فلسفه عزاداری، منطقی و عالمانه برای مردم بيان شود
گروه انديشه و علم: عزاداری امام حسين(ع) با شبهه افكنیها و تهديدهای جدی مواجه شده است از اين رو در مقابل اين شبههها و پرسشها بايد فلسفه عزاداری را به صورت منطقی و عالمانه برای مردم تبيين كنيم.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه قم، حجتالاسلام والمسلمين«حامد منتظری مقدم» پژوهشگر و عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم در سیامين نشست از دور دوم سلسله نشست های عاشوراپژوهی چهل منزل تا اربعين با موضوع «جايگاه اشك و گريه در عزاداری سيدالشهدا(ع) كه به همت مركز مطالعات راهبردی خيمه در مركزانجمنهای علمی حوزه برگزار شد، در سخنانی با بيان اينكه عزاداری امام حسين(ع) با شبهه افكنیها و تهديدهای جدی مواجه شده است، اظهار كرد: يكی از اين شبهات بسيار مهم است اين است كه چرا بايد بعد از قرنها از وقوع حادثه كربلا، جامه عزا بپوشيم، اشك بريزيم و عزاداری كنيم.
وی با بيان اينكه در مقابل اين شبههها و پرسشها ما بايد فلسفه عزاداری را منطقی و عالمانه تبيين كنيم، تصريح كرد: عزاداری اباعبدالله الحسين(ع) همواره با گريه و اشك همراه بوده است و در روايات معصومين(ع) هم پاداش عظيمی برای اين گريه ذكر شده است.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم در ادامه اين نشست به تشريح چيستی عزاداری به معنای عام آن پرداخت و ابراز كرد: كلمه عزا به معنی صبر و شكيبايی كردن بر هر چيزی است كه انسان از دست میدهد اما اصطلاح عزاداری در واقع مراسمی است كه برای آرامش بخشيدن و تسلی فرد و يا افراد داغديده برگزار میشود كه عزاداریها معمولا به شكل جمعی و در چند مرحله زمانی برگزار میشود و تاثير خيلی جدی در آرام كردن فرد داغديده و عزادار دارد.
وی تصريح كرد: در كنار اين مراسم عزاداری كه در گذر زمان و به صورت چندمرحلهای انجام میشود، توسط عنصر فراموشی و گذشت زمان كمكم فرد عزادار و داغدار از هيجانات ناشی از آن مصيبت رهايی پيدا میكند.
حجتالاسلام منتظریمقدم افزود: بعد از اينكه اين نتيجه حاصل شد معمولا عزاداری هم متوقف میشود و اگر بعد از آن چيزی اتفاق بيفتد مراسم يادبود است كه معمولا برای بزرگان برگزار میشود و اين يادبود نيز باعث زنده شدن نام، ياد و آثار شخصی كه از دنيا رفته میشود و اثر فرهنگی فراوانی دارد.
وی با بيان اينكه مراسمی كه هر ساله برای امام حسين(ع) برگزار میشود هرگز از صنف مراسم يادبود نيست، تاكيد كرد: مراسم يادبود، مراسم خشك و بی هيجانی است كه به هيچ وجه سوگواری امام حسين(ع) از اين سنخ عزاداری نيست و زيرا كسانی كه در سوگواری امام حسين(ع) شركت میكنند خود را در اين مراسم مصيبت زده و داغدار سيدالشهدا(ع) میبينند لذا شيون و گريه سر میدهند و گاهی حتی بیتاب میشوند.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام ادامه داد: اين عزاداران با شكت در مراسم سوگواری امام حسين(ع)، نسبت به حادثه عاشورا تسلی پيدا میكنند و در ضمن اين تسلی كه برای افراد داغدار و عزادار حسينی حاصل میشوند نهضت اباعبدالله(ع) نيز زنده و تازه میماند.
