پذیرش روشمند بودن سبک زندگی در نگاه دین؛ پیشنیاز تحقق امر به معروف و نهی ازمنکر
گروه اجتماعی: پذیرش امر به معروف و نهی از منکر مبتنی بر این است که اعتقاد داشته باشیم به اینکه دین برای زندگی روشی را ارائه کرده است و این را مطالبه میکند؛ لذا تا زیربنا و ساختار نگاه افراد دینی نباشد نمیتوانیم در این زمینه حرفی بزنیم.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، نشست «مصادیق امر به معروف و نهی از منکر در سبک زندگی اسلامی» روز گذشته، ۲۶ آبان با حضور حجتالاسلام والمسلمین سیدمحسن شفیعی، مسئول دفاتر استانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خوزستان و منصور سودانی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز در تحریریه خبرگزاری بینالمللی قرآنی(ایکنا) خوزستان برگزار شد.
در آغاز این نشست حجتالاسلام والمسلمین شفیعی با اشاره به کلام حضرت سیدالشهدا(ع) که فرمودند: «وَ لَکِن لنُرِیَ الْمَعَالِمَ مِنْ دِینِکَ وَ نُظْهِرَ الْإِصْلَاحَ فِی بِلَادِکَ وَ یَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبَادِکَ وَ یُعْمَلَ بِفَرَائِضِکَ وَ سُنَّتِکَ وَ أَحْکَامِکَ» اظهار کرد: انشاءالله خداوند ما را توفیق دهد جهت نشر دین کاری کنیم و برای اقامه سنتهای الهی قدمی برداریم.
مسئول دفاتر استانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خوزستان ادامه داد: یکی از مشکلاتی که بهخصوص در حوزه روشنفکری داریم این است که گویا بهواسطه تهاجم فرهنگ غرب هنوز برای بخشی از افراد، اینکه «اسلام سبک زندگی دارد» جا نیفتاده است و قطعی نیست.
مأموریت اساسی دین ترسیم سبک زندگی مبتنی بر توحید است
وی افزود: یکی از علل این مسئله بهویژه در حوزه بیرونی مستند به عملکرد کلیسا در قرون وسطی است. شاید بزرگترین خیانتی که به دین شد و شاکله ادیان را در نگاه عمومی سیاه کرد، عملکرد کلیسا در قرون وسطی بود که متأسفانه عدهای این نگاه را تعمیم دادند و تا امروز آن را دنبال کردند. مگر میشود دین برای زندگی سبکی ارائه نکند؟ مأموریت اساسی دین ترسیم سبک زندگی مبتنی بر توحید است. اگر دین سبک زندگی نداشته باشد پس کار دین چیست؟
شفیعی با اشاره به کلام حضرت سیدالشهدا(ع) که فرمودند: «اللَّهُمَّ إِنَّکَ تَعْلَمُ أَنَّهُ لَمْ یَکُنْ مَا کَانَ مِنَّا تَنَافُساً فِی سُلْطَانٍ وَ لَا الْتِمَاساً مِنْ فُضُولِ الْحُطَامِ» گفت: امام در این عبارت میفرمایند ما دعوایی بر سر قدرت نداریم؛ بلکه «وَ لَکِن لنُرِیَ الْمَعَالِمَ مِنْ دِینِکَ وَ نُظْهِرَ الْإِصْلَاحَ فِی بِلَادِکَ وَ یَأْمَنَ الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبَادِکَ وَ یُعْمَلَ بِفَرَائِضِکَ وَ سُنَّتِکَ وَ أَحْکَامِکَ» این عبارات بیانگر سبک زندگی است. امام حسین(ع) میفرماید ما بهدنبال این هستیم که فضیلتها و آرمانها بر جامعه حاکمیت داشته باشند؛ بلاد اصلاح شده باشند، مظلوم در امنیت باشد و بایدها و نبایدهای الهی اقامه شود. آنچه که ما از سبک زندگی اراده میکنیم نیز همین است.
