نخلگردانی؛ مراسم نمادین از تشییع پیکر مبارک امام حسین(ع)
گروه هنر: آئین نخلگردانی ویژه شهر فردوس است که در آن پنج هیئت مذهبی نخلهای آذینبندی شده را بعد از نماز ظهر عاشورا به محل امامزادگان سلطان محمد و سلطان ابراهیم از نوادگان امام موسی بنجعفر(ع) برده و در آنجا این آئین را برگزار می کنند.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، ایران جامعهای سنتی است که در آن تاریخ با بسیاری از باورها و اعتقادها در آمیخته و رویدادهای تاریخی به شکل روایتهای اسطورهای بروز میکند.
مسلمانان ایران هرساله با نمایش و حمل تابوتهای تمثیلی شهیدان در مراسم عزاداری ماه محرم میخواهند خاطرات رنج و مصایب شخصیتهای مذهبی را بازسازی کنند. شیعیان ایران، در نمایشهای آئینی و دستههای عزاداری خود در ماه محرم، صندوقهایی را به شکل ضریح یا نخل و مانند آن آراسته میکنند و به نام تابوت شهدا در گذرگاهها و محلهها میگردانند و این آئینی است که نسل به نسل حفظ شده است.
ساختن تابوتهای تمثیلی شهدا دارای پیشنیهای بسیار دور
ساختن تابوتهای تمثیلی شهدا پیشنیهای بسیار دور دارد. عمومیت این مراسم و شهرت نخل در سراسر ایران از سایر رسوم و نشانهها بیشتر است و با توجه به مشاهدات و مطالعات میتوان گفت که در اغلب نقاط ایران مردم یا نخل دارند و یا آن را میشناسند. حتی وسعت حضور و اجرای این آئین، مرزهای ایران را درنوردیده و به وسعت جهان و فرهنگ مسلمانان شیعه برگزار میشود.
مردم هر ناحیه نخلی در تکیهها و حسینیهها دارند که در عاشورا آن را میبندند و همراه اسباب دیگر عزاداری در دستههای سوگوار حرکت میدهند.
با اجرای این مراسم، مردم وقایع قدسی روزگاران گذشته را در زندگی روزانهشان احیا میکنند. گویی میخواهند به حضور دوباره آن واقعه در زمان حال تحقق ببخشند. در کشور خودمان اصلیترین مراکز برگزاری این رسم باشکوه و پررمز و راز به طور عمده در شهرها و آبادیهای اطراف کویر مرکز ایران به چشم میخورد یعنی از جنوب خراسان گرفته تا سمنان، دامغان، خمین، نواحی قم، کاشان، ابیانه، خور ویابانک، زواره، اردستان، نایین، طبس و ... و در بین این مناطق، بیشترین، گستردهترین و شاخصترین نخلها در استان یزد، متمرکز هستند.
آئین نخلگردانی همزمان با ظهر عاشورا اجرا میشود
آئینهای عزاداری به فراخور فرهنگ و شیوههای مرسوم هر منطقه و استان متفاوت است و از گذشتههای دور تاکنون، آئین با اصالت «نخلگردانی» همزمان با ظهر عاشورا اجرا میشود. مردم خراسان جنوبی از دیرباز همچون گذشتگان خود در سالروز شهادت امام حسین(ع) با برگزاری مراسم نخلگردانی در این روز نسبت به سالار شهیدان ابراز ارادت و عزاداری میکنند و یاد آن شهدای راستین را جاودانه نگه میدارند.
نخل به معنی درخت خرماست اما در مراسم عزاداری اصطلاح نخل به تابوتوارهای میگویند که آن را بر دوش میکشند. آئین نخلگردانی مخصوص شهر فردوس است که در آن پنج هیئت مذهبی نخلهای آذینبندی شده را بعد از نماز ظهر عاشورا به محل امامزادگان سلطان محمد و سلطان ابراهیم از نوادگان امام موسی بنجعفر(ع) برده و در آنجا این آئین را برگزار میکنند.
نخلگردانی در واقع نوعی مراسم نمادین از تشییع پیکر مبارک امام حسین(ع) است و جمعیت حاضر در این مراسم نیز همراه با نخل حرکت میکنند و ذکر یا حسین(ع) در فضا پراکنده میشود.
