خاک؛ منشأ سخاوت و برکت برای بشر/ اهمیت خاک در اسلام
گروه اندیشه: خاک منشأ سخاوت، برکت و نعمتهای مختلفی برای بشر است، وقتی دانهای در درون آن جای میگیرد، یک خوشه را به انسان تحویل میدهد، آب گلآلود را جذب میکند و به جای آن چشمههای زلال را بیرون میریزد و منبع عظیمی برای ذخیره آب و تصفیه آن محسوب میشود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، سنگهای سفت و سخت موجود در سطح زمین، در نتیجه تأثیر عوامل فیزیکی به مرور زمان خرد میشوند؛ این مواد که از تخریب سنگ حاصل شده، بهصورت طبقات کم و بیش ضخیم، روی سنگهای اولیه را که هنوز تحت تأثیر عوامل خارجی واقع نشدهاند را میپوشاند. مواد حاصل از تخریب سنگها، مخلوط با مواد آلی پوسیده و نپوسیده موجودات زنده، خاک را تشکیل میدهند؛ بنابراین خاک قسمت سطحی است که بر اثر عوامل مختلف فیزیکی، شیمیایی و زیستی بهوجود میآید.
خداوند در آیه 58 سوره مبارکه اعراف میفرماید: «وَ الْبَلَدُ الطَّیِّبُ یَخْرُجُ نَباتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذی خَبُثَ لایَخْرُجُ إِلّا نَکِداً کَذالِکَ نُصَرِّفُ الْآیاتِ لِقَوْمٍ یَشْکُرُونَ؛ سرزمین پاکیزه (و مستعد)، گیاهش به فرمان پروردگار مى روید، امّا سرزمینهاى ناپاک (و شورهزار)، جز گیاه اندک و بىارزش، از آن نمىروید، این گونه آیات (خود) را براى گروهى که شکر گزارند، شرح مىدهیم»؛ بنابراین خاک یک پدیده طبیعی است که عموماً در همهجا و در همه نوع شرایط آب و هوایی میتواند حضور د اشته باشد. خاک یکی از شرایط مهم پیدایش حیات و تمدن روی کره زمین است و بررسی دقیق این پدیده طبیعی که در زندگی هر موجود زندهای نقش بسیار مهمی را ایفا میکند لازم و ضروری است.
انسان مسلمان در برابر خاک مسئول است و از این نعمت الهی باید بهخوبی محافظت کند و از آلوده کردن آن بپرهیزد. خاک علاوه بر آنکه عنصری لازم برای پرورش و رشد و نمو درختان و گیاهان است، میتواند آلودگیها را متلاشی و نابود کند، به شرط آنکه این مواد در حد ظرفیت قابل تحمل خاک برای تصفیه خود به خود به آن اضافه شود.
اهمیت خاک در اسلام
خاک بهعنوان ماده اولیه خلقت انسان و جایگاه نهایی بدن انسان از عناصری است که تقریباً تمام نیازهای مادی انسان را در خویش نهفته دارد، از طرفی در مورد مهمی مانند تطهیر میتواند جایگزین آب و عامل پاکی و آمادگی انسان برای انجام فرایض دینیاش شود.
خاک سجدهگاه انسان است و نبی مکرم اسلام(ص) از طرف خداوند متعال نقل میفرماید: «تمامی زمین را برای تو و امتت مسجد و خاک آن را پاککننده قرار دادیم» و امام صادق(ع) فرمود: «پروردگار متعال خاک را پاکیزه قرار داد؛ همانگونه که آب را پاکیزه قرار داد».
در آیات متعددی از قرآن کریم به استفاده از خاک پاک (خاک سطحی که در مجاورت باد و تابش خورشید و در بلندیها وجود دارد) بهعنوان پاککننده در جایی که آب وجود ندارد، تأکید شده است.
طبق تفسیر نمونه، آیه 43 سوره مبارکه نسا به ذکر فواید بهداشتی خاک پرداخته است که «خاک پاک و زنده بهخاطر داشتن باکتریهای فراوان میتواند آلودگیها را تجزیه کرده و از بین ببرد و چهبسا اگر این خاصیت در خاک نبود، کره زمین در مدت کوتاهی به یک مکان متعفن تبدیل میشد».
