نگاهی به آداب و رسوم عید فطر میان عرب‌های خوزستان

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، هرساله به شکرانه دریافت مواهب الهی ماه مبارک رمضان، مسلمانان در پایان این ماه به جشن و سرور می‌پردازند، این جشن در روز عید فطر و اولین روز ماه شوال معنا می‌گیرد؛ معنایی از جنس دلتنگی برای رفته و شادمانی برای آمده.

آمده از جنس زیبایی است، زیبایی که خداوند وعده‌اش را به متقیان داده‌اند، خداوند سبحان در فراخوانی عمومی به مسلمانان آنان را به روزه‌داری در ماه رمضان توصیه کردند، آنان که عمل کردند، دلخوشند به اینکه خداوند عزوجل بهترین پاداش‌ها را برایشان به ارمغان آورده است؛ ارمغانی از جنس «جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِین عِیداً».

دلخوشان و سرمستان، عید را چه باشکوه گرامی می‌دارند، آذین می‌بندد شهر و کوچه‌ها را، خانه‌تکانی می‌کنند، تبریک‌ها می‌گویند، دعایی زمزمه می‌کنند، بهانه‌ایی می‌یابند برای رفع کدورت‌ها و خالی کردن دل از زنگار غم و ... .

در این میان عرب‌های خوزستان عید فطر را از جمله عیدهای باشکوه معنوی می‌دانند که باید به شکل خاصی برگزار شود، به پیشواز عید می‌روند، چند روز مانده به پایان ماه رمضان «ام‌الوسخ» و «ام‌الحلس» را جلوه‌ای دیگر می‌بخشند، ام‌الوسخ و یا همان روز «چرک»، به نظافت خانه‌های خود می‌پردازند و خانه را برای فرارسیدن عید و اکرام مهمان مهیا می‌کنند، روز بعد از آن «ام‌الحلس» است یعنی روز نظافت، حال که به باطن خود رسیدگی کردند‌، وقت آن است به ظاهر نیز برسند.

در روزهای پایان ماه مبارک رمضان و بر حسب سنت دیرینه‌ایی و برای استقبال از مهمان در روز عید، بساط خرید شیرینی و ازدحام شهر بیشتر مشهود است، رخت‌ها نو می‌شوند، بازار جانی تازه می‌گیرد، هنگام اعلام رؤیت هلال ماه، تکبیرگویان بر بام‌ها می‌روند، کودکان شادند از آمده اما نمی‌دانند که این آمده چه حرمتی دارد، شادند به شادی بزرگترهایشان.

روز عید و پس از اقامه نماز در مساجد، دید و بازدیدها آغاز می‌شود، از خانه، کوچه، محل و کل شهر دید و بازدیدها آغاز می‌شود، شهر پذیرای مهمان می‌شود.

عرب‌های خوزستان اغلب در شهرستان‌های اهواز، سوسنگرد، بستان، هویزه، آبادان، شادگان، خرمشهر، ماهشهر، بندر امام خمینی(ره)، ملاثانی، شوشتر، شوش، امیدیه، هندیجان ساکن هستند، این شهرستان‌ها نیز از حال و هوای خاصی در روز عید برخوردار هستند.

نکته مهمی که در دید و بازدید عید فطر میان عرب‌های خوزستان بیشتر مشهود است، لزوم آغاز عیددیدنی از خانه بزرگان و سادات است. پدربزرگ، مادربزرگ، بزرگ محل. از یک نفر آغاز می‌شود و با ملحق شدن دیگران، جمعیتی در شهر به راه می‌افتد و الله‌گویان وارد منازل می‌شوند.

دوستان نیز دیداری تازه می‌کنند، همه منازل پذیرای مهمان هستند و در منزلی بسته نیست، یاالله گویان وارد می‌شوند، با گفتن «عیدکم مبارک یا اهل البیت»، «عیدکم مبارک؛ ایامکم سعیده» و «عساکم من عواده» وارد منازل می‌شوند.

از سنت‌های دیگری که در روز عید مشهود است معطر کردن منازل با عود و بخور است، فضای معنوی که گرچه این روزها کمرنگ شده، اما به جا مانده است تا آیندگان نیز تحکم بخشند آن را.

بساط قهوه خوردن که پایه ثابت مناسبت‌های گرامی‌داشت خوزستان است، در روز عید فطر جلوه‌ای خاص می‌گیرد، فنجان تلخ قهوه را قبول می‌کنند و سعی می‌کنند با شیرینی عید، کامشان را شیرین کنند، شاید تغییر ذائقه قهوه در روز عید نیز مؤیدی بر تقدس عید فطر میان عرب‌های خوزستان است.

سنت دیگری که در روز عید فطر بین عرب‌های خوزستان مورد توجه همگان است، یاد کردن عزیز از دست رفته‌ است، آشنایان و فامیل پس از حضور در مزار به سراغ خانواده متوفی می‌روند و می‌خواهند که خانواده عزادار لباس سیاهشان را در آورد، در این مراسم و به احترام بزرگان از سادات و بزرگان درخواست می‌شود که در این مراسم حضور یابند، این خواسته نیز به احترام آنانی که آمده‌اند، مورد قبول واقع می‌شود.

فطریه دادن و جمع‌آوری زکات فطریه نیز شب اعلام عید فطر صورت می‌گیرد، دست به دست از کوچکترین فرد خانواده می‌چرخد تا به دست پدر خانواده برسد، پدر خانواده آن را، روز عید به مستحق و نیازمند می‌دهد.

شادمانی روز عید نیز روال خاص خود را دارد، حضور در منزل بزرگان به‌صورت «یزله» که همان پایکوبی است، صورت می‌گیرد، محلات با حضور جوانان و انجام این اقدام رنگ و بویی خاص می‌گیرد.

در بیشتر شهرستان‌های خوزستان رسم بر این بوده که بیش از یک یا دو روز را به دید و بازدید عید اختصاص می‌دادند، در سال‌های اخیر و بنا به درخواست مسئولان شهری و استانی، این مدت به‌صورت رسمی در استان خوزستان به دو روز افزایش یافت، غرض از این امر نیز توجه بیشتر به صله رحم عنوان شده است.

مردم عرب خوزستان ساکن شهر و روستا در این مدت کدورت‌ها و اختلافات را کنار می‌گذارند، بزرگان قوم از این مناسبت نهایت استفاده را کرده و اختلافات دو جانبه را برطرف می‌کنند.

روز عید میان عرب‌های خوزستان از تقدس خاصی برخوردار است، در این روز آغوش همه برای یکدیگر باز است، صلح، صفا و دوستی مشخصه اصلی عید فطر میان عرب‌های خوزستان است.

مریم جویدراوی