تأملی درباره واقعه عظیم «غدیر» به روایت «الغدیر»
گروه اندیشه: کتابهای بسیاری میان اهل سنت و شیعه، واقعیت ارزشمند «غدیر» را در صفحات خود ثبت کردهاند. کتاب «الغدیر» در این زمینه تألیف بینظیری است که با اختصاص به مسئله غدیر سرنوشت ماندگاری و جاودانگی برای خود رقم زد و نامش در طول زمان طنینانداز شد.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن (ایکنا) از خوزستان، واقعه غدیر خم دعوت خدایى و ولایت کبرى است؛ حدیث آراستن و کامل ساختن دین و تمام کردن نعمت. پیامبر(ص) در دهمین سال هجرت، همراه با قبایل مختلف و طوائف اطراف برای اداى فرضیه حج قصد خانه کعبه کرد. این حج به اسامى متعددی همچون حجه الوداع؛ حجه الاسلام؛ حجه البلاغ؛ حجه الکمال و حجه التمام در تاریخ ثبت شده است.
رسول خدا(ص) پس از غسل، به دو جامه احرام بست و روز شنبه بیست و چهارم یا بیست و پنجم ذیقعده الحرام به قصد حج پیاده از مدینه خارج شد. در این مسیر همه زنان و اهل حرم خود را نیز در هودجها قرار داد و با همه اهلالبیت خود و با اتفاق تمام مهاجرین و انصار و قبایل عرب حرکت کرد. گروه بیشمارى که تعداد آنها به یکصد و چهارده هزار و یکصد و بیست تا یکصد و بیست و چهار هزار و بیشتر ثبت شده است؛ در این سفر همراه پیامبر(ص) بودند.
پس از آنکه رسول خدا(ص) مناسک حج را انجام دادند، در بازگشت به مدینه چون به غدیرخم رسیدند؛ با آیه «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینًا فَمَنِ اضْطُرَّ فِی مَخْمَصَةٍ غَیْرَ مُتَجَانِفٍ لِّإِثْمٍ فَإِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ؛ امروز کسانى که کافر شدهاند از [کارشکنى در] دین شما نومید گردیدهاند پس از ایشان مترسید و از من بترسید امروز دین شما را برایتان کامل و نعمت خود را بر شما تمام گردانیدم و اسلام را براى شما [به عنوان] آئینى برگزیدم و هر کس دچار گرسنگى شود بىآنکه به گناه متمایل باشد [اگر از آنچه منع شده است بخورد] بى تردید خدا آمرزنده مهربان است»(مائده/3) فرود آمد. با نزول این آیه پیامبر(ص) مأمور شد که على(ع) را به ولایت و امامت معرفى و منصوب فرماید و آنچه درباره پیروى از او و اطاعت اوامر او از جانب خدا بر خلق واجب شده است را به آنها ابلاغ فرماید. پیامبر(ص) میان گروه حاضرین بر محل مرتفعى که از جهاز شتران ترتیب داده بودند قرار گرفت و آغاز ابلاغ مأموریت کرد.
غدیر در الغدیر
عبدالحسین امینى؛ دانشمند و استاد زبردست در کتاب ارزشمند الغدیر به تبیین و تدبر در این واقعه عظیم پرداخته است. این استاد بزرگ در آغاز ضمن تدوین اولین محصول افکار خود حق داستان غدیر را در حدود وسع و توانائى ادا نموده و نسبت به راویان حدیث غدیر از صحابه پیغمبر(ص) و تابعین و طبقات علماء تا این زمان بطور کافى سخن گفته است.
مولف بزرگوار در این تألیف ارزشمند تنها به ذکر نام راویان اکتفا نکرده است، بلکه از کتابها و مدارکى که حدیث غدیر را ذکر نمودهاند، نیز غافل نمانده است وارزش این استناد را با تعیین خصوصیات هر یک از این کتابها و تصریح به شماره صفحات، به درجه مضاعف رسانده است. از آن جمله کتابهای اسد الغابه؛ الاصابه؛ تهذیب التهذیب؛ تاریخ خطیب بغدادى؛ تهذیب الکمال؛ تاریخ الخلفاء؛ البدایه و النهایه؛ نخب المناقب؛ مسند احمد بن حنبل؛ سنن ابن ماجه و دهها کتاب حدیث و تفسیر و تاریخ که در آنها صحابه پیامبر(ص) حدیث غدیر را روایت کردهاند.
مولف ارجمند کتاب الغدیر بعد از ذکر صحابه به تابعین پرداخته و آنان را که در این واقعه سهمی در بیان داشتهاند ذکر کرده است. سپس دیگر دانشمندان و بزرگان حدیث و تاریخ و تفسیر را با رعایت ترتیب عصر و زمان نام برده است که بیان حدیث غدیر خم از این جهت، از حقایق غیر قابل تردید شناخته شده و به حد اجماع امت اسلامى از اهل سنت و شیعه رسیده است.