وی بيان كرد: پيامها و آميزههايی كه درنهضت سيدالشهدا بوده است با همين مراسم عزاداری به واسطه حالت هيجانی و عاطفی شديدی كه در اين مراسم ايجاد میشود به عمق جان عزاداران منتقل میشود كه البته اين مهم مبتنی بر دعوتی است كه معصومان (ع) از شيعيان و عموم مسلمانان مبنی بر انتقال سوگواری امام حسين كردهاند.
حجتالاسلام منتظریمقدم در ادامه اين نشست به تبيين چيستی گريه و ماهيت گريه در رابطه با سيدالشهدا پرداخت و گفت: صرف نظر از اينكه گريه برای چه كسی است بايد توجه داشت گريستن مانند خنديدن يك رفتار هيجانی مخصوص به انسان و از نشانههای تعادل روحی است و انسانهايی كه با گريه و خنده ناراحتی و شادی خود را بروز میدهند از سلامت روحی و روانی و نشاط و تحرك در زندگی برخوردار هستند.
وی با بيان اينكه گريه يك ظاهر دارد و يك باطن اظهار كرد: ظاهر گريه امری فيزيولوژيك است كه با تاثيرات روانی در مغز و اعصاب در نهايت به جاری شدن اشك میانجامد اما باطن گريه بر میگردد به سنخ تاثيرات درونی و روانی كه برای شخص ايجاد میشود.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم، علاقه طبيعی انسان به خود و متعلقات خود را دسته اول عواملی نام برد كه باعث گريه میشود و اضافه كرد: گريه در زمان دردمندی در جسم انسان، گريه در غم و اندوه برای انسان و گريه در فقدان عزيزان جز اين دسته از عوامل بروز گريه هستند.
وی با بيان اينكه گريه در فقدان و فراق عزيزان رفتاری كاملا طبيعی و از نشانهای تعادل روحی است و باعث تخليه روانی و هيجانی میشود، بيان كرد: رسول اكرم(ع) نيز در داغ عزيزان خود میگريستند مثلا در فقدان از دست دادن نوزاد خود میگريستند و اشك بر محاسن مبارك ايشان جاری شد برخی كه خواستند جلوی ايشان را بگيرند حضرت فرمودند «چشم میگريد قلب اندوهناك میشود اما ما سخنی نمیگوييم كه ناسپاسی باشد و پروردگار را به خشم بياورد».
حجتالاسلام منتظریمقدم افزود: همچنين رسولالله(ص) برای عموی شان حضرت حمزه نيز گريستند و ديگران را تشويق به گريه كردند و فرمودند عمويم حمزه گريهكن ندارد و دعوت كردند زنان يثرب آمدند و برای حضرت حمزه عزاداری كردند.
وی عنوان كرد: اين اتفاقات كه در حيات حضرت رسول اكرم(ص) رخ داد باعث شد گريه برای عزيزان درگذشته به عنوان يك رسم تاييد شده شرعی در فرهنگ اسلامی جا بگيرد و اساسا اين شبههای كه وهابيت القا میكند كه گريه جايگاه شرعی ندارد شبهه بیاساسی است.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام، نوع دوستی و مهرورزی نسبت به ديگران را نوع دوم عوامل بروز گريه ذكر كرد و يادآور شد: با توجه به اينكه انسان به طور طبيعی موجودی مهروز و نوع دوست است اگر بداند برای نوع خود و نوع انسانی حوادث ناگوار مثل سيل و زلزله اتفاق افتاده است به شدت متاثر میشود كه اينجا شايد اين قدر به هيجان بيايد كه گريه كند و بر اثر اين هيجان كه گاهی با گريه همراه است تحريك میشود و به كمك انسانهای مصيبت زده میشتابد.
وی گريه بر مظلوم را نيز ناشی از نوعدوستی و مهرورزی انسان دانست و بيان كرد: انسانها از روی رافت و دلسوزی با مشاهده يا با آگاه شدند از ستمديدگی همنوعان متاثر میشود و بسياری از اوقات میگريد كه يك جنبه آشكار از گريه برای سيدالشهدا و اصحاب آن حضرت همين گريه برای مظلوم است كه ناشی از نوعدوستی و مهروزی است كه به صورت طبيعی در انسان وجود دارد.
