خطبه همام؛ شرح سیمای پارسایان و راه سعادت جاودان
گروه اندیشه: توجه و عمل به تعالیم دین اسلام، درون ما را آرام، پاک و طاهر میسازد، در این میان، خطبه همام در نهجالبلاغه یکی از منابعی است که امام علی(ع) با شرح سیمای پارسایان در آن راه رسیدن به سعادت جاودانه را به انسان نشان میدهد.
حجتالاسلام محسن عبادی، مدرس حوزه علمیه ایلام در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از ایلام، با اشاره به اینکه انسان پس از ادای شهادتین وارد دین اسلام میشود و او را مسلمان مینامند، اظهار کرد: مرحله بعد از اسلام آوردن، مؤمن بودن است، در آیه 14 سوره حجرات، «قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنَّا ۖ قُل لَّمْ تُؤْمِنُوا وَلَٰکِن قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا یَدْخُلِ الْإِیمَانُ فِی قُلُوبِکُمْ ۖ وَإِن تُطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ لَا یَلِتْکُم مِّنْ أَعْمَالِکُمْ شَیْئًا ۚ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ؛ عربهای بادیهنشین گفتند: ایمان آوردهایم. بگو: شما ایمان نیاوردهاید، ولی بگویید اسلام آوردهایم، امّا هنوز ایمان وارد قلب شما نشده است! و اگر از خدا و رسولش اطاعت کنید، چیزی از پاداش کارهای شما را فروگذار نمیکند، خداوند، آمرزنده مهربان است»، ایمان داشتن یک درجه از مسلمان بودن بالاتر است و کسی که شهادتین بگوید و ایمان نداشته باشد مسلمان واقعی نیست.
وی با اشاره به کلام امام علی(ع) در خطبه همام نهجالبلاغه، گفت: درجه بالاتر از مؤمنان، متقین هستند که صفات آنها در این خطبه شرح داده شده و هرچقدر انسان خود را به این صفات آراسته کند، طبیعتاً به خدا نزدیکتر است، حتی اگر خدا را با قویترین برهانهای عقلی، نقلی و ... اثبات کنیم وقتی درونمان پر از شیطان بود هیچوقت یک دیندار واقعی نیستیم.
حفظ زبان از اوصاف متقین است
حجتالاسلام عبادی با اشاره به این فراز از خطبه متقین در نهجالبلاغه، «فَالْمُتَّقُونَ فیها هُمْ اَهْلُ الْفَضائِلِ، مَنْطِقُهُمُ لصَّوابُ، وَ مَلْبَسُهُمُ الاِقْتِصادُ وَ مَشْیُهُمُ التَّواضُعُ. غَضُّوا اَبْصارَهُمْ عَمّا حَرَّمَ اللّهُ عَلَیْهِمْ ...؛ پرهیزکاران در این دنیا اهل فضائل هستند، گفتارشان صواب، پوشاکشان اقتصادى و رفتارشان افتادگى است. از آنچه خدا بر آنان حرام کرده چشم پوشیده ...»، افزود: ما اگر دقت کنیم حرفهای زیادی برای گفتن نداریم، خیلی از گناهان تنها به زبان مربوط میشود، مثل غیبت، دروغ و ... همین جسم کوچک، گناهان بزرگی مرتکب میشود، با یک نیش و کنایه ممکن است دل کسی را بشکنیم و احتمال دارد غیبت و بدگویی کنیم، تفرقه بیاندازیم؛ لذا حفظ زبان از اوصاف متقین است.
این مبلغ مذهبی با بیان اینکه در روایات اسلامی، دروغ بهعنوان کلید همه گناهان معرفی شده است، گفت: زبان بهعنوان یکی از اعضای پرکاربرد بدن، طبیعتاً احتمال بیشترین خطا را نیز دارد؛ بنابراین باید مراقب زبان خود بود و سنجیده سخن بگوییم.
مدرس حوزه علمیه ایلام اقتصاد در معیشت را بر اساس کلام حضرت امیر(ع) یکی دیگر از صفتهای متقین برشمرد و افزود: منظور از «اقتصاد» اعتدال است و متقین کسانی هستند که در معیشت خود همواره اعتدال را رعایت میکنند.