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه شهید چمران اهواز ادامه داد: حضرت سیدالشهدا(ع) برابر افرادی که به ایشان میگویند، چرا میخواهی حرکت کنی، اظهار ناراحتی میکنند و میفرمایند: «الا تَرَوْنَ أَنَّ الْحَقَّ لا یُعْمَلُ بِهِ وَ أَنَّ الْباطِلَ لا یُتَناهی عَنْهُ». امام آنها را ملامت میکند و گویی در این کلام به پرسشگران تلویحاً میفرماید: شما باید در مقام پاسخگویی قرار گیرید. چرا شما حرکت نمیکنید؟
وی ادامه داد: پس ما بر اساس اعتقادات دینی میبینیم که دین برای این آمده است که الگوی نوینی به زندگی بدهد و آن گونه که اساتید گفتهاند میبینیم نه تنها این سبک را، دین ارائه میکند؛ بلکه نمونههای قابل تأسی و الگوهای رفتاری را در کنار این سبک نیز ارائه میدهد.
شفیعی با اشاره به نقش مفسر و مبیّن انبیا و ائمه(ع) برای سبک زندگی اظهار کرد: مرحوم علامه طباطبایی در ابتدای کتاب شریف «سنن النبی(ص)» روایتی از امام صادق(ع) نقل میکند که ایشان فرمودند: «دوست ندارم مسلمانی از دنیا برود مگر اینکه به همه سنتهای پیامبر(ص) ولو یک بار عمل کرده باشد». یعنی دین در کنار سبک و روشی که ارائه میکند، پیامبر(ص) و ائمه(ع) را هم معرفی میکند و میگوید که این الگوها قابل تأسی و پیروی هستند.
مسئول دفاتر استانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خوزستان افزود: این مقدمات برای تشکیل یک جامعه متعالی و شکلگیری حیات طیبهای که به تعبیر دعا در ادوم السرور شکل بگیرد، فراهم میشود.
خداگرایی؛ زیرساخت «امر به معروف و نهی از منکر»
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه شهید چمران اهواز ادامه داد: آنچه ما از عنوان مظلوم «امر به معروف و نهی از منکر» قصد میکنیم، این است که برای شکلگیری این سبک و این الگو و نسخه تجویز شده به دو رکن احتیاج داریم؛ یکی ترغیب و جهتدهی و دیگری رفع موانع، دشواریها، کاستیها و اخلالها. در بحث امر به معروف و نهی از منکر، تا زیربنا و ساختار نگاه افراد دینی نباشد اصلاً نمیتوانیم در این زمینه حرفی بزنیم؛ یعنی وقتی در نگاهی زیرساخت، نگاه انسانگرا نه خداگرا باشد؛ امر به معروف و نهی از منکر، عبارةالاخری دخالت در حقوق دیگران، تعرض به شئون دیگران و ایجاد مزاحمت و محدودیت برای دیگران میشود؛ کما اینکه با همین نگاه شما قصاص را باید بردارید، اجرای حدود و تعزیر را هم باید بردارید. لذا این نگاه، نگاه دیگری است.
وی گفت: ما در تعابیر و مفاهیم دینی میبینیم اوج حرّیت در بندگی است. در نگاه غیر دینی، بندگی، حرّیت معرفی میشود. بنابراین این دو نگاه نمیتوانند با هم تفاهم و آشتی داشته باشند؛ مگر اینکه در مبانی تفاهم و تلائمی صورت گیرد. اسلام میگوید که برای یک حاکمیت جامعه مبتنی بر دین، همه موظف و مسئول هستند. این حدیث پیامبر(ص) بسیار هشداردهنده است که فرمودند: «همه مورد سؤال قرار میگیرید، من هم مورد سؤال قرار میگیرم». لذا امر به معروف و نهی از منکر نه به معنای دو شیء پسندیده مورد توصیه و مرجّح؛ بلکه به عنوان دو الزام مطرح میشود.