حجتالاسلام منتظریمقدم نوع سوم گريه را گريه ناشی از عقيده و كمالخواهی ذكر كرد و گفت: در جهانبينی الهی آميزههای خاصی مطرح است كه به گريه اعتقادی و كمالخواهی معنا میدهد به عنوان گريه ناشی از خوف خدا كه زمينه ساز قربالهی نيز میشود كه در اين زمينه رواياتی زيادی از ائمه نيز وارد شده است.
وی افزود: گريه از روی عقيده و كمالخواهی باعث میشود كه انسان در معرض رحمت خدا قرار بگيرد لذا انسانهای مومن در درگاه الهی با سوز دل و اشك چشم از خداوند متعال آمرزش و رحمت میطلبند كه اين امری رايج و عادی است كه عموم پيروان مكتب اهل بيت با اين معنا آشنا هستند.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم در ادامه با طرح اين سئوال كه گريستن بر سيدالشهدا ناشی از كدام يك از انواع گريه است، تصريح كرد: بايد توجه داشت عزاداران سيدالشهدا طيف وسيعی بودند، در واقع اولين و نزديك ترين سوگوار سيدالشهدا حضرت زينالعابدين بود، آن حضرت وقتی میگريست اين گريه هم ناشی از نوع اول يعنی فقدان عزيزترين عزيزان بود، هم نوع دوم گريه يعنی گريه بر مظلوميت را در خود داشت و هم ناشی از نوع سوم گريه يعنی گريه بر فقدان برترين انسان ها در فضل، كمال و پاكی بود.
وی بيان كرد: حضرت سجاد كاملا اين موارد را احساس میكرد لذا گريههای آن حضرت عميقترين و طولانیترين گريهها بر سيدالشهدا بود.
حجتالاسلام منتظریمقدم با اشاره گريه عاشقان اباعبداللهالحسين در مصيبت آن حضرت و يارانشان پس از قرنها گفت: اين نوع گريه هم بر مظلوميت است و هم از روی عقيده ، عقيده به پاداش عظيمی كه معصومين برای حضور در اين مراسم بيان كردند به علاوه مظلوميت امام حسين و شهدای كربلا عامل بسيار مهمی بود كه عزاداران هيجاناتشان برانگيخته شود و در عزاداری سيدالشهدا حضور پيدا كنند.
وی اظهاركرد: با اين گريستن كه در عزاداری انجام میشود عشق و محبت نسبت به سيدالشهدا و ياران حضرت در عمق جان عزاداران چنان رسوخ پيدا میكند كه گاهی بدون ذكر مصيبت فقط با شنيدن نام سيدالشهدا و ياران آن حضرت اشك در چشمان عزاداران امام حسين حلقه میزند كه البته خود اين موضوع يك مقام عالی است كه از يك ارتباط عاطفی و پيوند جانی با سيدالشهدا نشأت میگيرد.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام در بخش ديگری از اين نشست به تشريح چرايی عزاداری و گريه برای امام حسين(ع) و كاركردهای آن پرداخت و گفت: عزاداران سيدالشهدا كه در مراسم عزاداری شركت میكنند و غمگين و گريان میشود، تاثيرات روانی بسيار مطلوبی از اين عزاداریها درك میكنند.
وی با بيان اينكه عزاداران حسينی با حضور در مراسم عزاداری آثار روانی و معنوی بسيار خوبی در خود احساس میكنند، خاطرنشان كرد: شركت كنندگان در عزاداری امام حسين آرامش و لذت خاصی با حضور در اين مراسم احساس میكنند و اگر غمی هم از آن عزاداری برايشان حاصل میشود اين غم متفاوت است با غم و قصههای روزمره، اين غم كه منشا حركت و عامل نشاط است.
