امر به معروف و نهی از منکر؛ جلوه همبستگی جامعه اسلامی

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، امر به معروف و نهی از منکر از احکام عملی مسلمانان و به نظر شیعیان از فروع دین اسلام است. امر به معروف یعنی توصیه کردن از سوی فرد مسلمان به دیگران به انجام آنچه از نظر عقل یا شرع اسلام خوب در نظر گرفته می‌شود و نهی از منکر یعنی توصیه کردن از سوی فرد مسلمان به دیگران به انجام ندادن آنچه به از نظر عقل یا شرع اسلام بد در نظر گرفته می‌شود که این توصیه گفتاری است و شامل جرح نمی‌شود.

با توجه به فلسفه خلقت انسان که طبق بیان قرآن کریم عبودیت و بندگی است و از طرفی وجه تمایز انسان با سایر موجودات به ناطق و عاقل بودن انسان و حرکت او به سوی کمال می‌باشد، اهمیت و جایگاه این دو فریضه الهی، یعنی امر به معروف و نهی از منکر بیشتر تبیین و روشن می‌گردد؛ از آنجایی‌ که انسان غافل است و به دلیل عارض شدن نسیان بسیاری از مواردی که مفید برای اوست فراموش می‌کند، بنابراین امر به معروف و نهی از منکر جزو ضروریاتی است که در جهت نیل به کمال برای هر انسانی ضرورت پیدا می‌کند.

در احکام دین به تمام واجبات و مستحبات معروف و به تمام محرمات و مکروهات منکر گفته می‌شود؛ لذا واداشتن افراد جامعه به انجام کارهای واجب و مستحب امر به معروف و بازداشتن آنها از کارهای حرام و مکروه نهی از منکر است، البته در نوشته‌های دانشمندان دینی امر به معروفی که واجب است، واجب و امر به معروفی که مستحب است، مستحب؛ همچنین نهی از منکری که حرام است، واجب بوده و نهی از منکری که مکروه است، مستحب است.

امر به معروف و نهى از منکر در نظام اعتقادى اسلام جایگاه خاصى دارد که بدون فهم آن نمى‌توان جایگاه آن را در قرآن و منظومه فکرى معصومین(ع) دریافت.

قرآن کریم امت اسلامى را بهترین امت می‌داند، چراکه امر به معروف و نهى از منکر مى‌کند و همین عامل رستگارى او است؛ لذا دست شستن از نهى از منکر و بى‌اعتنایى به رواج منکرات، نشان بدکردارى و تباهى انسان است، زیرا بر اثر ترک این فریضه، جامعه دچار تباهى مى‌شود و در این هنگام تنها آمران به معروف و ناهیان از منکر نجات پیدا مى‌کنند و بدکاران و سهل‌انگاران، دچار عذاب مى‌گردند.

خداوند از خود به عنوان کسى که به معروف فرمان مى‌دهد و از منکر بازمى‌دارد، یاد مى‌کند؛ از این نکته مى‌توان نتیجه گرفت که عقل آدمى پیش از حکم شرع مستقلا به پاره‌اى معروف‌ها و منکرها شناخت پیدا مى‌کند؛ همچنین پیامبر اسلام(ص) نیز یکى از وظایفش امر به معروف و نهى از منکر است و از اینرو این کارى پیامبرانه است.

امر به معروف و نهى از منکر نشان پیوستگى مؤمنان به یکدیگر و جلوه همبستگى جامعه اسلامى است و مکمل فریضه‌هایى چون نماز و زکات است و غالبا در قرآن در کنار آنها آمده است که نشان‌دهنده بعد اجتماعى و عملى دین مبین اسلام است.

اجراى این فریضه الهی ممکن است سختى‌هایى در پى داشته باشد، اما باید آن را تحمل کرد که این از کارهاى استوار است؛ بر این اساس بهترین امر به معروف و نهى از منکر آن است که انسان نخست خود را مخاطب آن سازد و از خود شروع کند و بى‌اثرترین کار آن است که انسان خود را فراموش کرده، واعظ و اندرزگوى دیگران باشد؛ بدین‏ ترتیب هم کارش بى‌نتیجه خواهد ماند و هم زمینه مغضوب شدن خود را فراهم خواهد آورد.