توجه به بعد روحانی انسان؛ مستلزم طرح تعهد متقابل امر به معروف و نهی از منکر
شفیعی اظهار کرد: ما تعجب میکنیم از روشنفکران غیردینی که به مفهوم امر به معروف و نهی از منکر در حوزه مادی و شئون عادی افراد به جد معتقدند؛ در بحث بهداشت، امنیت، سلامت؛ یعنی در سطح امور دنیوی کاملاً به امر به معروف و نهی از منکر معتقد و ملتزم هستند. دین که به ما میگوید فراتر از جسم، مسئله روح و جان مطرح است؛ لذا حتماً در جامعه دینی برای تحقق سبک متعالی زندگی دینی باید امر به معروف و نهی از منکر بهعنوان یک تعهد متقابل مطرح باشد.
مسئول دفاتر استانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خوزستان با اشاره به تفسیر علامه طباطبایی ذیل آیه 200 سوره آلعمران؛ «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُون» اظهار کرد: ایشان کلمه «رابطوا» را در این آیه از مفهوم مرزبانی به سمت ارتباطات سوق میدهند و حقیقتا بحث خوبی را ذیل این آیه دارند. آنجا ایشان میفرماید: در روابط اجتماعی، هیچ سیستم حکومتی و امنیتی و پلیسی نمیتواند ارزشها و فضیلتهای جامعه را تضمین کند مگر یک تعهد اجتماعی متقابل که ما نام آن را امر به معروف و نهی از منکر میگذاریم.
وی در ادامه سخنان خود افزود: آنچه به عنوان امر به معروف و نهی از منکر در نگاه دین مطرح میکنیم آن است که این تعهد به گونهای در جامعه شکل میگیرد که عملکرد برابر با قانون افراد صرفا به این جهت نباشد که بدانند تخلف آنها از قوانین ثبت میشود که در این صورت عمل مطابق با قانون، فضیلت حساب نمیشود؛ در کف شیر نر خونخوارهای/ غیر تسلیم و رضا کو چارهای. بنابراین در امر به معروف و نهی از منکر از نگاه دین نیازی به این شرایط نیست همانطور که اگر ماشینی از مسیر یک طرفه بیاید، هر کس چراغ میزند و به او اعلام نگرانی میکند، جامعه نسبت به ارزشها و فضیلتهای اخلاقی این گونه عمل میکند.
اعتقاد به ارائه روش زندگی توسط دین؛ پیشنیاز پذیرش امر به معروف و نهی از منکر
شفیعی اظهار کرد: پس امر به معروف و نهی از منکر و پذیرش آن مبتنی بر این است که اعتقاد داشته باشیم به اینکه دین برای زندگی روشی را ارائه کرده و این را مطالبه و دنبال میکند. این سخن معروف است که «أمرنا رسول الله أن نلقا أهل المعاصی بوجوهٍ مکفهرّه»؛ پیغمبر(ص) به ما دستور داد که وقتی گناهکار را میبینیم اخم کنیم و این سخن مربوط به دوره صدر اسلام بود که مسلمانان هنور آنقدر اقتدار نداشتند که از منکر جلوگیری کنند. لذا پیامبر(ص) به ما دستور داد در این مواقع اخم کنید که بدانند شما ناراضی هستید و در مراتب امر به معروف و نهی از منکر قرار دارید؛ چراکه حداقل امر به معروف و نهی از منکر انکار قلبی است.