حجتالاسلام منتظریمقدم افزود: لذا كسانی كه حضور در مراسم عزاداری امام حسين را تجربه كرده و در مجالس عزا حاضر شده و عزاداری امام حسين را تجربه كردهاند هرگز از تكرار و استمرار آن دلزده نمیشوند.
وی با بيان اينكه عزاداری امام حسين مراسم يادبود نيست، تاكيد كرد: لذتی كه در مراسم سوگواری حسينی برای عزادار ايجاد میشود هرگز قابل مقايسه نيست به حالتی كه در مراسم يادبود است.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم با طرح اين سوال كه چرا عزاداریها برای امام حسين اتفاق میافتد، اظهاركرد: ريشه اين موضوع در مهر و محبت قلبی است كه سوگواران سيدالشهدا نسبت به آن حضرت دارند، زيرا در مراسم كسی حاضر میشود كه نسبت به او مهر و محبت داشته باشد و هر چه اين مهر و محبت عميقتر و ژرفتر باشد سوگواری هم شديدتر و ماندگارتر است.
وی با اشاره به فرموده پيامبر اكرم مبنی بر اينكه «برای شهادت امام حسين در دلهای مومنان حرارتی است كه هرگز سرد و خاموش نمیشود»، تصريح كرد: بنابر اين مهر و عاطفه مهمترين پشتوانه عزاداری سيدالشهدا است زيرا اين علاقه قلبی است كه اين عزاداریها را استمرار میبخشد و در اين عزاداریها فرصتهای بسيار خوبی ايجاد میشود كه خطيبان و مرثيهسرايان افراد حاضر را با نهضت امام حسين، پيامهای آن حضرت و معارف دينی آشنا كنند.
حجتالاسلام منتظریمقدم تاكيد كرد: بنابراين عزاداری سيدالشهدا صرفا اين نيست كه افرادی بيايند جمع شوند و يك تخليه هيجانی اتفاق بيفتند بلكه بايد در كنار اين تخليه هيجانی نهضت سيدالشهدا، پيامهای آن حضرت منتقل شود و چون با اشك و گريه همراه است در اعماق جان عزاداران نفوذ میكند و معارف دينی نيز منتقل میشود.
وی با بيان اينكه مجالس امام حسين تنها مجلس تخليه عاطفه نيست تصريح كرد: بلكه اين مجالس فرصتهای بسيار خوبی را برای تداوم دين ايجاد میكند، بنابر اين ما در عزاداری كاركردهای بسيار مهمی را میبينيم كه اين كاركردها پاسخگوی چرايی عزاداری است.
اين پژوهشگر تاريخ اسلام زنده نگه داشتن نهضت عاشورا و پيامهای آن را مهمترين كاركرد عزاداری سيدالشهدا ذكر كرد و گفت: اين مراسم باعث میشود نام، ياد ونهضت عاشورا زنده و جاويد بماند و آموزههای نهضت عاشورا نه فقط به شيعيان بلكه به تمام بشريت منتقل شود و همه بشريت و همه انسانها از رهگذر اين عزاداری است كه ستمستيزی، آزادگی، شهادت طلبی، ايثار و حقيقتجويی را میآموزند اينها آموزههای بسيار مقدسی است كه در عزاداری امام حسين به عزاداران منتقل میشود.
وی با بيان اينكه سوگواری برای امام حسين رفتار هيجانی و عاطفی هست اما در همان حال يك رفتار آگاهانه است، يادآوری كرد: وقتی عزادار برای بزرگمردی كه برای احيای دين و اجرای عدالت خودش را در سختترين شرايط قرار داد و همه مصيبتها و مظلوميتها را به جان خريد، عزاداری میكند شخصيت خودش را به چنان شخصيت عظيمی پيوند میزند.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم افزود: در پيروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس مردان حسينی با اقتدا به امام حسين به ميدان عمل میآمدند و در مبارزات خود اين درس آموزیها از نهضت امام حسين را متجلی كردند.