این کتاب متضمن مطالبى پیرامون حدیث غدیر است، در این کتاب آنچه با درستى و صراحت ثبت و ضبط گشته از میان انبوهى از مطالب درهم آمیخته و بهم ریخته استخراج شده تا حقیقت حال بر خواننده آن آشکار و شود. الغدیر در شانزده مجلد تدوین شده و بنام خدمت به دین و اعلاء کلمه حق و تجدید بهترین و مهمترین خاطره تاریخ اسلام و به وجود آوردن یک زندگى نوین و با فروغ براى ملل مسلمان و همچنین به منظور ابراز خلوص و ارادت بساحت مقدس صاحب ولایت مطلقه در اختیار ارباب دانش و بینش گذارده شده است.
غدیر در آئینه تاریخ
واقعه تاریخى غدیرخم از جمله قضایاى مهم و خود خطیرترین موضوع تاریخى در جهان اسلام است، زیرا این واقعه مهم با بسیارى از براهین قاطعه مرتبط به آن مبنى و اساس مذهب آنهایى است که از آثار خاندان پیغمبر اسلام(ص) پیروى میکند. در همین زمینه کتابهای تاریخی و تاریخنگارن به ثبت این واقعه مهم همت گماشتهاند که خصوصیات مورخین واقعه غدیرخم و کتابهای آنها از این قرار است:
بلاذرى، 279هجرى م، در کتاب انساب الاشراف؛ ابن قتیبه، 276 هجری، در کتاب المعارف و الامامه و السیاسه؛ طبرى، 310 هجری، کتابى در خصوص این موضوع نوشته است؛ ابن زولاق لیثى مصرى، 278 هجری، در تالیف خود؛ خطیب بغدادى، 463 هجری، در تاریخ خود؛ ابن عبد البر، 464 هجری، در کتاب الاستیعاب؛ شهرستانى، 548 هجری، در کتاب الملل و النحل؛ ابن عساکر، 571 هجری، در کتاب تاریخ شام؛ یاقوت حموى، 626 هجری در جلد 18 معجم الادباء؛ ابن اثیر، 630 هجری، در کتاب اسد الغابه؛ ابن ابى الحدید، 656 هجری، در کتاب شرح نهج البلاغه؛ ابن خلکان، 582 هجری، در کتاب وفیات الاعیان؛ یافعى، 768 هجری، در کتاب مرآت الجنان؛ ابن الشیخ البلوى، حدود 605، در کتاب الف باء؛ ابن کثیر شامى، 774 هجری، در کتاب البدایه و النهایه؛ ابن خلدون، 808 هجری، در مقدمه تاریخ خود؛ شمس الدین ذهبى، 748 هجری، در کتاب تذکره الحفاظ؛ نویرى، حدود 833 هجری، در کتاب نهایه الارب فى فنون الادب؛ ابن حجر عسقلانى، 852 هجری، در کتاب الاصابه و تهذیب التهذیب؛ ابن صباغ مالکى، 855 هجری، در کتاب الفصول المهمه؛ مقریزى، 845 هجری، در کتاب الخطط؛ جلال الدین سیوطى، 911 هجری، در کتابهای متعدده؛ قرمانى دمشقى، 1019 هجری، در کتاب اخبار الدول؛ نور الدین حلبى، 1044 هجری، در کتاب السیره الحلبیه.
غدیر در آئینه حدیث
با تأملی در این علم، روایات صحیحه و مسندى یافت میشود که متضمن ذکر این واقعه مهم هستند. برخی از محدثین بزرگ که حدیث غدیر را روایت کردهاند؛ پیشواى مذهب شافعى، ابو عبد الله محمد بن ادریس شافعى، بر اساس مذکور در کتاب النهایه از ابن اثیر؛ پیشواى مذهب حنبلى، احمد بن حنبل در کتاب مسند و مناق ؛ ابن ماجه در کتاب سنن؛ ترمذى در صحیح خود؛ نسائ در کتاب خصایص؛ ابوعلى موصلى در مسند خود؛ بغوى در کتاب مصابیح السنه؛ دولابى در کتاب الکنى و الاسماء؛ طحاوى در کتاب مشکل الاثار؛ حاکم در کتاب مستدرک؛ ابن المغازلى شافعى در کتاب مناقب؛ ابن منده اصفهانى در تالیف خود بطرق متعدده؛ خطیب خوارزمى در کتاب مناقب و در کتاب مقتل ابى عبد الله الحسین (ع)؛ گنجى در کتاب کفایت الطالب؛ محبالدین طبرى در کتاب الریاض النضره و ذخایر العقب؛ حموینى در کتاب فراید السمطین؛ ذهبى م 748 در کتاب تلخیص؛ هیثمى م 807 در کتاب مجمع الزواید؛ جزرى م 830 در کتاب اسنى المطالب؛ ابوالعباس قسطلانى م 923 در کتاب المواهب اللدنیه؛ متقى هندى م 975 در کتاب کنز العمال؛ هروى قارى م1014 در کتاب المرقاه فى شرح المشکات؛ تاج الدین مناوى م 1031 در کتاب کنوز الحقایق فى حدیث خیر الخلایق و فیض القدیر؛ شیخانى قادرى در کتاب الصراط السوى فى مناقب آل النبى(ص)؛ باکثیر مکى م 1047 در کتاب وسیله المال فى مناقب الال؛ ابو عبدالله زرقانى مالکى م 1122 در کتاب شرح المواهب؛ ابن حمزه دمشقى حنفى در کتاب البیان و التعریف.(کتاب الغدیر- ترجمه فارسی).