وی ادامه داد: امر به معروف و نهی از منکر مکانیزم و روش پیشبینی شدهای است که بسیار زیبا جواب میدهد؛ مشروط بر اینکه با همان قرائت دینی مورد توجه قرار گیرد و این ارتباط مستقیم دارد با اینکه آن سبک دینی حاکم شود. لذا امام حسین(ع) در چندجا این دو تعبیر را صریحا ذکر فرموده است: «وإنی لم أخرج بطراً ولا أشراً ولا ظالماً ولا مفسداً، و إنما خرجت لطلب الإصلاح فی أمة جدی رسول الله(ص)، أرید أن امر بالمعروف و أنهى عن المنکر» یعنی امام حسین(ع) حرکتی را که به شهادتشان منتهی میشود مسیر امر به معروف و نهی از منکر میبیند. در جای دیگری میفرمایند من بهدنبال آن هستم که فرائض الهی، سنن و احکام الهی حاکم شود و اینجا میفرمایند حرکت من برای امر به معروف و نهی از منکر است؛ اگر این دو سخن را کنار هم بگذاریم روشن میشود این حرکت از سوی حضرت سیدلشهدا(ع) بر اساس امر به معروف و نهی از منکر و برای تحقق و شکلگیری زندگی اسلامی بود.
در ادامه منصور سودانی، عضو هیئت علمی دانشکده علوم تربیتی دانشگاه شهید چمران اهواز گفت: درخصوص نفوذ و تغییر رفتار در افراد در علم روانشناسی گفته میشود رفتارهایی که افراد انجام میدهند به سه گونه درجهبندی میشوند؛ درجه اول آن متابعت است؛ یعنی افراد از کسی متابعت میکنند و انگیزه آنها از این دنبالهروی ترس از تنبیه و کسب تشویق است. یعنی مادامی که مشوق برای افراد ارزشمند باشد که عمدتاً هم مادی است، آن رفتار را دنبال میکنند اما اگر ارزش خود را در نظرشان از دست داد ممکن است دیگر آن رفتار را انجام ندهند.
وی ادامه داد: درجه بالاتر از متابعت، رفتار همانندسازی است؛ به این معنا که افراد از رفتار افرادی که به آنها علاقهمند هستند الگوبرداری میکنند. این رفتار نیز ناپایدار است؛ ممکن است این ارتباط و علاقه از بین رود و همانندسازی نیز به تبع از بین برود. مرحله سوم رفتار، درونیسازی است. در این نوع رفتار، اعتقاد به درستی یک کار و پذیرش آن با تمام وجود باعث میشود فرد رفتاری را انجام دهد.
سودانی در خصوص علل بیتوجهی به امر به معروف و نهی از منکر و تلقی آن به عنوان محدودیت از سوی برخی گفت: گاه ناموفق بودن اجرای امر به معروف و نهی از منکر به دلیل نشناختن ارزش و قدر این فریضه و گاه به این دلیل است که روشی که برای امر به معروف و نهی از منکر به کار میبریم، نامناسب است. پس باید به دنبال این باشیم که رفتارهای درست در افراد درونیسازی شود.
این مدرس دانشگاه بر درونیسازی و تحکیم مبانی اعتقادی از دوران کودکی در افراد تأکید کرد و گفت: تا زمانی که این رفتارها برای افراد درونی نشود، فرد آن را یک تکلیف برای خود تلقی میکند. مقابله با امر به معروف و نهی از منکر میان برخی جوانان به این دلیل است که ما تربیت دینی آنها را از سنین 14، 15 سالگی آغاز میکنیم؛ در حالیکه روند تربیت دینی باید لحظه به لحظه در زندگی ما لحاظ شود.
تربیتهای مقطعی و کوتاه نتیجه پایداری ندارد
وی با تأکید بر اینکه تربیت انقطاعپذیر نیست؛ گفت: تربیتهای مقطعی و کوتاه نتیجه پایداری نخواهد داشت. برای اینکه رفتارها رنگ و بوی دینی گیرد از ابتدا باید به این امر اهتمام کرد که در این صورت با بسیاری از موانعی که هست مواجه نمیشویم. علاوه بر این باید این آگاهی را افراد دهیم که معروفی که آنها را بدان دعوت میکنیم و یا منکری که از آن بازمیداریم به نفع خود آنها است، اگر افراد به این درک برسند، ممانعت در پذیرش کمتر میشود.
