روش امام رضا(ع) در مناظرهها الگویی برای مقابله با گروههای افراطی است
گروه اجتماعی: آیتالله هاشمزاده هریسی با اشاره به مناظرههای امام رضا(ع) با مخالفان خود گفت: گروههای تندرویی که امروز در جهان اسلام بهوجود آمدهاند حاصل خصومتهای میان ماست؛ لذا برای از بین بردن این گروهها باید با روشی درست و واحد حقیقت اسلام و شیعه را به جهانیان معرفی کنیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از آذربایجان شرقی، آیتالله هاشم هاشمزاده هریسی، عضو مجلس خبرگان رهبری روز گذشته، 16 شهریور در جمع خبرنگاران درباره چگونگی احیای مناظرات دینی امام رضا(ع) با دیگر ادیان ابراهیمی و بهرهمندی از تبعات مثبت این تعامل در دنیای معاصر گفت: مناظرههای امام رضا(ع) علم، کلام، عقاید، فلسفه و مجموعهای از علوم اسلامی و انسانی است. این مناظرات علاوه بر علم یک متد یاروش نیز هست. روش مناظرههای امام رضا(ع) چگونگی بحث و برخورد درست بامخالفان، دشمنان و معاندین را نشان میدهد.
وی افزود: اینکه ما تنها نماز، روزه، امر به معروف و خدمت به مردم کنیم و آنها را به سوی خدا دعوت کنیم، اعمال خوبی است، اما دین اسلام تنها دین عمل نیست بلکه دین روش هم هست. ما باید همه اعمال خود را با روش، شکل و قالب درستی انجام دهیم، اگر روش درست نباشد، عمل خوب فاسد میشود به عنوان مثال اگر ما امر به معروف که بهترین و مهم ترین عبادت است را با روش نامناسبی انجام دهیم و به گونهای عمل کنیم که مردم از دین فرار کنند، به مردم توهین شود و دل شکسته شوند، امر به معروف ما تبدیل به منکر میشود.
عضو مجلس خبرگان رهبری به مناظرههای امام رضا(ع) با مخالفان خود بدون هیچ خط قرمز و با بیانی نرم و روشی درست اشاره کرد و گفت: گروههای تندرویی که امروز در جهان اسلام بهوجود آمدهاند حاصل خصومتهای میان ماست. برای از بین بردن این گروهها نه تنها باید اختلافات را کنار بگذاریم بلکه باید با روشی درست و واحد، زبانی نرم و گویا حقیقت اسلام و شیعه را به جهانیان معرفی کنیم و ثابت کنیم که اسلام، سازنده و آئین صلح، صفا، مهر، محبت و رحمت است.
امام رضا(ع) در مناظرات با علم خود طرف مقابل را قانع میکرد
وی با بیان اینکه عمل صالح باید دارای ذاتی خوب، برای خدا و با روش، قالب و زبان درست باشد، گفت: دعوت دنیا به سوی خدا، اسلام و عدالت بسیار شایسته است اما چگونگی و روش دعوت از اهمیت بسیاری برخوردار است. ما باید دنیا را به زبانی به سوی خدا دعوت کنیم که موجب لجاجت و خصومت آنان نشود و دردسرها و هزینههایی برای ما نداشته باشد. این اصل در مناظرات امام رضا(ع) به خوبی مشهود است. امام(ع) در دعوت مردم به سوی خدا، فلسفه و کلام روش خاص و درستی داشتند. برای دشمن خط قرمزی مشخص نمیکردند و اجازه میدادند هر چه که میخواهند بگویند، پس از آن امام با علم خود و بیان چند جمله آنها را قانع میکرد. اگر مناظرهکنندگان امام افرادی منصف بودند، به سوی خدا و امام رضا(ع) بازمیگشتند و در غیر این صورت در جای خود میماندند.
