نگاهی به ماهیت و حکمت روزه
گروه اندیشه: روزهداری حکمتهای بیشماری دارد که یکی از آنها رسیدن به سلامتی تن است؛ از میان صدها کلمات گهربار از زبان پیامبر(ص) و ائمه(ع) این جمله معروف است که «روزه بگیرید تا سالم بمانید».
آفرینش هر چیزی در این جهان حکمتی دارد گاهی میتوان حکمت آن را دریافت، گاهی هم عقلِ محدود انسان ظرفیت دریافت این حکمتها و فلسفهها را ندارد، خداوند باری تعالی انسان را آفرید و پرورش داد؛ بنابراین بهتر از خودمان آنچه که برای سلامتیمان مفید و به صلاح است را میداند.
آیه 183 سوره بقره که در باب تشریع حکم روز میفرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ؛ ای کسانی که ایمان آوردهاید، روزه داشتن بر شما مقرر شد، همچنان که بر کسانی که پیش از شما بودهاند مقرر شده بود، تا پرهیزگار شوید».
خداوند در این آیه بعد از بیان وجوب روزه، فلسفه این فریضه الهی را تقوا و پرهیزگاری میداند. تقوا به معنای پرهیزگاری، ترسیدن از حق تعالی و دوری دل از گناه است و در پرتوی تقوا است که انسان حقیقتبین میشود.
روزه یکی از مهمترین آزمونهای الهی است
از مهمترین آثار روزه، شناسایی مخلصان است؛ زیرا روزه به معنای خودداری نفس از نوشیدن و خوردن و دیگر لذتهای نفسانی و همچنین محرمات، برای بسیاری از مردم که نمیتوانند دل از لذتهای دنیوی و مادی بشویند بسیار دشوار است و تنها اهل خشوع و خضوع هستند که به حکم الهی دست از اموری حتی مباح چون خوردن و نوشیدن و ... برمیدارند از اینرو، میتوان گفت که روزه یکی از مهمترین آزمونهای الهی است که از طریق آن میتوان اهل اخلاص را از غیر آن باز شناخت.
امام علی(ع) درباره این کارکرد روزه میفرماید: خداوند روزه را واجب کرد تا بهوسیله آن اخلاص خلق را بیازماید. روزه تنها آن نیست که برای چند ساعت به خود گرسنگی و تشنگی دهیم بلکه روزه واقعی آن است که علاوه بر زبان انسان، قلب و روان آدمی روزهدار باشد. همانطور که امام علی(ع) در این خصوص میفرماید: روزه قلب بهتر از روزه زبان و روزه زبان بهتر از روزه شکم است.
از آنجا که انسانها همیشه بهدنبال بهترین هستند، پس باید در انجام تمام وظایف دینی خود بهترین را خواستار باشند. پس در روزه واقعی باید همه اعضا و جوارح و جوانح آدمی روزهدار باشد و همانطوری که شکم روزهدار است، باید چشم و گوش و دیگر اعضای بدن نیز روزهدار باشد.
روزه؛ بهترین عنصر همدردی
از دیگر حکمتهای روزه میتوان به عنصر همدردی اشاره کرد؛ چراکه روزهدار با روزهداریِ خود شرایط سخت دیگران را درک میکند و به سبب تحمل رنجی که در مدت روزهداری میبرد، رنج فقیران را با تمام پوست و گوشت خود احساس میکند. ایجاد شرایط مشابه و همانندسازی فضای زندگی با زندگی فقیران در مهمترین بٌعد یعنی فقدان خوردنی و نوشیدنی و لذتهای دیگر، موجب میشود تا احساس همدردی ایجاد شده و زمینه برای احسان و انفاق مالی فراهم آید.
امام صادق(ع) درباره وجوب روزه میفرماید: خداوند روزه را واجب کرده تا بدین وسیله دارا و ندار، غنی و فقیر مساوی شوند. امام رضا(ع) نیز در اینباره میفرماید: مردم به انجام روزه امر شدهاند تا درد گرسنگی و تشنگی را بفهمند و بهواسطه آن فقر و بیچارگی آخرت را بیابند.
همچنین کسی که توانایی ندارد تا شهوت جنسی را از راه حلال پاسخ دهد، باید با روزه گرفتن آن را مهار کند و مدیریت نفس را در دست گیرد؛ چرا که روزه یکی از راههای مهار طغیان شهوت جنسی است؛ بنابراین میان عفت و روزه، رابطه مستقیمی وجود دارد، پیامبر اکرم(ص) میفرماید: ای جوانان! کسی که از شما توانایی ازدواج داشته باشد، ازدواج کند، زیرا ازدواج سبب میشود که از نوامیس مردم چشم فرو بندد و دامان خویش را از آلودگی به بیعفتی حفظ کند و کسی که توانایی بر ازدواج ندارد، روزه بگیرد.