سودانی تصریح کرد: امر به معروف و نهی از منکر ولو اینکه یکی از فروع دین است میتواند دیگر اصول را حفظ کند. امر به معروف و نهی از منکر مانند تابلوهایی است که در جاده نصب میشوند و به انسان هشدارها و تذکرات لازم را گوشزد میکند. چه بسا اگر این فریضه نباشد دیگر اصول را هم نداشته باشیم.
در ادامه شفیعی در خصوص پذیرش امر به معروف و نهی از منکر در جامعه و اجرای آن گفت: یک مطلب پذیرش و اعتقاد به این است که امر به معروف و نهی از منکر جزو دین هستند و قابل انکار نیستند. در این راستا باید از باور به این فریضه محافظت و پاسداری کنیم و اجازه ندهیم با شبهات و ابهامهایی که ایجاد میشود از بین برود.
وی با بیان اینکه در بحث امر به معروف و نهی از منکر، یک سلسله مسائلی باید مورد توجه قرار گیرد، خاطرنشان کرد: یک نکته توجه به افکار عمومی است. در حال حاضر برابر ما یک جبهه گسترده استکباری وجود دارد که به تعبیر امام(ره) «اگر آنها برابر دین ما بایستند ما برابر دنیای آنها خواهیم ایستاد» آنها برابر دین ما ایستادهاند. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، یک جریان منسجم در جبهه استکبار علیه دین شکل گرفت.
دین پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، یک کالای مهجور بود
مسئول دفاتر استانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خوزستان ادامه داد: انقلاب اسلامی حتی به گردن بقیه ادیان هم حق دارد، چون دین پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، یک شیء متروک و کالای مهجور بود. کلیساها هم قبل از پیروزی انقلاب بیرونق بودند. همه ادیانی که هست علیرغم نقدهایی که داریم بدهکار انقلاب هستند؛ چراکه انقلاب اسلامی توجه دنیا را به دین و معنویت معطوف کرد.
شفیعی گفت: پس صفآرایی بین ما و نظام سلطه یک صفآرایی جدی است. ما از هر جهتی به آنها هجوم کردیم و آنها نیز از هر جهتی دارند هجوم میکنند و یکی از مهمترین هجمههای جبهه استکبار این است که در باورهای ما تردید ایجاد کند؛ با مارک زنی، استهزاء و تمسخر. به سخره گرفتن باورهای دینی جزء اساسیترین اهرمهای جبهه استکبار است که با آن انبیاء و صلحا را مسخره میکردند و امروز تمسخر و استهزاء را به شیوه مدرن از طریق ترسیم کاریکاتورها، تنظیم کاریکلماتورها و در قالب طنزها مشاهده میکنید که یک ارزش را با یک کاریکاتور یا یک جمله و شوخی به سخره و استهزاء گرفتهاند.
وی افزود: بخشی از هجمهها هم، انکار باورها است. لذا گاهی میبینید افرادی که مطالعات آنها در اسلام سطحی است، سخنانی میگویند که با روح دین هماهنگی ندارد. دین روحی دارد که اگر انسان این روح را نپذیرد، نمیتواند علائم دیگر، مظاهر حیات و نشانههای حیاتی را درک کند. برخی تفسیرها با روح دین سازگاری ندارد؛ مثلا اگر یک مسأله دینی به گونهای تفسیر شود که بوی ذلت و خفت از آن به مشام برسد. در قضایای کربلا برخی از محققان میگویند امکان دارد برخی از نکاتی که نقل شده از لحاظ سندی قابل بحث باشد؛ ولی از این دیدگاه هم میشود بحث کرد امامی که برای عزت کشته شد امکان ندارد کاری که بوی ذلت از آن استشمام شود، از او سر بزند؛ چراکه اینجا روح آزادگی و عزت حاکم است.
