پایان ماه رمضان؛ آغازی بر غفلتزدایی از روح و جان آدمی
گروه اندیشه: ماهی که پیامبر اکرم(ص) همه ما را به درک حقایق آن سفارش فرمودهاند میتواند آغازی بر غفلتزدایی از جان و روح آدمی تا رسیدن به هدف آفرینش و بازگشتی دوباره به فطرت خداجو و خداخواه باشد.
رمضان، ماهی که پیامبر اکرم(ص) همه ما را به درک حقایق آن سفارش فرمودهاند پایان یافت، پایان این ماه شاید برخی را در حسرت، برخی را در شادی، برخی را در حیرت و برخی را در بیخبری و بیتوجهی بگذارد، با پایان یافتن ماه رمضان احساسات گوناگونی بر انسانها حاکم خواهد شد؛ احساساتی که ناشی از عملکرد آدمی در این ماه بوده است، برترین خواستهها در شبهای قدر شاید طلب هدایت و مغفرت از خداوند متعال است؛ چرا که گمراهی انسان را به تباهی میکشاند و در بسیاری از مواقع نوع بشر بر این گمراهی آگاه بوده اما از آن راضی به نظر میرسد.
شاید کلیشه باشد که ماه رمضان آغازی بر پایان غفلتها است اما به واقع چنین است، اگر به یقین خواهان گرامیداشت فطر بهعنوان عید همه مسلمانان هستیم باید این ماه برایمان با آگاهی از غفلتمان همراه باشد، غفلتزدایی از روح و جان آدمی با ابراز پشیمانی هر چند زبانی آغاز میشود، ابراز نارضایتی فرد از عمل خود در ابتدا بر زبان و سپس به قلب شاید بتواند راه گریزی از تاریکی و ورود به روشنایی و نور الوهیت باشد.
دور شدن از عرش قدسی و اهل بیت(ع) هر چند با زندگی بدون مشکل و رنج همراه باشد، گمراهی مطلق بوده؛ چراکه با فراموشی هدف اصلی آفرینش همراه است، احادیث و روایات بسیاری از ائمه معصوم(ع) درباره توبه و بازگشت بنده بهسوی خداوند روایت شده اما شاید تکاندهندهترین آن مربوط به امام محمدباقر(ع) است: به راستی که خدای تعالی به بازگشت و توبه بنده شادتر باشد تا مردمی که در شب تار قافله و بار خود را گم کرده باشد و آن را دوباره به دست آورد.
اشتیاق پروردگار عالم به هدایت بندگان همواره به سود آنها بوده است؛ ابتلائاتی که خداوند سبحان از آنها در قرآن کریم سخن گفته و به بوته آزمایش کشاندن ایمان افراد به همین دلیل است؛ چرا که بهشت را به عمل میدهند، «أَلَمْ یَأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَن تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللَّهِ وَمَا نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَلَا یَکُونُوا کَالَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ مِن قَبْلُ فَطَالَ عَلَیْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَکَثِیرٌ مِّنْهُمْ فَاسِقُونَ؛ آیا براى کسانى که ایمان آوردهاند هنگام آن نرسیده که دلهایشان به یاد خدا و آن حقیقتى که نازل شده نرم [و فروتن] گردد و مانند کسانى نباشند که از پیش بدانها کتاب داده شد و [عمر و] انتظار بر آنان به درازا کشید و دلهایشان سخت گردید و بسیارى از آنها فاسق بودند». فراخوانی انسان به خوبی از سوی خداوند به چنین روشنی در قرآن کریم آمده است و البته خداوند قادر و مهربان بسیار در کلام خود بندگان را به توبه تشویق میکند؛ قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ ﴿۵۳﴾ و وَأَنِیبُوا إِلَى رَبِّکُمْ وَأَسْلِمُوا لَهُ مِن قَبْلِ أَن یَأْتِیَکُمُ الْعَذَابُ ثُمَّ لَا تُنصَرُونَ ﴿۵۴﴾؛ بگو اى بندگان من که بر خویشتن زیادهروى روا داشتهاید از رحمتخدا نومید مشوید در حقیقتخدا همه گناهان را مىآمرزد که او خود آمرزنده مهربان است (۵۳)، و پیش از آنکه شما را عذاب در رسد و دیگر یارى نشوید به سوى پروردگارتان بازگردید و تسلیم او شوید (۵۴)»، (زمر).