لزوم شناختن معروف و منکر
کسى که خود شناختى از معروف و منکر ندارد، چگونه مى‌تواند دیگرى را به آن یک هدایت کند و از این ‏یک باز دارد؟ بیشتر مشکلات نیز ناشى از جهل به معنا و مصداق معروف و منکر است و بسا بر اثر ناآشنایى با مصادیق این ‏دو کسانى امر به معروف و نهى از منکر کرده‌اند و خود را برحق پنداشته‌اند. از اینرو همه فقیهان تصریح مى‌کنند که آمر به معروف باید خود معروف را بشناسد، چراکه امر به معروف، یعنى امر به معروف نه چیز دیگر، و نهى از منکر، یعنى نهى از منکر و بس.

پیامبر اکرم(ص) در رابطه با اهمیت امر به معروف و نهی از منکر فرمودند « آیا شما را از کسانی خبر دهم که نه انبیا و نه شهدا هستند ولی مردم(انبیا و شهدا) به مقام و مرتبت و جایگاه آنان در پیش خدا که بر منبرهایی از نور هستند غبطه می‌خورند؟ سؤال شد: ای رسول خدا(ص) آنان چه کسانی هستنند؟ پیامبر(ص) فرمود: آنان کسانی هستند که بندگان خدا را محبوب خدا و خدا را محبوب بندگانش می‌گردانند. سؤال شد: معنای محبوب گردانیدن خدا در پیش بندگانش معلوم است، اما چگونه بندگان خدا را محبوب خدا می‌گردانند؟ پیامبر(ص) در جواب فرمود: به چیزی که خداوند متعال دوست دارد دعوت می‌کنند و از چیزی که خداوند متعال بدش می‌آید نهی می‌کنند، پس هنگامی که بندگان خدا، او را اطاعت می‌کنند محبوب خدا می‌گردند و خداوند متعال آنان را دوست می‌دارد».

آیت‌الله زین‌العابدین قربانی، نماینده ولی فقیه در استان گیلان احیای فریضه امر به معروف و نهی از منکر را یکی از فلسفه‌های قیام امام حسین(ع) دانست و اظهار کرد: امر به معروف و نهی از منکر از فروع دین است؛ همانطور که سه اصل از اصول اعتقادی و دو اصل از اصول مذهب داریم، نماز، روزه، خمس، زکات، حج، جهاد، امر به معروف و نهی از منکر و تولی و تبری فروع دین هستند و امر به معروف و نهی از منکر از همه فروع بالاتر است.

وی با بیان اینکه امر به معروف و نهی از منکر نظارت عمومی مسلمانان نسبت به یکدیگر است، افزود: مسلمانان با انجام این فریضه الهی مراقب افراد جامعه هستند تا کسی مرتکب گناه و خلاف نشود و در عین حال واجبات دینی و وظایف را ترک نکند؛ در واقع امر به معروف و نهی از منکر عامل تضمین‌کننده فروع اسلام است و لذا همه افراد جامعه اسلامی در ادای این فریضه الهی مسئولند.

امام جمعه رشت اضافه کرد: بعضی افراد ممکن است از روی نادانی کارهایی را انجام دهند؛ لذا امر به معروف و نهی از منکر به افراد آگاه تکلیف می‌کند که ناآگاهی دیگران را با تعلیم صحیح مسائل برطرف کنند؛ همچنین برخی افراد تحت تاثیر وسوسه‌های شیطان قرار می‌گیرند و اگر افکار عمومی مراقب اعمال افراد باشد، تبعا کسی نمی‌تواند با کل جامعه درگیر شود؛ بر این اساس دین مبین اسلام جایگاه ویژه‌ای برای امر به معروف و نهی از منکر قائل است.

نماینده ولی فقیه در گیلان با اشاره خطبه نهج‌البلاغه حضرت علی(ع)، امر به معروف و نهی از منکر را بزرگتر از جهاد در راه خدا خواند و گفت: اگر امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اجرا نشود، جهاد، نماز، تولی و تبری و... نیز وجود نخواهد داشت و اعمال خیر و نیک جایگاه خود را از دست می‌دهند؛ همه معلومات که از اسلام امروز در اختیار ما قرار دارد به واسطه همین امر به معروف و نهی از منکر است.

