نگاه قرآن به علمآموزی/ مدرسه؛ زیربنای توسعه و تحول در جامعه
گروه اندیشه: مدرسه، زیربنای هرگونه توسعه و تحول در جامعه بهشمار میرود؛ زیرا با تربیت صحیح و شکوفایی استعدادها و خلاقیت و نوآوری دانشآموزان، جامعه به سمت شکوفایی و بالندگی میرود.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از لرستان، هر سال، با شروع سال تحصیلی جدید، شور و شعف و نشاط، جامعه را فرا میگیرد. فرا رسیدن مهر ماه، حتی برای بزرگترها نیز عطر دلانگیز خاطرات خوش مدرسه را به ارمغان می ورد. بازگشایی مدرسهها تنها برای این اهمیت ندارد که دانشآموز باسواد میشود یا چیزهای بیشتری یاد میگیرد، بلکه به آنچه مدرسهها را در جامعه مهم جلوه میدهد، نقش و کارکرد آنهاست.
نقش اول مدرسهها، به سبب مرکزیت داشتن آنها برای تعلیم و تربیت است؛ از اینرو، مدارس در پیشرفت، رشد و توسعه جوامع، نقش مهمی برعهده دارند و سرنوشت هر کشور بسته به کیفیت و محتوای آموزشی و پرورشی آن است. چون مردان و زنانی که میخواهند فردای یک کشور را بسازند، از مدرسههای آن برخواهند خاست.
در روزگاران قدیم و برخی فرهنگهای مادی و طبقاتی، تحصیل علم و آموختن دانش، برای ثروتمندان جامعه و یا ویژه طبقات خاصی از مردم بوده است؛ بهگونهای که افراد طبقات پایین تر، ولو با استعداد سرشار، حق تحصیل و بهره بردن از لذت دانشآموزی را نداشتهاند.
در مقابل، در فرهنگ اسلامی، بر دانشآموزی کودکان و نوجوانان و عموم مردم، بسیار تأکید و حتی بر وادار کردن آنان به تعلیم و تربیت سفارش شده است. پیامبر اعظم(ص) فدیه جمعی از اسیران جنگ بدر را که چیزی برای فدیه دادن نداشتند این قرار داد که به کودکان انصار، نوشتن بیاموزند.
آنچه در اسلام تعلیم و تربیت را ممتاز کرده است، توجه آن به انسان و سازندگی و کمال اوست. در تربیت اسلامی، انسان، قهرمان تربیت است و همه چیز با خواست و اراده او رقم میخورد. قرآن کریم نیز در آیات بسیاری بر تعلیم و تزکیه انسان ها تأکید کرده است.
حقوق دانشآموزی
بعد از خانواده و پدر و مادر، مهمترین نقش در تعلیم و تربیت فرزندان، برعهده مدارس است. دانشآموزان دارای حقوقی هستند که آشنایی و عمل به آن، در تربیت صحیح آنان اهمیت بسیاری دارد. رعایت و توجه به حقوق دانشآموزان در طی دوران تحصیل، میتواند در ایجاد جامعهای سالم و عدالتجو، کارساز باشد.
از جمله حقوق دانشآموزان میتوان به حق بیان و اظهارنظر، انتقاد و پیشنهاد درباره مسائل مختلف مدرسه و درس، حق احترام، حق نشاط و شادی، حق بهداشت و رعایت آن در مدارس اشاره کرد.
پیوند خانه و مدرسه
انجمن اولیا و مربیان، مظهر همکاری خانه و مدرسه در تعلیم و تربیت دانشآموزان است. خانه و مدرسه، دو نهاد تربیتی مهم به شمار میآیند. اولیا بهعنوان صاحبان اصلی سرمایههای ارزشمند، دارای حق اظهارنظر، نظارت و در برخی موارد حق دخالت در مسائل آموزش و پرورش هستند. تنها در این صورت است که فرآیند پیچیده و عمیق تعلیم و تربیت، به شکل درست و شایسته اجرا و موجب رشد و تعالی خواهد شد.
