کاربردهای مختلف همچون اخلاق پزشکی، اخلاق تجارت و یا اخلاق تدریس پرداخته میشود.
وی با اشاره به اینکه نخستین مبحثی که در اخلاق تحلیلی یا فرااخلاق، پسزمینه ذهنی افراد را تحت تأثیر قرار میدهد، نسبی و یا مطلق بودن اخلاق است، اظهار کرد: اخلاق، در صورت نسبی بودن، دارای احکامی خواهد بود که نسبت به زمان و مکان قابل تغییر هستند و هرودوت، تاریخنگار یونانی نیز بر این باور است که اخلاق هر قومی نیبت به شرایط آن قوم، متغیر است و در واقع بر نسبی بودن اخلاق تأکید دارد.
این مدرس دانشگاه زنجان ادامه داد: در این میان، باورهای نسبیگرایان اخلاقی(Relativism) با باورهای پوچگرایان اخلاقی همپوشانی جزئی دارد؛ چراکه پوچگرایان اخلاقی بر این باورند که هیچچیزی در اخلاق صادق نیست و اخلاق را خود انسان ایجاد کرده است تا امورات زندگی خود را بگذراند.
احکام فرعی، محل اختلاف دیدگاههای اخلاقی است
استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه زنجان با تأکید بر اینکه وجود شواهد مختلف در خصوص آداب و رسوم متفاوت در میان ملل مختلف، دلیلی برای نسبیگرایان اخلاقی است که از طریق آن اخلاق را نسبی معرفی میکنند، عنوان کرد: مطلقگرایان اخلاقی، شواهد فوق را با اخلاق متفاوت دانسته و با تقسیم اخلاق به احکام اصلی اخلاق، احکام فرعی اخلاق و رفتار، محل بحث را احکام فرعی اخلاق میدانند.
جاهد خاطرنشان کرد: احکام اصلی اخلاقی همچون درست نبودن قتل و آزار انسانها، بسیار مهم هستند و اغلب انسانها آن را باور دارند، اما احکام فرعی اخلاق همچون چیستی دروغگویی، مورد بحث بوده و در برخی موارد، دروغگویی در بین افراد جایز شمرده میشود، در حالی که گروهی، به هیچعنوان آن را جایز نمیدانند.
وی با بیان اینکه مطلقگرایان، تنوع را در رفتار می دانند، در حالی که بحث در اصول اخلاقی است، گفت: قالب فیلسوفان اخلاقی، از نسبیتگرایی اخلاقی میگریزند و علیرغم اینکه از جذابیت خاصی برخوردار است، آن را وصله ناجوری میدانند.
این مدرس دانشگاه زنجان با تأکید بر اینکه نسبیگرایی اخلاقی با ادیان ابراهیمی در تعارض است، یادآور شد: ادیان ابراهیمی و به ویژه دین مبین اسلام، که داعیه جهانی بودن دارند، با نسبیگرایی اخلاقی قابل جمع نیستند، چراکه اخلاق نسبی، آن را محدود به شرایط اقوام میکند و این امر با جهانی بودن در تعارض است.
نگاه نسبی به اخلاق، دلیل قبول جنایتهای گروههای تکفیری خواهد بود
جاهد، غیراخلاقی شدن کار مصلحان اجتماعی در صورت باور به نسبی بودن اخلاق را دلیل دیگر رد نسبیگرایی اخلاقی دانست و ابراز کرد: مصلحان اجتماعی برای تغییر تفکر نادرستی در جامعه، در ابتدا در اقلیت بوده و بر خلاف نرمهای آن جامعه حرکت میکنند و در صورت نسبی دانستن اخلاق، عمل آنها غیراخلاقی خواهد بود.
استادیار گروه فلسفه و حکمت دانشگاه زنجان تأکید کرد: در صورت قبول دیدگاه نسبیگرایی اخلاقی، باید بر این باور باشیم که گروههای تکفیری که امروز در عراق و سوریه دست به جنایت میزنند، باورهای خود را دارند و دلیلی برای مبارزه با آنها وجود ندارد، در حالی که این مطلقگرایی اخلاقی است که در این میان، انسانها را برای مقابله با حرکتهای غیراخلاقی، دست به شمشیر میکند.
وی در پایان تصریح کرد: اخلاق فضیلت اسلامی، بهترین سیستم اخلاقی برای ایران است، چراکه گذر از اندیشه اخلاقی دین اسلام به انسان انگیزه کافی را داده و سیستمی بسیار منسجم است.