وی مهمترين كاركرد عزاداری سيدالشهدا را جاويد كردن نهضت عاشورا و انتقال پيامهای آن را به كل بشريت دانست و يادآور شد: دومين كاركرد عزاداری اباعبدالله معرفی الگوهای راستين و ايجاد پيوند عميق عاطفی با آنها است.
حجتالاسلام منتظری مقدم با بيان اينكه انسان برای پيشرفت و رسيدن به كمالات نياز به الگو دارد، عنوان كرد: الگوهايی كه میتوانند انسان را به كمال برسانند در عزاداری سيدالشهدا به عزاداران معرفی میشود، در اين عزاداریها انسان با وفاداری ابوالفضل و آزادگی حربن يزيد رياحی آشنا میشود و با اين الگوها و اسوهها يك پيوند عميق عاطفی ايجاد میكند، با ياد و نام آنها میگريد و بر سر و سينه میزند و اين الگو كاملا در اعماق جان او رسوخ پيدا میكند.
وی تعليم دين را از ديگر كاركردهای عزاداری برای امام حسين ذكر كرد و بيان كرد: فرصت بسيار خوبی در عزاداریها حاصل میشود كه خطيبان در اين مراسم مردم را با معارف دين آشنا میكنند، اگر در محرم سال 61 هجری امام حسين برای احيا دين قيام كرد، عزاداری او در طول تاريخ بستری برای احيا دين و تبيين معارف دين خدا شد.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام ايجاد معنويت در جامعه را از ديگر كاركردهای برپايی عزاداری حسينی ذكر كرد و گفت: در مجالس حسينی سخن از ديانت، حقيقت و مظلوميت است و وقتی اين معارف عظيم با اشكچشم و سوزدل همراه میشود و جانهای خسته عزاداران در اين فضای خاص قرار میگيرد در پايان مراسم عزاداران به احساس آرامش پاكی، سبكبالی، لطافت و معنويت دست میيابند.
وی تاكيد كرد: بايد راهكارهايی پيدا كنيم كه اين احساسات بسيار زيبا را كه در مجالس حسينی ايجاد میشود حفظ كنيم و در بيرون از مجالس عزاداری نيز اين احساسات را بتوانيم امتداد بدهيم.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم با اشاره به كاركردهای مهم عزاداری سيدالشهدا بيان كرد: اين كاركردها سبب شده است معاندان از اين عزاداریها برنجند و مرتب نسبت به اين عزاداری عناد بورزند و شبهه افكنی و ترديد افكنی كنند و به نظر میرسد ريشه همه اين عنادها و ترديد افكنیها و شبهه افكنیها به اهميتی كه عزاداری در احيای دين و در ايجاد فضای معنوی در جامعه و كاركردهای روانی ارزشمندی كه دارد باز میگردد.
وی با بيان اينكه در مقابل اين شبههها و پرسشها ما بايد فلسفه عزاداری را منطقی و عالمانه تبيين كنيم، تصريح كرد: عزاداری اباعبدالله الحسين(ع) همواره با گريه و اشك همراه بوده است و در روايات معصومين(ع) هم پاداش عظيمی برای اين گريه ذكر شده است.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم در ادامه اين نشست به تشريح چيستی عزاداری به معنای عام آن پرداخت و ابراز كرد: كلمه عزا به معنی صبر و شكيبايی كردن بر هر چيزی است كه انسان از دست میدهد اما اصطلاح عزاداری در واقع مراسمی است كه برای آرامش بخشيدن و تسلی فرد و يا افراد داغديده برگزار میشود كه عزاداریها معمولا به شكل جمعی و در چند مرحله زمانی برگزار میشود و تاثير خيلی جدی در آرام كردن فرد داغديده و عزادار دارد.
وی تصريح كرد: در كنار اين مراسم عزاداری كه در گذر زمان و به صورت چندمرحلهای انجام میشود، توسط عنصر فراموشی و گذشت زمان كمكم فرد عزادار و داغدار از هيجانات ناشی از آن مصيبت رهايی پيدا میكند.