مهمترین نقش در پرورش فکری و روانی کودک، به عهده مدرسه است. از سوی دیگر، تا زمانیکه اهمیت ارتباط میان خانه و مدرسه برای اولیا روشن نشود، نمیتوان آنها را در مسائل آموزش و پرورش مشارکت داد.
موانع نوآوری در آموزش و پرورش
مدرسه، زیربنای هرگونه توسعه و تحول در جامعه بهشمار میرود؛ زیرا با تربیت صحیح و شکوفایی استعدادها و خلاقیت و نوآوری دانشآموزان، جامعه به سمت شکوفایی و بالندگی میرود. در این میان، معلم میتواند بهمنظور ایجاد محیطی مناسب برای شکوفایی و رشد و نوآوری دانشآموزان، شیوههای مختلف باروری فکری دانشآموزان را بهکار ببندد. او میتواند دانشآموزان را به داشتن شیوههای بکر و ایدههایی نو تشویق کند.
اسلام و علمآموزی
در اسلام، علم و دانش دارای چنان ارج و مرتبهای است که به دشواری میتوان برای آن همتایی یافت. گاه، مطلق دانش ستایش شده است، بیآنکه موضوع دانش در این برتری مؤثر باشد چنانکه در آیه 9 سوره زمر در این باره میفرماید: «قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الّذینَ یَعْلَمُونَ وَ الّذینَ لا یَعْلَمُونَ؛ بگو آیا آنان که میدانند با آنان که نمیدانند برابرند؟!».
همچنین خداوند متعال در آیات 3 تا 5 سوره علق فرموده است: «اقْرَأْ وَرَبُّکَ الْأَکْرَمُ﴿۳﴾ الَّذِی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ﴿۴﴾عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ یَعْلَمْ﴿۵﴾؛ بخوان و پروردگار تو کریمترین [کریمان] است، همان کس که بهوسیله قلم آموخت، آنچه را که انسان نمىدانست [بهتدریج به او] آموخت».
پس میتوان گفت که ارزش و مرتبه آدمی نیز به کسب «علم» است. مگر نه آنکه علم آدم به اسمای الهی، او را مسجود فرشتگان آسمانی کرد؟! و خداوند متعال در آیه 31 سوره مبارکه بقره در این باره فرموده است: « عَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء کُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمْ عَلَى الْمَلاَئِکَةِ فَقَالَ أَنبِئُونِی بِأَسْمَاء هَؤُلاء إِن کُنتُمْ صَادِقِینَ؛ و [خدا] همه [معانى] نامها را به آدم آموختسپس آنها را بر فرشتگان عرضه نمود و فرمود اگر راست مىگویید از اسامى اینها به من خبر دهید».
امام علی(ع) درباره علمآموزی فرموده است: «ای مردم بدانید که همانا کمال دین، دانشاندوزی و عمل به آن است و طلب علم از طلب مال بر شما واجبتر است» همچنین فرموده است: «بر دانشآموز لازم است که خود را بر طلب علم ادب کند و از یادگیری آن خسته نشود و آنچه را میداند زیاد نشمارد».
امام علی(ع) همچنین فرموده است: «بدان که آنچه در آسمانها و زمین است، برای جوینده دانش طلب مغفرت میکنند؛ حتی پرندگان در آسمان و ماهیها در دریا و همانا ملائک، بالهای خویش را با کمال خشنودی برای طالب علم میگسترند».
امام سجاد(ع) نیز در رابطه با اهمیت علمآموزی عنوان میدارد: «اگر مردم میدانستند چه آثاری در طلب علم است، حتماً بهدنبال آن میرفتند؛ ولو به قیمت دادن خونها و فرو رفتن در عمق دریاها».