وی افزود: ما با استفاده از سیره امام رضا(ع) باید توجه داشته باشیم که در برخورد با دشمنان خود خشونت، ناسزا و خصومت به خرج ندهیم و به مقدسات آنان توهین نکنیم؛ چراکه توهین به مقدسات مساوی با همه زشتیهاست. ما میتوانیم با متد و روشی درست و مناسب مقابل شیعههراسی، اسلامهراسی و ایرانهراسی را بگیریم.
آیتالله هاشمزاده هریسی به مناظرات سایر ائمه(ع) و پیامبر اسلام(ص) اشاره و اظهار کرد: سایر ائمه(ع) و پیامبر اسلام(ص) با دشمنان خود مناظره و ازاین طریق آنان را هدایت میکردند مناظرات ائمه در کتابی تحت عنوان «احتجاج طبرسی» در چهار جلد توسط مرحوم علامه طبرسی جمعآوری شده است که مناظرههای امام رضا(ع) نیز بخشی از این کتاب را به خود اختصاص داده است. در این کتاب مناظرات امام رضا(ع) بسیار پر محتوا و زیباست؛ چراکه در آن زمان مأمون به مسائل علمی علاقه پیدا کرده بود و فلاسفه و علمای کلام را جمع میکرد و امام رضا(ع) را به مناظره علمی با آنان دعوت میکرد. امام رضا(ع) از این فرصت استفاده کرد و بدون توجه به اینکه این افراد از ادیان دیگر هستند، اسلام را قبول ندارند و شاید به اسلام توهین هم کرده باشند، با آنها به شیوهای درست بحث و مناظره میکرد.
مناظرههای امام رضا(ع) براساس مذاکره بود، نه تکفیر
وی همچنین به مناظرههای دروندینی امام رضا(ع) نیز اشاره کرد و گفت: امام نه تنها با ملل، ادیان و مذاهب مختلف حتی با کسانی که دین ندارند، مادی و منکر همه معقولات هستند نیز مناظره میکرد علاوه بر این امام مناظرات دروندینی نیز داشتند. یکی از اصحاب امام موسی کاظم(ع) اموالی از مردم گرفته بود و برای اینکه این اموال را به امام رضا(ع) نسپرد، ایشان را انکار میکرد، در این میان عدهای هم از او تبعیت کردند و مذهب واقفیه را تشکیل دادند. در آن زمان امام رضا(ع) آنها را تکفیر نکرد بلکه با آنان نیز وارد مناظره و مذاکره شد و آنها را قانع کرد.
وی ادامه داد: یکی دیگر از مناظرات دروندینی امام رضا(ع)، مناظره ایشان با برادر خود زیدبن موسی بن جعفر است. زید انسانی تندرو و آتشی بود. او از کسانی که شیعه را مورد آزار و اذیت قرار داده بودند و با اهل بیت خصومت داشتند، انتقام میگرفت و خانههای آنها را به آتش میکشید. گرچه زید از موضع تعصب و حمایت از اهل بیت و دفاع از آنها این کار را انجام داد، ولی امام رضا(ع) از کار او راضی نبود و با زید به مناظره پرداخت. امام خطاب به زید گفت: ای زید روایاتی شنیدهای که شما را فریب داده و گمان میکنی چون تو فرزند زهرا هستی، خداوند به خاطر عصمت و حرمت زهرا تو را با آتش نمیسوزاند. در صورتی که هر کس که گناه، معصیت، تندروی و بیعدالتی کند و آتش شعلهور کند، اگر فرزند زهرا هم باشد خداوند او را به جهنم میبرد. زید گفت که من برادر تو هستم، من فرزند پدر تو هستم، باید احترام پدرت را در مورد من حفظ کنی. امام در پاسخ به او گفت: تو برادر و پسر پدر من هستی، اما تا مادامی که شما تندروی نکنی و با تندروی اعمال افراطی و غیرمنصفانه مرتکب نشوی. وقتی به گناه مرتکب شوی این رحم و ارتباط خویشاوندی بریده میشود همانطور که پسر نوح ارتباط و پیوندش با نظر قرآن بریده شد.