وظیفه هدایت و حرکت نخل هم نسل در نسل از پدران به فرزندان بزرگتر منتقل میشود، نخل دارای چهار پایه و دارای ارتفاعی نزدیک به ۶ متر است که نخلگردانها آن را بر روی دوش گذاشته و با حرکت به انتها و ابتدای صحن امامزادگان مراسمی بسیار باشکوه و پرحرارت را بهوجود میآورند.
نخل در عزاداریها سمبلی از فداکاریهای حضرت عباس(ع) است
نخل در عزاداریها سمبلی از حضور و فداکاریهای سقای دشت کربلا قمر بنیهاشم آقا حضرت ابالفضل العباس(ع) در حماسه کربلا است. از صبح روز تاسوعا، نهم محرم الحرام کار پوشش و تزئین این نخل بزرگ و زیبا آغاز میشود در حین آماده کردن نخل گروه هیئتهای عزاداری گرد روستا میگردند و تمامی اهالی آن روستا همراه آنان به عزاداری میپردازند.
نخل را در سه زمان عصر تاسوعا، شب عاشورا و ظهر عاشورا به حرکت درمیآورند، در گذشته رسم بر این بود که هر کدام از هیئتهای میهمان که از روستاهای مجاور برای عزاداری به فردوس میآمدند به احترام قدومشان نخل را برای آنان نیز به حرکت در میآوردند.
مراسم نخلبندی را بانیان نخل که اسامی برخی از آنها بر چوب زیرین نخل کوبیده شده است انجام میدهند و حاملان نخل پابرهنهاند و این نمایش اخلاص آنان است، هنگام حرکت نخل، مردم عزاداری میکنند و بر گرد نخل بر سر و سینه میزنند در واقع «نخل» نمادی از عزاداری شهادت سالار شهیدان امام حسین(ع) است که ارادتمندان آن امام عزیز با حمل آن عزاداری میکنند.
عصر سومین روز از دهه محرم به نخل پارچه نو پوشانده میشود و روز چهارم از این دهه آن را طنابپیچ میکنند تا نخل استحکام بیشتری یابد. شب هفتم دهه اول محرم طره که همان پارچههای سبز است به قسمت پائین نخل بسته میشود و شب هشتم نیز کتیبههای سوزنی که اسامی اهل بیت(ع) و یاران باوفای سیدالشهدا(ع) داخل آن حک شده است بر روی نخل نصب میشود.
شب تاسوعا چادر مخصوص نخل کشیده میشود
شب تاسوعا چادر مخصوص نخل کشیده میشود و شب عاشورا همه تجهیزات آن بسته خواهد شد. روز عاشورا، نخل آذین شده را بلند میکنند و به همراه دستههای سینهزنی در سطح شهر میگردانند و به محل مقتلخوانی که در گذشته این محل مسجد جامع قدیم و امروز مصلی نمازجمعه است حمل میکنند زمان نخلگردانی بعد از نماز ظهر آغاز و تا پایان مقتلخوانی نیز ادامه دارد.
بلافاصله پس از اذان، ظهر عاشورا که نخلها از سمت هیئت به سوی مصلی امام خمینی(ره) حرکت میکنند، نماز پرشور عاشورا با حضور بسیار گسترده در چهار راه شهیدان پارسا برگزار و سپس نخلها به سمت مصلی به حرکت درمیآیند و در محل مصلی مراسم عزاداری و سخنرانی برگزار میشود.
پس از ساعتی عزاداری، هر نخل به سمت هیئت خود رفته و در محل هیئت از عزاداران پذیرایی میشود، به سبب ادای احترام به سادات، نخل هیئت حسینی سادات در جلوی پنج نخل دیگر قرار میگیرد و پس از پایان مراسم نخلگردانی نیز صحنه به آتش کشیدن خیمهها و به اسارت بردن اهل بیت امام حسین(ع) در محل هیئت فدائیان موسی بنجعفر(ع) به نمایش درآمده و خیل عظیمی از مردم فردوس در این مراسم شرکت میکنند.