همچنین، امام علی(ع) فرموده است: «در شرافت دانش همین بس که اگر به کسی نسبت داده شود، خرسند است و در ناپسندی نادانی همین قدر کافی است که جاهل تلاش میکند خود را از آن پاک نشان دهد» و نیز فرموده است: «دانشمند، کسی است که دانش او، او را به ورع و تقوا و زهد در عالم فنا و توجه به جنت المأوی فرا خواند».
امام سجاد(ع) نیز در رابطه با حقوق معلم بر شاگرد فرموده است: «و اما حق معلم تو آن است که او را بزرگ داری، احترامش بگذاری، به سخنانش به نیکی گوش فرا دهی، به او روی آوری و ...».
لقمان حکیم نیز در این باره به فرزندش چنین سفارش میکند: «دانشمند واقعی سه ویژگی و نشان دارد، اول اینکه نسبت به خدا شناخت دارد، دوم اینکه با خواست خدا آشناست، سوم اینکه اعمالی را که خداوند کراهت دارد، میشناسد» و نیز لقمان در اندرز به فرزند خود، فرموده است: «در روزها و شبها و ساعات عمر خود، بهرهای را به آموختن دانش اختصاص بده؛ زیرا برای خود هرگز لطمهای بزرگتر از ترک علم نخواهی یافت».
حجتالاسلام والمسلمین سید احمد میرعمادی، نماینده ولیفقیه در استان لرستان در گفتوگو با خبرنگار ایکنا به آغاز حرکت علمی و تعلیم و تربیت در آستانه سالتحصیلی اشاره کرد و افزود: آغاز سالتحصیلی و بازگشایی مدارس یک رخداد فرهنگی و آموزشی بزرگ در کشور است و میلیونها دانشآموز در مدرسه حاضر میشوند لذا آموزش و پرورش مسئولیت سنگینی را برای شروع سالتحصیلی خوب و با نشاط برعهده خواهد داشت.
وی با بیان اینکه آموزش و پرورش دو بال سعادت جامعه هستند، اضافه کرد: آموزش صحیح، مفید، ارزشمند و پرورش روح و جان بر اساس دین و مبانی دینی بسیار مهم و مسئولیت بسیار خطیری است.
معلمان پرچمداران تعلیم و تربیت
امام جمعه خرمآباد عنوان کرد: مدرسه محل شکوفا شدن استعدادهای نهفته است و معلم با رنج و زحمت فراوان استعدادهای درونی نهفته نسل جوان را شکوفا میکند که این یک کار بزرگ است و جهاد در راه خدا محسوب میشود.
حجتالاسلام میرعمادی نشانه و پایه پیشرفت را علم و دانش دانست و تصریح کرد: امروز ایران اسلامی بهدنبال پیشرفت، تعالی و الگو شدن در دنیا است و ما اگر بخواهیم به این هدف دست پیدا کنیم بایستی علمآموزی را تقویت کرده و عنصر تعلیم و تربیت را جدی بگیریم و در فراگیری علم و دانش اهتمام جدی داشته باشیم.
وی معلمان را پرچمداران تعلیم و تربیت خواند و بیان داشت: معلمان جهاد علمی میکنند و مسئولیت خط مقدم جهاد علمی را برعهده دارند و باید بدانند اولیاء عزیزترین سرمایه خود را در اختیار آنها قرار میدهند تا معلم بتواند دانشآموز را هدایت کند لذا بایستی از این امانت نگهداری کرده و آنها را به سرمنزل مقصود برسانند.
نماینده ولیفقیه در استان لرستان و امام جمعه خرمآباد افزود: برای رسیدن جامعه به تعالی بایستی همه معلمان، اولیاء، دانشآموزان و آموزش و پرورش دست به دست هم داده تا آیندهای سرشار از علم و دانش برای جامعه رقم بخورد و بهار تعلیم و تربیت سرسبز و شاداب و خرم باشد.