مسئول نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه شهید چمران اهواز افزود: شهید مطهری میفرمایند: عدالت در مبانی دینی یک اصل است لذا هر حکم شرعی اگر با مخّ عدالت در تعارض باشد، باید در آن تجدید نظر شود شاید درست فهم نشده است. این بسیار نگاه بلندی است که بنمایه یک ساختار عدالت است، چگونه ممکن است خدای عادل حکمی تشریع کند که مطابق عدالت نباشد. پس ما نیازمندیم آن حکم را بازخوانی کنیم.
شفیعی بیان کرد: باید کار گسترده دامنی صورت گیرد، به این معنا که مبانی امر به معروف و نهی از منکر باید برای جامعه تبیین شود. گروههای مرجع، رسانهها، نخبگان باید کار کنند. در روزهای گذشته یک کار زشت مردود مطرودی مثل اسیدپاشی را در فضای رسانهای و عمومی به دو امر مبارک دینیِ امر به معروف و نهی از منکر گره زدند. آیا کسی که این کار را کرده میشناسید؟ آیا او یک عالم دینی بوده و گفته در مقام امر به معروف و نهی از منکر این کار را کرده است؟. هنوز پلیس و مراجع امنیتی و مسئولان اطلاعاتی اظهار میکنند که به دنبال سرنخ هستند. اما فضای رسانهای به سمت امر به معروف و نهی از منکر کشیده شد و بعد به مجلس شورای اسلامی حمله شد و در بیرون زمینهای فراهم شد که به معارف و مبانی دینی هجمهای بشود. این جز عدم باور به دین چه معنای دیگری دارد؟
اهمیت عملکرد مدیران و مسئولان در جامعه دینی
وی ادامه داد: پس از تشکیل حکومت اسلامی امام راحل بسیار تأکید داشتند و در حال حاضر مقام معظم رهبری بسیار تأکید دارند هیچ مدیر و مسئولی حق ندارد پای خود را کج بگذارد و باید بداند که اگر پای خود را کج گذاشت تنها به پست و میز و عنوان حقوقی اداره خود لطمه نزده است؛ بلکه این کار او خیانت به یک باور است، خیانت به آرمانهای الهی و انبیای الهی است.
مسئول دفاتر استانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خوزستان تأکید کرد: لذا امروز در مسأله امر به معروف و نهی از منکر، مجموعهای از مؤلفهها باید دیده شود، باید آن را تبیین کنیم، نباید بگذاریم فراموش شود و از یاد برود. نباید در مقابل هجمهها عقبنشینی کرد. اینها دو رکن در دین هستند؛ منتهی باید در کنار این، روشها و نوع قرائت ما از مطالب و بیان مطالب به شیوه صحیح باشد.
شفیعی ادامه داد: مهمتر از همه «کونوا دعاة الناس بغیر ألسنتکم»، «قو أنفسکم و أهلیکم نارا»، مهمتر از همه اینکه اول خودتان بعد دیگران. باید تلاش کنیم به صورت عملی هم از امر به معروف و نهی از منکر دفاع کنیم. یعنی مردم ما را ببینند. در حالات حضرت امام(ره) آمده است در جلسهای شخصی در حضور ایشان شروع به غیبت میکند. امام تذکر میدهند. آن شخص ادامه میدهد، امام به او میگویند یا شما باید غیبت را ترک کنید یا من باید مجلس را ترک کنم. این رفتار بسیار مهم است و فرد ملاحظه میکند که مسأله جدی است و امام به آن اهتمام دارد.
وی خاطرنشان کرد: در حال حاضر پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل نظام جمهوری اسلامی، این سنت از حوزه فردی بیرون آمده است. چنانکه سنت نماز جمعه محصول تذکر یک عالم مجاهد روشنبین دینی است. مرحوم آیت الله طالقانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به فاصله چندماه به امام عرض کرد:«اقامه نماز جمعه از مناصب و شئون حکومت دینی است». هم اکنون نیز در سراسر کشور 600 تا 700 نماز جمعه اقامه میشود؛ همه اینها محصول یک امر به معروف از ناحیه یک عالم دینشناس است.