امر به معروف و نهی از منکر وسیله برپایی واجبات دیگر است
وی با اشاره به فرموده امام باقر(ع) مبنی بر اینکه امر به معروف و نهی از منکر وسیله برپایی واجبات دیگر است، ادامه داد: امر به معروف و نهی از منکر سبب برقراری امنیت، کسب و کار حلال و... می‌شود، زیرا وقتی مردم با حقایق دین آشنا شوند هرکس به تکلیف خودش عمل می‌کند و متجاوز به حقوق دیگران نخواهد شد؛ لذا اگر مردم وظایف دینی و الهی خود را نشناسند و به آن عمل نکنند، جامعه جسور می‌شود، کارهای زشت رواج می‌یابد و کم کم مردم منکر را از معروف نمی‌شناسند و معروف را از منکر تشخیص نمی‌دهند؛ متاسفانه برخی والدین فرزندان خود را امر به منکر و نهی از معروف می‌کنند.

آیت‌الله قربانی با تاکید بر اینکه امر به معروف و نهی از منکر ضامن اجرای قانون الهی، اخلاقی و اجتماعی در جامعه است، متذکر شد: غرب امر به معروف و نهی از منکر را مخالف حقوق بشر می‌داند، زیرا با آزادی‌های فردی در تضاد است؛ امروز غرب امر به معروف و نهی از منکر را که وسیله پیاده شدن قوانین دینی است، ضد ارزش معرفی می‌کند و کسی حق ندارد کس دیگری را امر به معروف و نهی از منکر کند.

به گزارش ایکنا، آیت‌الله زین‌العابدین قربانی لاهیجی، امام جمعه رشت و نماینده ولی فقیه در استان گیلان است. او نماینده استان گیلان در مجلس خبرگان رهبری می‌باشد و پیش از این او به مدت هیجده سال امام جمعه لاهیجان بود. او پیش از این نماینده آستانه اشرفیه در دوره دوم مجلس شورای اسلامی بود.

گفتنی است، آیت‌الله قربانی از سال ۱۳۳۱ با پیوستن به جمع فدائیان اسلام به رهبری نواب صفوی وارد مبارزات سیاسی شد و پس از بازداشت آنان، مدتی را در اختفا بسر برد؛ در آن ایام با سید علی خامنه‌ای آشنا شد؛ او مبارزه‌ با رژیم سلطنتی را از سال ۱۳۴۰ به رهبری امام خمینی(ره) آغاز کرد و در ایام تبعید امام، به دلیل سخنرانی‌های ضد رژیم بارها دستگیر و زندانی شد.

وی در سال۱۳۵۰ در مجلس ترحیم سید اسدالله اشکوری که در انزلی محله لنگرود تشکیل شده بود، سخنرانی کرد و به همین جهت دستگیر و به شش ماه زندان و پنج سال ممنوعیت از فعالیت‌های دینی، علمی و خروج از کشور محکوم شد؛ در این دوران بود که به دعوت آیت‌الله مطهری به امامت جماعت مسجد حضرت ابوالفضل تهران مشغول گردید، ولی پس از مدت کوتاهی به دستور ساواک از آنجا اخراج شد.

از استادان آیت‌الله قربانی می‌توان به امام موسی صدر، آیت‌الله مشکینی، آیت‌الله سلطانی، آیت‌الله آقا رضا صدر و درس خارج فقه و اصول را از آیت‌الله‌العظمی بروجردی و آیت الله خمینی(ره) به مدت ۱۰ سال و فلسفه و تفسیر را از استاد علامه طباطبایی به مدت ۸ سال فرا گرفت.

کتاب‌های اخلاق و تعلیم و تربیت اسلامی، اصول دین در پرتو کلام معصومین(ع)، بزرگترین بیماری قرن بیستم، بلاهای اجتماعی قرن ما، ترجمه کتاب نفیس‌الغدیر، تفسیر جامع آیات‌الاحکام، جبر و اختیار و ترجمه رساله خلق‌الاعمال ملاصدرا، جهان‌بینی امام علی(ع) در خطبه ادبی نهج‌البلاغه، حکومت اسلامی و ولایت فقیه، در سایه قلم، زیربنای صلح جهانی، علم حدیث، فلسفه آفرینش انسان، نقش سینما در زندگی و تمدن جدید و... از جمله تالیفات وی است.