قمر در عقرب؛ پدیده نجومی مورد تأیید روایات

به گزارش خبرگزاری بین المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، قمر در عقرب پدیده نجومی عبور کره ماه از زمینه صورت فلکی عقرب (کژدم) و یا از امتداد برج فلکی عقرب است که در هر ماه قمری یک بار رخ می‌دهد و معمولا دو تا سه روز طول می‌کشد. در ستاره‌بینی از قدیم آمیخته به بعضی باورهای خرافی، پدیدهٔ قمر در عقرب نشان از واقعه‌ای شوم دانسته می‌شده‌ است.

در هر ماه قمری، قمر زمین یک دور کامل به دور آن می‌گردد و به همین خاطر، یک بار از برج عقرب گذر می‌کند. با این حال، این زمان همیشه با چشم‌های غیر مسلح قابل رویت نیست. در ماه‌هایی نظیر آبان، آذر و دی به خاطر اینکه خورشید در برج عقرب قرار دارد، عبور ماه از آن در روز اتفاق می‌افتد که به علت روشنایی خورشید، تنها ماه دیده خواهد شد. در مقابل، در ماه‌هایی نظیر خرداد و تیر، ماه در شب از صورت فلکی عقرب عبور می‌کند و در چنین شب‌هایی، از زمان غروب آفتاب تا طلوع آفتاب روز بعد می‌توان هم ماه و هم صورت فلکی عقرب را رویت کرد.

در بعضی موارد پدیدهٔ قمر در عقرب با گذر ماه از برابر ستاره قلب‌العقرب همراه است که این اتفاق تقریباً هر سال یک بار رخ می‌دهد و در همهٔ جهان قابل مشاهده ‌است اما ناظر در هر نقطه‌ای از زمین با اختلاف درجه و ساعت این واقعه را مشاهده می‌کند.

صورت فلکی عقرب به دلیل حضور ستارهٔ سرخ قلب‌العقرب در آن، در افکار پیشینیان خوش‌یمن نبوده و پدیدهٔ قمر در عقرب در باور تاریخی واقعه‌ای شوم محسوب می‌شده‌است. به همین خاطر، پیشینیان در زمان عبور ماه از میان این صورت فلکی معمولاً از انجام کارهای مهم و اثرگذار پرهیز می‌کردند. در مقابل، عبور سالانهٔ خورشید از صورت فلکی اسد (که در ماه مرداد رخ می‌دهد) نیک و خوش‌یمن دانسته می‌شد.

پدیدهٔ نجومی قمر در عقرب در سنگ‌نوشته‌ها و حجاری‌های باستانی به نمایش در آمده است. شاعران و دانشمندان ایرانی مانند ابوریحان بیرونی، رازی و شرف‌الدین مسعودی به این واقعهٔ نجومی در آثار خود اشاره کرده‌اند.

روش محاسبه روزهای قمر در عقرب

منازل ماه (خانه‌ها) در برج‌های دوازده‌گانه (حمل، ثور، جوزا، سرطان، اسد، سنبله، میزان، عقرب، قوس، جدی، دلو و حوت) قرار دارند و تقسیم‌بندی مسیر یک دور گردش کره ماه بر دائرةالبروج می‌باشد. ماه در هر ماه قمری دو یا سه روز پشت سر هم در برج عقرب قرار می گیرد. از نظر نجومی قمر(ماه) اکنون تقریبا در برج سنبله یا برج همجوار آن قرار دارد. عقرب برج هشتم از دایره البروج است که خورشید سالی یکبار (آبان ماه) وارد آن می شود. ولی ماه هر 27 روز یکبار از آن می گذرد و به مدت حدود 2 روز در آن قرار دارد. طبق روایات نقل شده، برخی امور از قبیل مسافرت و ازدواج در هنگام قمر در عقرب مکروه می باشد اما این مسئله از لحاظ علمی هنوز مورد بررسی قرار نگرفته است.