تندروی، عدالت و انصاف را در مناظره ازبین میبرد
عضو مجلس خبرگان رهبری تصریح کرد: امام رضا(ع) تندروی را نمیپسندید و معتقد بود تندروی که حاصل شود انسان حد و مرز نمیشناسد و نمیتواند معیار عدالت و انصاف را رعایت کند و از حق تجاوز میکند. امام همگان را به اعتدال دعوت میکرد و میگفت اقدام زید گناه و معصیت است. ایشان میفرمود: «قصد، سنت، روش و مرکب ما اعتدال است.» از نظر امام همه مسایل و مشکلات را میتوان با مناظره و علم و در جایی که امکان دارد با محبت حل کرد. در روایاتی از حضرت علی(ع) نیز آمده است: «هر کس در دشمنی مبالغه کند به گناه مرتکب میشود.» این تأکید حضرت امیر نشان میدهد که خصومت و عداوت حد و اندازه دارد، اگر از حدش بگذرد، موجب تهمت، افترا و بیانصافی شده و به هزار و یک گناه کبیره مبتلا میشود.
وی به کاهش یا حذف افراط گرایی و خشونت از جهان اسلام با الگوبرداری از سیره امام رضا(ع) اشاره و اظهار کرد: روش مورد استفاده امام رضا(ع) در مناظرهها میتواند برای مقابله امروز ما با گروههای افراطی الگوی مناسبی باشد اما متاسفانه مناظرات ایشان در کتابها مانده و گرد و غبار میخورد و بایگانی شده است. ما باید آنها را ترجمه، متدبندی و گفتمانسازی کرده و با استفاده از آنها اسلام، انقلاب و مکتب تشیع را به جهان معرفی کنیم. اگر ما دنیا را علیه خود بسیج کنیم، آنان نه میترسند و نه از خشونت و دشمنی خود عقب نشینی میکنند بلکه شمشیر بر میدارند و با لجاجت مقابل شیعه میایستند.
آیتالله هاشمزاده هریسی افزود: اگر میخواهیم شیعه را در سراسر جهان حفظ کنیم باید به گونهای عمل کنیم که همه یا اکثریت قاطع، حقیقت شیعه یعنی اینکه شیعه یک گروه نیست بلکه یک مذهب، عقیده، اندیشه و فکر است. دارای منطق، اعتدال و عدالت است و تندرو نیست را به اثبات برسانیم. اگر ما بتوانیم عملاً و قولاً شیعه را به این صورت معرفی کنیم بسیاری از کشورها در برابر شیعه سر تعظیم فرود میآورند یا لااقل خصومت نمیکنند. پس از آن کسانی هم که با دوستی و صلح لجاجت میکنند در اقلیت قرار میگیرند و افکار عمومی جهان با آنها مخالف میشود. در این صورت است که ما میتوانیم شیعه را در جهان حفظ کنیم، همانطور که ائمه ما شیعیان را با خون دل حفظ کردند تا امروز در جهان حکومتی مقتدر به نام اسلام در مکتب شیعه وجود داشته باشد.
اقدامات امام رضا(ع) در گسترش مکتب شیعه
وی به اقدامات امام رضا(ع) در گسترش مکتب شیعه در ایران اشاره کرد و افزود: در اسلام عمر طولانی نیست، بلکه اسلام همواره تأکید بر عمر مفید و با برکت در محدود زمانی کوتاه یا بلند دارد. امام رضا(ع) 55 سال عمر کرد که 20 سال از عمر خود را صرف امامت کرد. دوره امامت امام رضا(ع) در عصر سه خلیفه عباسی بسیار ستمگر و مکار قرار گرفته بود، اما ایشان به گونهای با آنها معاشرت میکرد که بتواند در آن مخمصهها تشیع را حفظ کند. امام با روش و رفتار خود شیعه و همچنین عزت، جان و مال آنها را تا حد امکان حفظ و مدیریت کرد. امام به بهانه ولایتعهدی به ایران آمد و ایران را پناهگاه امامزادهها و شیعه قرار داد. شیعیان از هر منطقهای که تحت فشار بودند، فرار میکردند و به ایران میآمدند؛ ایران در زمان امام رضا(ع) تبدیل به مهد امن برای شیعیان شده بود. پس از آن مردم ایران که محب اهل بیت و ائمه بودند، در امنیت میتوانستند امامان خود را زیارت کنند و از وجود امام رضا(ع) در کنار خودشان بهره ببرند.