حجتالاسلام منتظریمقدم افزود: بعد از اينكه اين نتيجه حاصل شد معمولا عزاداری هم متوقف میشود و اگر بعد از آن چيزی اتفاق بيفتد مراسم يادبود است كه معمولا برای بزرگان برگزار میشود و اين يادبود نيز باعث زنده شدن نام، ياد و آثار شخصی كه از دنيا رفته میشود و اثر فرهنگی فراوانی دارد.
وی با بيان اينكه مراسمی كه هر ساله برای امام حسين(ع) برگزار میشود هرگز از صنف مراسم يادبود نيست، تاكيد كرد: مراسم يادبود، مراسم خشك و بی هيجانی است كه به هيچ وجه سوگواری امام حسين(ع) از اين سنخ عزاداری نيست و زيرا كسانی كه در سوگواری امام حسين(ع) شركت میكنند خود را در اين مراسم مصيبت زده و داغدار سيدالشهدا(ع) میبينند لذا شيون و گريه سر میدهند و گاهی حتی بیتاب میشوند.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام ادامه داد: اين عزاداران با شكت در مراسم سوگواری امام حسين(ع)، نسبت به حادثه عاشورا تسلی پيدا میكنند و در ضمن اين تسلی كه برای افراد داغدار و عزادار حسينی حاصل میشوند نهضت اباعبدالله(ع) نيز زنده و تازه میماند.
وی بيان كرد: پيامها و آميزههايی كه درنهضت سيدالشهدا بوده است با همين مراسم عزاداری به واسطه حالت هيجانی و عاطفی شديدی كه در اين مراسم ايجاد میشود به عمق جان عزاداران منتقل میشود كه البته اين مهم مبتنی بر دعوتی است كه معصومان (ع) از شيعيان و عموم مسلمانان مبنی بر انتقال سوگواری امام حسين كردهاند.
حجتالاسلام منتظریمقدم در ادامه اين نشست به تبيين چيستی گريه و ماهيت گريه در رابطه با سيدالشهدا پرداخت و گفت: صرف نظر از اينكه گريه برای چه كسی است بايد توجه داشت گريستن مانند خنديدن يك رفتار هيجانی مخصوص به انسان و از نشانههای تعادل روحی است و انسانهايی كه با گريه و خنده ناراحتی و شادی خود را بروز میدهند از سلامت روحی و روانی و نشاط و تحرك در زندگی برخوردار هستند.
وی با بيان اينكه گريه يك ظاهر دارد و يك باطن اظهار كرد: ظاهر گريه امری فيزيولوژيك است كه با تاثيرات روانی در مغز و اعصاب در نهايت به جاری شدن اشك میانجامد اما باطن گريه بر میگردد به سنخ تاثيرات درونی و روانی كه برای شخص ايجاد میشود.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم، علاقه طبيعی انسان به خود و متعلقات خود را دسته اول عواملی نام برد كه باعث گريه میشود و اضافه كرد: گريه در زمان دردمندی در جسم انسان، گريه در غم و اندوه برای انسان و گريه در فقدان عزيزان جز اين دسته از عوامل بروز گريه هستند.
وی با بيان اينكه گريه در فقدان و فراق عزيزان رفتاری كاملا طبيعی و از نشانهای تعادل روحی است و باعث تخليه روانی و هيجانی میشود، بيان كرد: رسول اكرم(ع) نيز در داغ عزيزان خود میگريستند مثلا در فقدان از دست دادن نوزاد خود میگريستند و اشك بر محاسن مبارك ايشان جاری شد برخی كه خواستند جلوی ايشان را بگيرند حضرت فرمودند «چشم میگريد قلب اندوهناك میشود اما ما سخنی نمیگوييم كه ناسپاسی باشد و پروردگار را به خشم بياورد».
