مهجوریت قرآن به کام کیست؟/ ضرورت تدوین سند چشمانداز فعالیتهای قرآنی
گروه اندیشه: پیامبر اکرم(ص) به خدای متعال در آیه ۳۰ سوره فرقان از پیامدهای خطرناک بیاعتنایی به قرآن میگوید که این کلام الهی جامعترین قوانین و دستورات انسانساز را برای سعادت دنیا و آخرت همه انسانها به ارمغان آورده، پس چرا باید اینگونه مهجور باشد؟
امروزه مهمترین رسالت دشمنان جهان اسلام علیه مسلمانان، تلاش برای غفلت و فاصله گرفتن آنها از تعالیم دینی و بهویژه قرآن کریم است، قرآنی که قانون اساسی همه انسانهاست که طی بیش از ۱۴۰۰ سال بدون کوچکترین تغییر، تحریف و دگرگونی، جلوتر از زمان، اندیشه و فرهنگها برای تمامی جوامع بشری، مترقیترین و جدیدترین طرح و برنامه را دارد.
در این میان، پیامبر اکرم(ص) به خدای متعال از مهجور ماندن قرآن توسط امتش در آیه شریفه «وَ قالَ الرَّسُولُ یا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هذَا الْقُرْآنَ مَهْجُوراً؛ و پیامبر [خدا] گفت پروردگارا قوم من این قرآن را رها کردند»، (آیه 30 سوره فرقان)، از پیامدهای خطرناک بیاعتنایی به این کتاب آسمانی میگوید که این کلام الهی جامعترین، کاملترین، پیشرفتهترین و بهروزترین قوانین و دستورات انسانساز را برای سعادت دنیا و آخرت همه انسانها، بهویژه نسلهای جدید در جهان اسلام به ارمغان آورده، پس چرا باید اینگونه مهجور باشد؟
با وجود آنچه گفته شد، سؤالهای بیشماری دراین زمینه مطرح است؛ از جمله اینکه چرا قرآن مهجور ماند؟ مگر نه اینکه در هر خانهای چندین قرآن با خط ها و ترجمههای گوناگون وجود دارد؟ شب قدر، قرآن به سر میگیریم و «بک یا الله» میگوییم، مسافر را هم از زیر قرآن رد میکنیم، آیاتش را هم بهعنوان کاشیکاری و زینت در محرابها، ضریحها، حرمها و مساجد مینویسیم، گاهی آیات مهم را نیز با خط خوش بالای معابر میزنیم، اما هنوز هم قرآن مهجور هست، یعنی چه که قرآن مهجور مانده؟ اصلاً آیا قرآن مهجور است؟
قرآن از همگان میخواهد تا در آیههای قرآن تفکر کنند
بیشک، تفکر و تدبر در قرآن، وظیفه همه افراد جوامع بشری و بهویژه مسلمانان است؛ چرا که قرآن از همگان میخواهد تا در آیههای قرآن و همه آفریدههای خداوند، تفکر کنند. در سوره ص آیه 29 در این راستا تأکید شده که «کِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِّیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ وَلِیَتَذَکَّرَ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ؛ (قرآن) کتابی است، پربرکت که برتو (پیامبر) نازل کردیم تا در آیاتش تدبر کنند و خردمندان از آن پند گیرند».
به نظر میرسد، در شرایط امروزی مهمترین مسئله، تکلیف و رسالت متولیان و فعالان عرصه دینی و مذهبی، شناسایی نقاط قوت و ضعف عملکرد فعالان قرآنی، بررسی آسیبها و ارائه راهکارهای اجرایی برای حضور بیشتر جامعه قرآنی در عرصههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جامعه اسلامی باشد، بدینسان دنیای اسلام درصورت داشتن اعتقاد راسخ به قرآن و عمل به برنامههای این کتاب بزرگ آسمانی است که میتواند همه مشکلات و بدبختیهای دنیای امروز جوامع بشری را پشت سرگذارد.
نکته حائز اهمیت در این مقوله اینکه، قرآن کتاب معجزه و پیام الهی است که در تمام شئون زندگی انسانها، اعم از اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، علمی و... نظر دارد و هیچ مطلب کوچک و بزرگی از نظرش مخفى نمانده و در صورت تمسک و چنگ زدن به این ریسمان محکم الهی است که انسانها در مسیر درست هدایت میشوند.
فاصله گرفتن از قرآن؛ عامل بسیاری از مشکلات
اما در عین حال متأسفانه باید یادآور شویم که این کتاب مقدس براى ما به کتابى تبدیل شده که تنها در بعضى اماکن یا مراسم چون سر سفره عقد، مراسم عزا، موقع سفر، اسبابکشى، استخاره و... استفاده مىشود و همچنان در مهجوریت است.
در واقع میتوان گفت در حال حاضر بسیاری از بدبختیها و مشکلات انسانها و بهویژه مسلمانان به خاطر فاصله گرفتن از قرآن و آموزههای دینی است. از این رو، عدم توجه مسلمانان به این کتاب آسمانی است که جهان اسلام را با چالشهای بزرگی چون نسلکشی رژیم صهیونیستی درفلسطین و غزه، جنگ و حمله داعشیها به مسلمانان در عراق، جنایات گروههای تکفیری در سوریه، عراق و لبنان، تخریب امکان مقدس مسلمانان بهدست گروههای منحرف و ... روبرو کرده است.
