تناقض، از آسیبهای کنونی تربیت و آموزش کودکان است
گروه اجتماعی: حجتالاسلام بحرکاظمی با بیان اینکه تحقق روشهای تربیتی قرآن و اهل بیت(ع) راهکار اساسی در تربیت مطلوب و نتیجهدار کودکان است، گفت: وجود تناقض از آسیبهای تربیت کنونی است.
حجتالاسلام والمسلمین حمید بحرکاظمی، کارشناس کودک و نوجوان دفتر تبلیغات قم در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، اظهار کرد: در بیان اهمیت تربیت کودک توجه به این سخن غزالی «هر کاری که عظیم بود، تخم آن اندر کودکی افکنده باشند» مدنظر قرار دارد؛ این سخن به روشنی تربیت در دوران کودکی را مقدمه کارهای عظیم در آینده عنوان میکند، اما تربیت و پرورش کودک از جنبههای گوناگونی باید مورد توجه قرار گیرد که دو دلیل در این زمینه اهمیت پررنگتری دارند.
وی با اشاره به اینکه تربیت کودک به دو دلیل اهمیت دارد، تصریح کرد: دلیل اول «آسان بودن آموزش» کودک است؛ زیرا کودک به آسانی مطالب را یاد میگیرد، در حالیکه میان بزرگسالان این امرمشاهده نمیشود. دلیل دوم، دوام و ماندگاری آموختههایی است که به کودک آموزش داده میشود.
رشد و پرورش در تعالیم اسلام از کودکی آغاز میشود
این کارشناس کودک و نوجوان دفتر تبلیغات قم با بیان اینکه سنت معصومین(ع) نیز تأییدی بر اهمیت امر تربیت در دوره کودکی است، عنوان کرد: از پیامبر(ص) روایت شده که فراگیری علوم و آموزش کودک در دوران کودکی مانند نقشی که بر سنگ زده میشود، ماندگار است: «الْعِلْمُ فِی الصِّغَرِ کَالنَّقْشِ فِی الْحَجَر» این عبارت از اهمیت دوره کودکی و ماندگاری تربیت در سنین پایین حکایت میکند.
حجتالاسلام بحرکاظمی با بیان اینکه برای رشد تعالیم الهی در جامعه باید پیکان هدف را بهسوی گروه نونهالان نشانه رفت، گفت: در روایت میخوانیم امام صادق(ع) از شاگردش که مشغول آموزش بود، سیر تحول اصول فرهنگی و آموزش را جویا شد؟ شاگرد، امر آموزش را سخت عنوان کرد. امام صادق(ع) به او اینگونه فرمود: «عَلَیکَ بِالأَحداثِ فَإِنَّهُم أسرَعُ إلى کُلِّ خَیرٍ؛ جوانان را دریاب زیرا آنها سریعتر به کارهای خیر روی میآورند». از نفس نونهالان شروع کن. با تأمل در بیانات معصومین(ع) این نتیجه حاصل میشود که در راستای رشد و پرورش تعالیم اسلامی راهی جز رجوع به کودکان نیست. بنابراین در مقوله تربیت کودکان مهدها و آموزش و پرورش مسئولیت سنگینی برعهده دارند.
وی با اشاره به معیارهای تربیت کودک افزود: «اسلام» معیار اصلی و اساسی برای تربیت کودک است که از قرآن کریم و سخنان و سنت اهل بیت(ع) به دست میآید. توجه به معیار اسلام و تعالیم از آن جهت مطرح میشود که خداوند بر همه ابعاد وجودی انسان در امر تربیت و پرورش آگاهتر است و اصل مطلب در تربیت انسان نزد خداوند است که آن را از طریق قرآن کریم و اهل بیت(ع) در اختیار انسان قرار داده است.
ابزارهای تربیتی کودک در آئینه تعالیم اسلام
این کارشناس کودک توضیح داد: اولین موضوع که در تربیت کودک باید به آن توجه شود، ارائه الگوی مناسب به کودک است. آیات قرآن کریم پیامبر(ص) را بهعنوان بهترین الگو برای انسان در همه ابعاد زندگی معرفی میکند. بنابراین پدر و مادر باید الگوهای مناسب را شناسایی و با نُمود آن الگوها در رفتار و سخنان، کودکان را بهسمت آن الگوها سوق دهند.