مسئول دفاتر استانی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خوزستان تأکید کرد: باید همه تلاش کنیم و به ویژه شرایط زمان و مکان را در اجرای امر به معروف و نهی از منکر ملاحظه کرد. چه بسا اجرای این دو فریضه در دوره پدران ما اقتضائات دیگری داشته است که نتوان آنها را در رابطه با فرزندان خود به کارگیریم.
نیاز به شکلگیری گفتمان مبتنی بر فضیلتها و زیباییهای دین
وی ادامه داد: کار، کار بزرگی است. ما بسیار به این گفتوگوها و شکلگیری گفتمان مبتنی بر فضیلتها و زیباییهای دین نیازمندیم. برخی دفاعها، عالمانه نیست. برخی تفسیرها مطابق منابع دینی نیست. بار، بار سنگینی است به دلیل اینکه در مقابل هجوم سنگین و نفسگیر است. انسان احساس میکند امروز جهان استکبار کمر خود را بسته که ریشه دین را درآورد. ما هم به همین نسبت وظیفه داریم انشاء الله همه جانبه از دین دفاع کنیم؛ منتهی حسن این دفاع این است که نصرت الهی برای جبهه استکبار نیست؛ برای جبهه توحید است: «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَ یُثَبِّتْ أَقْدامَکُم»(محمد، 7) این وعدهای است که خداوند به ما داده است، «وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا»(عنکبوت، 69) این بشارتهای الهی ما را در برابر همه سختیها و دشواریها امیدوار و دلگرم نگه میدارد.
دکتر سودانی در خصوص عمل به فریضه امر به معروف و نهی از منکر به بیان برخی نکات اجرایی پرداخت و گفت: در باب تغییر رفتار، برای بازداشتن از یک منکر و یا دعوت به معروف، در اول درجه اول باید فکر فرد تغییر پیدا کند، پس از آن، آن فکر است که به اعضا و جوارح فرد دستور میدهد. نهادهای مختلفی باید در این زمینه دست به دست هم دهند. هنگامی که فقط نیروی انتظامی مجری این امر باشد، افرادی که قرار است امر به معروف و نهی از منکر شوند، ادارک حمله میکنند و مقابله صورت میگیرد.
هدایت گام به گام افراد تا رسیدن به مقصد نهایی
این مدرس دانشگاه اظهار کرد: نکته دیگر در این میان این است که از قانون همه یا هیچ چشم بپوشیم. یکی از نکات اجرای امر به معروف و نهی از منکر این است که رفتارهای افراد را مرحله به مرحله و گام به گام اصلاح کنیم. به این معنا که از یک فرد کاملاً مبتذل انتظار نداشته باشیم که یک مرتبه به مرحله عالی در اخلاق و رفتار برسد؛ کما اینکه گفته میشود باید فرد را با خودش مقایسه کنیم به طوری که اگر قدمی از رفتار منکر خود به سمت معروف حرکت کرد میتوانیم بگوییم در هدایت فرد موفق شدهایم.
مطالعات میدانی برای تشخیص تفاوتهای فردی و فرهنگی در اجرای امر به معروف و نهی از منکر
این عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز یکی دیگر از نکات مهم در اجرای امر به معروف و نهی از منکر را توجه به تفاوتهای فردی افراد دانست و گفت: شاعر در این باره میگوید: «ای سلیمان در میان زاغ و باز، حلم حق شو با همه مرغان بساز/ مرغ جبری را زبان جبر گو مرغ، پر اشکسته را از صبر گو». در کنار تفاوتهای فردی باید به تفاوتهای فرهنگی و بومی نیز توجه کنیم. لذا باید به صورت منطقهای مطالعات میدانی صورت گیرد و از خود افراد نظر بخواهیم و بپرسیم این نوع رفتار چه اثری دارد و همچنین بپرسیم چطور امر به معروف و نهی از منکر کنیم که زمینه پذیرش بیشتر باشد.