نکته قابل تأمل دیگر اینکه، قرآن مهمترین وسیله و عامل برای وحدت، عزت و اقتدار امت اسلامی است که متأسفانه در سالهای اخیر مورد غفلت جوامع اسلامی قرار گرفته و از همه ظرفیتهای این کتاب الهی بهرهای نبردهاند، بطوری که رهبر معظم انقلاب نتیجه این بیمهری و بیتوجهی به قرآن، تدبر و عمل به قرآن کریم و جامعه قرآنی را بارها گوشزد کردهاند.
جای بسی کار در راه توسعه فرهنگ قرآنی است
آنچه در این راستا مهم به نظر میرسد، اینکه تحقق اندیشههای معمار بزرگ انقلاب اسلامی و رهنمودهای مقام معظم رهبری در خصوص توسعه فرهنگ قرآنی و تقویت و گسترش انس با قرآن کریم در اقشار مختلف جامعه در گروی عزم ملی است که میتوان با تدوین و تعیین راهکارها و راهبردهای اساسی به این امر دست یافت.
به عبارت دیگر، بعد از پیروزی انقلاب و بهویژه در سالهای اخیر گامهای مؤثر و کلیدی برای ساماندهی، توسعه و ترویج فعالیتهای قرآنی درکشور برداشته شده است که جای خوشحالی است ولی در این راستا به نظر میرسد، هرچه مسئولان و دولتمردان در جامعه در راه توسعه فرهنگ قرآنی کار کنند، جای بسی کار هست؛ چرا که ما هر چه داریم از اسلام و قرآن داریم و باید در تعالی و ترویج آیات و مفاهیم قرآن کریم در جوامع بشری بیش از اینها تلاش کنیم.
در واقع میتوان گفت تقویت ایمان و اعتقاد به قرآن کریم و تمسک به تعالیم آن، رواج دادن فرهنگ قرآن در جامعه، التزام عملی به قرآن کریم در ابعاد فردی و اجتماعی، توسعه مهارتهای روانخوانی، صحیحخوانی و درک معنای آیات قرآن کریم میان اقشار مختلف جامعه بهویژه کودکان و نوجوانان، تعمیق معرفت و تعمیم فهم و درک قرآن کریم و تحقق فرهنگ قرآنی در نظام مدیریت، تصمیمگیری و برنامهریزی کشور، از جمله بزرگترین رسالت و مسئولیت دولتمردان باشد.
برنامههای توسعه فرهنگ قرآن در سطح کلان باید پیگیری شود
به همین منظور برای پیشبرد و اجرایی شدن اهداف، سیاستها و راهبردهای توسعه فرهنگ قرآن در سطح کلان منطقهای، ملی و بینالمللی عواملی همچون زمینهسازی و پیگیری تحقق رهنمودها و مطالبات رهبر معظم انقلاب اسلامی، نیازسنجی در امر گسترش آموزشهای عمومی، توجه جدی به اصل جداییناپذیری قرآن و اهل بیت(ع) در تمامی فعالیتهای قرآنی، توسعه مشارکت حداکثری مردم در فعالیتهای قرآنی، هدایت فرآیندهای آموزشی و پژوهشی قرآن به سمت کاربردی کردن تعالیم قرآنی در زندگی فردی و اجتماعی، ارزیابی و نظارت بر فعالیتهای قرآنی، بررسی و بازنگری مأموریتها و وظایف قرآنی دستگاهها و نهادها، جلب مشارکت بخش مردمی و تقویت نقش حمایتی دولت جهت توسعه فرهنگ قرآنی، شناسایی نیازها، محدودیتها و موانع توسعه فرهنگ قرآنی، تدوین اولویتها و جهتگیریهای کلان بودجه فعالیتهای قرآنی، تأمین و توسعه منابع انسانی مورد نیاز حوزههای مختلف امور قرآنی، ایجاد زمینه مناسب برای رشد خلاقیتهای قرآنی، ایجاد بانک اطلاعات قرآنی، تهیه تقویم سالیانه برنامههای ملی قرآنی، حمایت از طرحهای تحقیقاتی، رسانههای اطلاعرسانی علوم قرآنی، حمایت از فعالیتهای اشخاص حقیقی و حقوقی در تولید آثار و محصولات قرآنی، نظارت بر انتشار مکتوب و غیر مکتوب آثار قرآنی، تربیت نیروی انسانی متخصص، ساماندهی برگزاری دورههای آموزش قرآن، اجرای کرسی تلاوت قرآن، برگزاری همایش هماندیشی حافظان و قاریان، تجلیل از برگزیدگان دورههای آموزشی، دوره تربیت مربی قرآنی و تدوین سند چشمانداز فعالیتهای قرآنی ضروری به نظر میرسد.
موسی کاظمزاده/ شعبه آذربایجان شرقی