شاید توبه بهصورت یکباره از سوی فردی که تمام سال را در غفلت بوده خواستهای نابجا باشد اما میتوان این تدریجها را از پایان ماه رمضان آغاز کرد، عمر کوتاه آدمی به یقین کفاف درک عظمت وجودی آفرینش را نمیدهد، خواست آدمی و در مرتبه بالاتر از آن، خواست خداوند در پیدا کردن این راه مستقیم تأثیرگذار است، بازگشت آدمی به خداوند و خوبیها و پاکیها از جانب او توفیقی است نهاده بر گردن بنده گمراه و غافل؛ غفلتی که شاید از سر نادانی و یا تنبلی در کشف اسرار الهی باشد.
ماه رمضان و درک حقایق آن که دل پر زنگار ما عاجز از آن است، میتواند راهی باشد برای دستیابی به آنچه که خداوند انسان را برای آن آفرید، هدایتخواهی از ذات اقدس الهی و اعتراف به اشتباه و خطا از پایههای اصلی بازگشت بنده بهسوی خداوند متعال است، خداوند رحمان در آیات بسیاری از قرآن کریم قبول توبه بنده به شرط تکرارناپذیری آن را بیان فرموده است.
تدریج آغاز راه توبه و بازگشت میتواند از روزهای ماه رمضان که ساعات طولانی از انسان گناه نکردن را خواستار شده آغاز شود، از بین بردن نفاسانیات رذیلهای چون حسادت، خودبینی، عناد و سرکشی در برابر پروردگار با عنایت خداوند متعال و خواست انسان میتواند برطرف شود، امید به بخشش از سوی پروردگار از توفیقاتی است که نصیب هر فردی میشود و همگان میتوانند از این فرصت استفاده کنند، صداقت آدمی با خود در برشمردن گناهان یکی از آغازین شیوههای پاک کردن قلب، ذهن، روح و جسم از گناه است.
رجوع به قرآن و پیداکردن گوهر وجودی آدمی که در قالب دین اسلام آمده بهترین اصل در بازگشت بهسوی معبود حقیقی است، به یقین تجربیات شیرین میان عبد و معبود و ادامه آن به لذت هر گناهی برتری دارد، آدمی در راه غفلتزدایی باید با تفکر بر قرآن کریم و بهرهمندی از اندیشههای اهلبیت(ع) خود را برای تفکری برای دستیابی به حقیقتی عمیق و باریک آماده کند، تفکری از برای کشف حقیقت وجودی آدمی. پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «اللهُ أَفرَحُ بِتَوبَةِ عَبدِهِ مِنَ العَقِیمِ الْوَالِدِ وَ مِنَ الضَّالِ الواجِدِ وَ مِنَ الظَّمانِ الوارِدِ؛ خداوند بر اثر توبه بندهاش خوشحالتر است از کسی که عقیم بوده، بچهدار شده و از کسی که گمشده خویش را یافته و از تشنهای که به آب رسیده است».
به یقین انسان بودن در زمانه حاضر امری دشوار مینماید و انسان را دچار فراموشی نسبت به مهمترین مقوله زندگی؛ مرگ دچار میسازد. اما درک حقیقی آزمونهای الهی و نجات از گمراهی هر چند با مشکلات روحی و جسمی همراه باشد اما لذت هدایت از سوی پروردگار مهربان وصفناپذیر است و دستیابی و چنگ زدن به مطلق همه خوبیها و بینیازیها به یقین روح و جان انسان را از عطش سیراب خواهد ساخت.
سیما محسنی