وی با بیان اینکه اجرای امر به معروف و نهی از منکر تعطیلپذیر نیست، همچنین اجرای آن را توسط یک ارگان کار صحیحی ندانست و تصریح کرد: همه دستگاهها ذیربط دخیل هستند، همچنان که همه ادارات ستادی برای اقامه نماز دارند، همه باید امر به معروف و نهی از منکر را وظیفه خود بدانند. بنابراین همه دخیل هستند و وظایف همه در این میان باید تعیین شود.
تقویت عزت نفس برای کاهش منکرات در جامعه مهم است
این مدرس دانشگاه با تصریح به اینکه بعضاً شیوه اجرای امر به معروف و نهی از منکر نادرست است و خود دشمنتراشی میکند، گفت: در بحث رفتارهایی که باید در جامعه خود اصلاح کنیم باید به انگیزههای افراد نیز توجه کنیم. گاهی برخی از رفتارهای نادرست صرفاً به منظور خودنمایی افراد و عزت نفس پایین آنها بروز پیدا میکند، لذا تقویت عزت نفس برای کاهش منکرات در جامعه مهم است. نکته دیگر این است باید توجه کنیم و به مردم آگاهی دهیم زندگی که بر مبانی غیر دینی شکل میگیرد متزلزل و بیدوام است.
سودانی با اشاره به تلاش دشمن در معروف جلوه دادن امور منکر در جامعه گفت: حضرت امیر(ع) میفرمایند: «دو چیز مایه سقوط دولتها است؛ کنار زدن شایستگان و به کار گرفتن ناشایستهها» این دو امر موجبات زوال دولتها است. لذا معروف شدن امور منکر در جامعه نشاندهنده فعالیت بیشتر جبهه مقابل و کوتاهی ما است.
این عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز با تأکید بر گسترش اطلاعرسانی به مردم توسط خطبا، منابر، دانشجویان و علما اظهار کرد: مطالعه و خواندن مردم ما کم شده است. لذا از منابرهای مختلف باید به مردم آگاهی بدهیم. چنانکه اگر برنامههای پاسداشت محرم را در نظر بگیرید، بعد از روز عاشورا، فعالیتها افت شدیدی پیدا میکند؛ در حالیکه بعد از عاشورا باید این آگاهی را بدهیم حال که امام شهید شد، ما چه وظیفهای داریم؟. بسیاری از این نکات ممکن است در قالب قانون و بخشنامه نیامده باشد ولی آن تعهد اخلاقی که «کلکم راع و کلکم مسئوول عن رعیته» از ما گرفته شده است. بسیاری از مشکلات ما و عدم استجابت دعاها ناشی از این امر است.
این مدرس دانشگاه با تصریح به اینکه اشکال کار، قرائت نادرست و اجرای نادرست دستور است، تأکید کرد: اجرای نادرست امر به معروف و نهی از منکر توسط افرادی که آگاهی لازم را ندارند میتواند موجب تشویش در اذهان عمومی و فاصله گرفتن مردم از دین شود.
رعایت مراحل منطقی و دینی در اجرای امر به معروف و نهی از منکر
سودانی در پایان با بیان اینکه مراحل منطقی و دینی در اجرای این فریضه باید لحاظ شود، گفت: همچنان که وقتی قانونی در مجلس مصوب میشود، شورای نگهبان از تمام جهات قانونی و شرعی آن را میسنجد و بعد وارد مرحله اجرا میشود، امر به معروف و نهی از منکر نیز باید توسط متخصصان دینی و تربیتی و نظامی تعریف شود و از تمام جوانب سنجیده و در قالب یک منشور کلی ارائه شود.
