تغذیه کودک با شیر مادر از دیدگاه قرآن/ رعایت حداکثر عدالت در این زمینه

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، تغذیه با شیر مادر به‌عنوان یک حق برای کودک در دین اسلام به رسمیت شناخته شده و پیرامون آن احکام و توصیه‌های مفصلی بیان شده است، اهمیت این حق کودک بدان جهت است که شیر مادر کامل‌ترین و سالم‌ترین غذا برای کودک است و رشد جسمی و نیز پرورش عاطفی و روحی طفل را به بهترین صورت فراهم می‌کند.

تحقیقات علمی نیز نشان می‌دهد که تغییر ترکیبات شیر مادر از هنگام ولادت تا پایان دوران شیردهی با نیازهای غذایی، سلامتی و ایمنی کودک تناسب کامل دارد، از این‌رو کودکانی که از شیر مادر استفاده می‌کنند شش برابر دیگر کودکان شانس زنده ماندن دارند.

خداوند متعال در آیه 233 سوره مبارکه بقره در این باره می‌فرماید: «وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلاَدَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَن یُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعلَى الْمَوْلُودِ ...؛ مادران، فرزندان را دو سال تمام شیر می‌دهند. این حکم برای کسی است که بخواهد دوران شیر خوارگی را تکمیل کند ... نه مادر حق ضرر زدن به کودک را دارد و نه پدر».

در روایات هم به‌طور گسترده این مسئله مورد اهتمام قرار گرفته است به‌گونه‌ای که می‌توان این روایات را در سه دسته قرار داد.

دسته اول؛ روایاتی که در آن‌ها به خیر و برکت و فایده شیر مادر برای نوزاد تأکید شده است، کمااینکه در کتاب بحارالنوار، ج 100 ص 323 از پیامبر اکرم (ص) نقل شده که فرموده است: «هیچ شیری برای تغذیه کودک با برکت‌تر از شیر مادر نیست».

دسته دوم؛ روایاتی که به جنبه اخلاقی زن شیرده، اشاره دارد و بیان می‌کند که شیر مادر برای نوزاد از چنان اهمیتی برخوردار است که می‌تواند طبیعت او را تغییر دهد، از این‌رو باید در انتخاب زنی که این وظیفه را به‌عهده می‌گیرد، احتیاط شود. مانند آن که، امام صادق(ع) از امیرالمؤمنین(ع) نقل می‌فرماید که بارها فرموده است همان‌طور که با دقت نظر انتخاب همسر می‌کنید هر شخصی را جهت شیر دادن به فرزند خود انتخاب نکنید، زیرا چه بسا شیرخوارگی باعث تغییر طبیعت نوزاد شود. (وسائل‌الشیعه ج 21 ص 468).

همچنین پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: مبادا برای شیر دادن به فرزندان خود از زن احمق و کم‌خرد استفاده کنید، زیرا شیر پایه و اساس رشد و تربیت فرزند است. ( مستدرک الوسائل ج 15 ص 162). در روایت دیگری نیز می‌فرماید: از شیر زنان بدکاره و دیوانه برای فرزندانتان پرهیز کنید، زیرا شیر اثر خود را می‌گذارد. ( وسائل‌الشیعه ج 20 ص 15).

دسته سوم روایاتی است که به اجر و پاداش مادران شیرده، اشاره دارد، به عبارت دیگر، چون شیر مادر برای نوزاد بسیار مفید و پر برکت است، این دسته از روایات مادران را تشویق کرده تا زحمت انجام آن را بر خود بپذیرند و فرزندان خویش را از آن محروم نسازند.

براساس آیه 233 سوره بقره حق شیردادن در دو سال شیرخوارگی به مادر داده شده و اوست که می‌تواند در این مدت از فرزند خود نگهداری کند و به اصطلاح حق حضانت در این مدت از آنِ مادر است، هر چند ولایت بر اطفال صغیر بر عهده  پدر گذاشته شده است، اما از آن‌جا که تغذیه جسم و جان نوزاد در این مدت با شیر و عواطف مادر، پیوند ناگسستنی دارد این حق به مادر داده شده است.