وی ادامه داد: «عادت» ابزاری دیگر برای والدین در تربیت کودکان است. زیرا با عادت دادن کودک به الگوهای رفتاری نیک، ظهور آن عادتها در دوران بعدی سن کودک به صورت دائمی و همیشگی خواهد بود. بنابراین لازم است والدین، کودک را به عادتهای نیک هدایت کنند؛ مثلاً میتوانند با استفاده از ابزار عادت فضائل اخلاقی، عادتهایی همچون سلام کردن و احترام به بزرگترها و ... را در سنین کودکی به زندگی فرد وارد کنند.
این کارشناس کودک و نوجوان، ابزار دیگر تربیت را «موعظه» عنوان کرد و گفت: سوره لقمان به خوبی نقش موعظه را در تربیت فرزند انعکاس داده است. در این سوره، لقمان در قالب موعظه فضایل اخلاقی و تربیتی را به فرزند خود تذکر میدهد. البته درموعظهها و تذکر آن باید به این مهم توجه شود که بیش از آنکه موعظه، رویکرد نظری و محدود به سخنرانی بیابد، موعظهگر خود وارد وادی عمل شود و با عمل خود کودک را با ابزار موعظه تربیت کند.
وی «مراقبت» را ابزاری دیگر در تربیت کودک دانست و گفت: همانگونه که در جاهای مختلف انسان با تابلوهایی که مراقبت از اشیاء قیمتی وی را به او تذکر میدهد، مواجه میشود، باید به این مهم واقف شد که قیمتیترین دارایی فرد، فرزندان او هستند که لازم است در همه حال مراقبت شایستهایی از آنها داشته باشد. بنابراین والدین بر اساس ابزار مراقبت در تربیت فرزند باید دوستان و حتی مربیان کودک خود را رصد کنند.
حجتالاسلام بحرکاظمی گفت: ابزار«تشویق و تنبیه» که اصل تربیتی قرآن کریم بر آن استوار است، از ابزارهای مورد توجه در تربیت کودک است. چنانچه در قرآنکریم نیز همواره تعالیم تربیتی با لحن تشویق و تنبیه عنوان میشود و توصیفات بهشت در حیطه تشویق و آیات جهنم به تنبیه اشاره میکند. اما آنچه که در ابزار تشویق و تنبیه باید مطمع نظر قرار گیرد این است که تشویق مقدم بر تنبیه است و در مواردی که تنبیه لازم میآید این امر مرحله به مرحله و به دور از افراط و تفریط، متناسب با عمل و مدت آن کوتاه باشد.
ضرورت توجه به جنبه الهی تربیت فرزندان به لحاظ کیفی
وی در پاسخ به این سؤال که شیوه تربیتی کنونی کودکان را چگونه ارزیابی می کنید؟ گفت: تربیت کنونی باید در زمینه کیفیت آسیبشناسی شود. مثلاً یکی از مهمترین آسیبهای تربیت کنونی، نگاه مناسبتی و تکلیفمندی است که برخی از متصدیان امر تربیت به این مقوله به عنوان یک نیاز نگاه نمیکنند و آن را از جنبه رفع تکلیف انجام میدهند وبه جنبه الهی و ضروری آن به لحاظ کیفی کمتر توجه میشود. وجود تناقض یکی دیگر از آسیبهای تربیت کنونی است به این معنی که والدین قاموسی از تربیت برای کودک تعریف میکنند که با تربیت مربیان و معلمان در مراکز آموزشی تفاوت معنایی و فاصلهای بس دور دارد.
این کارشناس کودک در پایان یادآور شد: بازگشت و تحقق عملی و نظری روشهای تربیتی قرآن و اهلبیت(ع)، راهکار اساسی در تربیت مطلوب و نتیجهدار کودکان است، زیرا راه و روش غرب در تربیت انسان به بنبست رسیده است و آمار انحلال خانوادهها و تولد فرزاند بدون والدین و برخلاف موازین اسلامی و انسانی گویای این واقعیت است.