برای محاسبه زمان قمر در عقرب می‌توانید از فرمولی که در کتاب نجوم مقدماتی آورده شده استفاده کنید: فرض کنید امروز 2 مهر مصادف با 15 شوال است. روزها را یک واحد اضافه کنید (روز شمسی برابر 3 و روز قمری برابر 16)  روز قمری را در عدد 12.2 ضرب کنید و حاصل را با روز شمسی جمع کنید، حاصل جمع را بر عدد 30 تقسیم کنید. حاصل تقسیم را با عدد برج شمسی (مهر=7) جمع کنید.اگر عدد بدست آمده بیشتر از 12 باشد منهای 12 کنید. عددی که نهایتاً بدست می آید تعیین کننده موضع ماه در برجهای دوازده گانه است. اگر این عدد برابر 8 باشد نشان دهنده زمان قمر در عقرب است.

اعمال مکروه در ایام قمر در عقرب

بر اساس روایات و نیز علم نجوم و اخترشناسی خواندن عقد ازدواج، مسافرت، افتتاح کار و کسب و تجارت، حجامت، تعیین و تغییر نام، گذاشتن سنگ بنای کارهای مهم و بطور کلی انجام هر یک از کارهای اساسی در روزهای نحس و قمر در عقرب هم از نظر علمای دینی و هم از نظر منجّمین توصیه نمی‌گردد بلکه علما فتوی به کراهت اعمال بالا در ایام قمر در عقرب داده‌اند.

در روایتی امام صادق(ع) می‌فرمایند: «هر کس در هنگامی که قمر در عقرب باشد مسافرت یا ازدواج نماید، خیری نمی‌بیند» (الکافی، ج۸، ص ۲۷۵)

بنابراین با توجه به مطالبی که ذکر شد می‌توان چنین نتیجه گرفت که موضوع قمر در عقرب امری است حقیقی و واقعی و تاثیرات آن در زندگی بشر قطعی و مسلم است چنانکه علمای دینی بر طبق آن فتوا نیز داده اند و بهتر این است که در این ایام از کارهای مهمی که ذکر شد پرهیز شود لکن صدقه و خواندن آیة‌الکرسی در دفع نحوست این ایام بسیار مفید می‌باشد. مطالبی که در تقویم‏های نجومی در ارتباط با سعد و نحس بودن روزها آمده ، به جز قمر در عقرب که در روایات آمده است، دلیلی بر آن نداریم.

همچنین آیه 19 سوره قمر و 16 سوره فصلت روزهایی که عذاب بر قوم عاد نازل شده، به عنوان روزهای نحس آمده، ولی در این که مراد از نحس بودن روزها در این آیات و روایات چیست، بحث‏ها و نظریات مختلفی وجود دارد:

برخی معتقدند بعضی روزها واقعاً نحس‌‏اند، ولی نحس بودن آن با توکل بر خداوند، صدقه و توسل به خداوند و مقربان درگاه او بر طرف می‌‏شود. وظیفه ما انجام این اعمال است، نه رعایت سعد و نحس بودن ساعات.
در برابر این نظریه برخی معتقدند سعد و نحس بودن برخی ایام واقعی نیست، بلکه به جهت حوادثی است که در این روزها اتفاق افتاده و یا به جهت فال بد زدن مردم به این روزها و نحس دانستن آن از سوی مردم است. ممکن است نحس دانستن در نفس‏های ضعیف مؤثر واقع شود. اثر نفسانی و دل چرکین شدن موجب بروز حوادثی برای انسان شود، به همین جهت در روایات به جهت بر طرف شدن این حالت نفسانی به ما دستور داده شده صدقه بدهیم و یا دعا بخوانیم. برخی روایات هم می‏‌تواند مؤید این نظریه باشد.

در هر صورت توکل بر خداوند، دادن صدقه و خواندن دعاهای وارده، اثر نحس بودن را بر طرف می‏‌کند.

یادآور می شود، قمر در عقرب این ماه از ساعت 9:01 صبح فردا، 29 آبان آغاز می شود و تا ساعت 15:49 اول آذر ادامه دارد.