عضو مجلس خبرگان رهبری برخی دیگر از برکات عمر امام رضا(ع) را برشمرد و گفت: شاخصهای آثار و برکات عمر امام رضا(ع) حدود 20 مورد از جمله آثار علمی، اخلاقی، اجتماعی، اعتقادی، روش، دعاها، حکمتها و روایات بسیار عظیم دعاها و اشعار حکمت هاست. امام رضا(ع) در علم طب کتابی تحت عنوان رساله ذهبیه نوشت، وقتی این کتاب به دست مأمون رسید، بسیار از علم، اصول و کلیات طب تعجب کرد. در روایات ما آمده است که مأمون دستور داد این کتاب را با آب طلا بنویسند. از میان همه این آثار، مناظرههای امام رضا(ع) یکی از مهمترین آنهاست که باید شناخته و بررسی شود و محتوا و روش آن در دنیای معاصر و برای گفتگو با ادیان و مذاهب مختلف و همچنین سخن با دشمنان و کسانی که اسلام را قبول ندارند یا علیه اسلام قیام میکنند، استفاده شود.
وی در پاسخ به اینکه آیا رهبران مذهبی مسلمانان در الگوبرداری از گفتوگوهای میان ادیان و دروندینی امام رضا(ع) برای برخورد با گروههای افراط گرا به صورت مطلوب استفاده کردهاند، گفت: پیشوایان، علما و روحانیت مذهبی ما بسیار فعال هستند و کار میکنند و اسلام و شیعه را تبیین کرده و کتابهای فراوانی مینویسند، اما متاسفانه ما تنها به بیان حقایق با اندیشه و سلیقه شخصی اکتفا میکنیم و روش و متد درست و واحدی نداریم. این در صورتی است که نیمی از عمل صالح بیان حق، عقیده و گفتار اصولی است و نیم دیگر آن دقت در انتخاب روش گفتار با دشمنان و دوستان و تبیین معادلات بینالمللی را تشکیل میدهد. ما طبق تأکید قرآن باید سخن نیک را با محبت، عدالت و زبان نرم بیان کنیم.
تندروی داعش از یک اندیشه شروع شده است
آیتالله هاشمزاده هریسی به سوءاستفاده گروههای تندرو از بحثها و اختلافات سیاسی در کشورها اشاره و اظهار کرد: ما باید با الگوبرداری از متد حضرت رضا(ع) در مناظرهها دعواهای سیاسی، جناح بندیها، تهمتها، افتراها و تندرویها را از بین ببریم. تندروی داعش از یک اندیشه شروع شده است، اندیشهای که در اثر خصومت، تکفیر، پمپاژ کردن بدبینی و خیانتکاری خود ما حاصل شده است. داعش ساخته فلان کشور نیست، این گروهها در عصر امام علی(ع) نیز وجود داشتند و امام(ع) فرمود تا قیامت هم خواهند بود. ما نباید حقایق را تحریف و پنهان کنیم و توجه داشته باشیم که تداوم و گسترش خصومت میان ما منجر به گفتار خشونتبار و سپس عمل خشونت بار میشود و در نتیجه اندیشه داعشی که همان خشونت اندیشی و نفرت اندیشی است، رواج مییابد. سران کشورهای اسلامی باید با این نوع افکار و اندیشهها مبارزه کنند و مانع سوءاستفاده دشمنان شوند.