علاوه بر این عواطف مادر نیز باید رعایت شود، زیرا او نمی‌تواند آغوش خود را در چنین لحظات حساسی از کودکش خالی ببیند و در برابر وضع نوزادش بی‌تفاوت باشد؛ بنابراین قرار دادن حق حِضانت و نگهداری و شیر دادن برای مادر یک نوع حق دوجانبه است که هم برای رعایت حال فرزند است و هم مادر و تعبیر «اَوْلادَهُنَّ» (فرزندانشان) اشاره لطیفی به این مطلب است. در روایاتی که از طرف اهل‌ بیت(ع) به ما رسیده دوران کامل شیرخوارگی دو سال و کمتر از آن، بیست و یک ماه معرفی شده است.

در بخش پایانی آیه 233 سوره مبارکه بقره به همگان هشدار می‌دهد که مبادا کشمکش میان مرد و زن، روح انتقام‌جویی را در آنها زنده کند و سرنوشت یکدیگر و یا کودکان مظلوم را به خطر اندازند، همه باید بدانند خدا دقیقاً مراقب اعمال آنها است.

این احکام دقیق و حساب‌شده و هشدارهای آمیخته به آن به‌خوبی نشان می‌دهد که اسلام تا چه حد برای حقوق کودکان و همچنین مادران اهمیت قائل شده است و رعایت حداکثر عدالت را در این زمینه سفارش می‌کند، آری اسلام بر خلاف آن‌چه در دنیای ستمکاران وجود دارد که حقوق ضعیفان همیشه پایمال می‌شود، حداکثر اهمیت را به حفظ حقوق آنان داده است.

در شیرخوردن نوزاد یک خداشناسی نهفته است

حجت‌الاسلام محمدعلی لروند، امام جمعه پل‌دختر در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا، با اشاره به این‌که 1400 سال پیش خداوند در آیه 233 سوره مبارکه بقره به‌صورت حکیمانه به مسئله شیردهی توسط مادران اشاره فرموده است و این امر اکنون توسط علم پزشکی به اثبات رسیده است.

وی ادامه داد: امروزه در دنیا چه مسلمانان و چه غیر مسلمانان نیز در تحقیقات خود به این نتیجه رسیده‌اند که بهترین، کامل‌ترین و سازگارترین غذا پس از تولد کودکان شیر مادر است که با توجه به نیازهای بدنی کودک در سینه مادر تولید می‌شود.

حجت‌الاسلام لروند با اشاره به این‌که در شیر دادن و مکیدن شیر از سینه‌ مادر اسرار زیادی وجود دارد، افزود: حضرت علی(ع) می‌فرماید: بچه از کجا یاد گرفته است که چگونه باید سینه مادر را بمکد چه کسی به او آموزش داده است، در این شیر خوردن یک خداشناسی نهفته است که کوچک‌ترین بحث آن این است که خداوند این امر را در ذات نوزاد قرار داده است.

امام جمعه پل‌دختر با بیان این‌که در این آیه اشاره نکرده که پدر و مادر به فرزند شیر بدهند، بلکه از لفظ «الْوَالِدَاتُ» استفاده شده است، ادامه داد: خداوند در این آیه از حرف «ات» استفاده کرده که مخصوص جمع مؤنث است و والدات یعنی مادران و فرموده مادران بچه‌ها را شیر بدهند و این نشان‌دهنده عظمت مادر است.

وی با اشاره به اینکه در زمان نزول این آیه در عربستان جاهلیت، زن و مادر را به چشم برده و کالا می‌نگریستند، گفت: در این زمان بود که خداوند در قرآن‌ کریم مستقیم اسم زن و مادر را آورده است و این نشان‌دهنده این ارزش و اهمیت مادر در نزد خداوند و در دین اسلام است.