تکبر از آفتهای جامعه بشری امروز است
وی تواضع و فروتنی را از دیگر اوصاف متقین بیان کرد و گفت: بعضی بزرگی خویش را در پستی دیگران میبینند، یعنی همواره دیگران را کوچک میکنند تا خود را بزرگ کنند که این نشانه عجز و ناتوانی این افراد است؛ متقین کسانی هستند که مشی آنها فروتنی است و متکبرانه عمل نمیکنند، انسانهایی که خود را نمیشناسند و نسبت به خود توهم دارند تکبر میورزند که این یکی از آفتهای جامعه بشری امروز است.
حجتالاسلام عبادی با بیان اینکه شرافت انسان به قوه عقل، درک و روح اوست، اظهار کرد: اگر روح خود را تقویت کنیم و فضایل اخلاقی را در درونمان رشد دهیم طبیعتاً از بسیاری از کژیها دور میشویم.
اولین مرتبه تقوا چشمبستن از محرمات است
این کارشناس دینی با بیان اینکه متقین از نگاه امام علی(ع) دیدگان خود را بر آن چیزهایی که خداوند حرام دانسته میبندند، گفت: اولین مرتبه تقوا چشمبستن از محرمات است، اگر انسان اهل مراقبه نباشد در خطر لغزش میافتد.
وی با اشاره به اینکه دوری از اجتماع و عزلتگزینی برای دوری از ارتکاب به گناه خلاف دیدگاه اسلام است، بیان کرد: اگر میدانی برای محک نفس وجود نداشته باشد نمیتوان با اطمینان فرد را متقی دانست، انسان مقاوم کسی است که در بطن اجتماع بتواند تقوا را رعایت کند.
وقتی افسار نفس از دستمان رها شد...
حجتالاسلام عبادی از حواس ظاهری انسان بهعنوان طلبکاران درونی انسان یاد کرد و افزود: وقتی افسار خواهشهای درونی نفس از دستمان رها، فکر و ذهنمان مملو از دادههای دریافتی و لذتهای زودگذر شد، باطن انسان دچار غوغا و شلوغی درونی میشود و دیگر جایی برای تفکر به خود نمیماند، 70-80 سال زندگی میکند ولی نمیداند غایت و هدف از وجود او در این دنیا چیست؟ و تنها بهدنبال طلبکاریهای دل خویش است و سرانجام مرگ او فرا میرسد و دستان او خالی و چیزی جز حسرت برایش باقی نمیماند.
مدرس حوزه علمیه ایلام با بیان اینکه درون انسانهای متقی آشفته نیست، گفت: اگر حواس خود را کنترل کنیم، میتوان درون خود را نیز آرام کرد و صاحب یک نفس مطمئن شد.
بعضی از مسائل قابل تجربه نیستند
وی با اشاره به آیه 30 سوره نور «قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ۚ ذَٰلِکَ أَزْکَىٰ لَهُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا یَصْنَعُونَ؛ به مؤمنان بگو چشمهای خود را (از نگاه به نامحرمان) فروگیرند، و عفاف خود را حفظ کنند؛ این برای آنان پاکیزهتر است؛ خداوند از آنچه انجام میدهید آگاه است»، بیان کرد: بعضیها (جان استوارت میل، متفکر انگلیسی) بر این باورند مسئلهای را تا تجربه نکرد نباید آنرا پذیرفت، غافل از اینکه بعضی از مسائل قابل تجربه کردن نیستند، مثل همین آزادی روابط جنسی در غرب و نتایجی که داشته آیا قابل جبران است؟ اگر سَم را بخوریم تا نسبت به آن شناخت پیدا کنیم آیا زنده میمانیم تا نتیجه تجربه خود را بگیریم؟
حجتالاسلام عبادی در پایان با بیان اینکه یکی از نعمتهایی که خداوند بهوسیله انبیا برای انسان فرستاده تعالیم و دستوراتی است که میتوان بدون تجربه به نتایج آنها پی برد، گفت: توجه و عمل به تعالیم دین اسلام، درون ما را آرام، پاک و طاهر میسازد در این میان، خطبه همام در نهجالبلاغه یکی از منابعی است که امام علی(ع) با شرح سیمای پارسایان در آن راه رسیدن به سعادت جاودانه را به انسان نشان میدهد.