اهمیت خاک پاک زنده در محیط زیست به سه علت زدودن آلودگی خاکهای سطحی و آبهای زیرزمینی و همچنین از بین بردن آلودگیهای هوای محیط زیست غیرقابل انکار است.
خداوند متعال در آیه 7 سوره مبارکه ق فرموده است: «وَ الْأَرْضَ مَدَدْناها وَ أَلْقَیْنا فیها رَواسِیَ وَ أَنْبَتْنا فیها مِنْ کُلِّ زَوْجٍ بَهیجٍ؛ و ما زمین را بگستردیم و در آن کوههایی ثابت و استوار افکندیم و در آن از هر صنف و جفتی از گیاهان زیبا و دلانگیز رویاندیم».
انسان در طول سالیان متمادی زراعت و انجام عملیاتی از قبیل شخم زدن، آبیاری، اضافه کردن کود آلی و معدنی، اضافه کردن ماسه به زمینهای سفت و سخت، قطع بیرویه درختان جنگلی و انهدام جنگل و استفاده بیرویه و نامناسب از مراتع بر اثر چرای مفرط که باعث سفت شدن زمین و در نتیجه فرسایش خاک میشود، همچنین اصلاح و عمران زمینهای شور و باتلاقی و... موجب تغییرات زیادی در خواص فیزیکی، حیاتی و شیمیایی خاک شده که بهطور مستقیم در تکامل و تشکیل خاک و نیز تغییر فرسایش آن دخالت داشته است.
محیط زیست ما یعنی آب، خاک و هوا که از بزرگترین نعمتهای الهی برای بشریت هستند مانند زنجیری به نام زنجیره حیات به هم پیوسته و وابستهاند که حذف هر کدام مساوی با مرگ و نابودی حیات است، چنانکه خداوند در اکثر آیات قرآن این چرخه زیستی را به هم مرتبط و پیوسته دانسته است.
بیش از 46 بار واژه «ارض» در قرآن بهکار رفته است
حجتالاسلام سیدمحسن موسوی، مسئول بنیاد مهدویت و آیندهپژوهی استان لرستان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا، گفت: در قرآن کریم بیش از 46 بار از واژه «أرض» به معنی زمین، سخن به میان آمده است و در بسیاری از موارد از خاک بهعنوان محل کسب روزی انسان یاد شده است.
وی ادامه داد: خداوند سبحان در آیه 12 سوره مؤمنون میفرماید: «وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طینٍ؛ و به یقین، انسان را از عصارهای از گِل آفریدیم»؛ لذا آغاز آفرینش انسان از خاک بوده است.
حجتالاسلام موسوی بیان کرد: خاک منشأ سخاوت، برکت و نعمتهای مختلفی برای بشر است که وقتی دانهای در درون آن جای میگیرد، یک خوشه را به انسان تحویل میدهد، آب گلآلود را جذب میکند و به جای آن چشمههای زلال را بیرون میریزد، بدنهای زنده را حمل میکند و اجساد مردگان را در درون خود دفن میکند و منبع عظیمی برای ذخیره آب و تصفیه آن بهعنوان منبع حیات است.
مسئول بنیاد مهدویت استان لرستان اظهارکرد: نبی مکرم اسلام(ص) فرمود: «زمین برای من محل سجده و طهارت قرار داده شده است»؛ لذا خاک همانند آب، از مطهرات محسوب میشود و امام صادق(ع) نیز فرمود: «خداوند آب را مانند خاک پاکیزه قرار داده است».
موسوی گفت: در محیط زیست اهمیت خاک کمتر از آب نیست و این دو لازم و ملزوم یکدیگرند که باید از آلوده کردن آنها اجتناب کرد و آب و خاک را میتوان دو عنصر اساسی برای رونق کشاورزی دانست همانطور که پیامبراعظم(ص) فرمود: کسی که خاک برای کشاورزی در اختیار داشته باشد و برود گندم خریداری کند از رحمت خدا به دور است.