حجتالاسلام منتظریمقدم افزود: همچنين رسولالله(ص) برای عموی شان حضرت حمزه نيز گريستند و ديگران را تشويق به گريه كردند و فرمودند عمويم حمزه گريهكن ندارد و دعوت كردند زنان يثرب آمدند و برای حضرت حمزه عزاداری كردند.
وی عنوان كرد: اين اتفاقات كه در حيات حضرت رسول اكرم(ص) رخ داد باعث شد گريه برای عزيزان درگذشته به عنوان يك رسم تاييد شده شرعی در فرهنگ اسلامی جا بگيرد و اساسا اين شبههای كه وهابيت القا میكند كه گريه جايگاه شرعی ندارد شبهه بیاساسی است.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام، نوع دوستی و مهرورزی نسبت به ديگران را نوع دوم عوامل بروز گريه ذكر كرد و يادآور شد: با توجه به اينكه انسان به طور طبيعی موجودی مهروز و نوع دوست است اگر بداند برای نوع خود و نوع انسانی حوادث ناگوار مثل سيل و زلزله اتفاق افتاده است به شدت متاثر میشود كه اينجا شايد اين قدر به هيجان بيايد كه گريه كند و بر اثر اين هيجان كه گاهی با گريه همراه است تحريك میشود و به كمك انسانهای مصيبت زده میشتابد.
وی گريه بر مظلوم را نيز ناشی از نوعدوستی و مهرورزی انسان دانست و بيان كرد: انسانها از روی رافت و دلسوزی با مشاهده يا با آگاه شدند از ستمديدگی همنوعان متاثر میشود و بسياری از اوقات میگريد كه يك جنبه آشكار از گريه برای سيدالشهدا و اصحاب آن حضرت همين گريه برای مظلوم است كه ناشی از نوعدوستی و مهروزی است كه به صورت طبيعی در انسان وجود دارد.
حجتالاسلام منتظریمقدم نوع سوم گريه را گريه ناشی از عقيده و كمالخواهی ذكر كرد و گفت: در جهانبينی الهی آميزههای خاصی مطرح است كه به گريه اعتقادی و كمالخواهی معنا میدهد به عنوان گريه ناشی از خوف خدا كه زمينه ساز قربالهی نيز میشود كه در اين زمينه رواياتی زيادی از ائمه نيز وارد شده است.
وی افزود: گريه از روی عقيده و كمالخواهی باعث میشود كه انسان در معرض رحمت خدا قرار بگيرد لذا انسانهای مومن در درگاه الهی با سوز دل و اشك چشم از خداوند متعال آمرزش و رحمت میطلبند كه اين امری رايج و عادی است كه عموم پيروان مكتب اهل بيت با اين معنا آشنا هستند.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم در ادامه با طرح اين سئوال كه گريستن بر سيدالشهدا ناشی از كدام يك از انواع گريه است، تصريح كرد: بايد توجه داشت عزاداران سيدالشهدا طيف وسيعی بودند، در واقع اولين و نزديك ترين سوگوار سيدالشهدا حضرت زينالعابدين بود، آن حضرت وقتی میگريست اين گريه هم ناشی از نوع اول يعنی فقدان عزيزترين عزيزان بود، هم نوع دوم گريه يعنی گريه بر مظلوميت را در خود داشت و هم ناشی از نوع سوم گريه يعنی گريه بر فقدان برترين انسان ها در فضل، كمال و پاكی بود.
وی بيان كرد: حضرت سجاد كاملا اين موارد را احساس میكرد لذا گريههای آن حضرت عميقترين و طولانیترين گريهها بر سيدالشهدا بود.
حجتالاسلام منتظریمقدم با اشاره گريه عاشقان اباعبداللهالحسين در مصيبت آن حضرت و يارانشان پس از قرنها گفت: اين نوع گريه هم بر مظلوميت است و هم از روی عقيده ، عقيده به پاداش عظيمی كه معصومين برای حضور در اين مراسم بيان كردند به علاوه مظلوميت امام حسين و شهدای كربلا عامل بسيار مهمی بود كه عزاداران هيجاناتشان برانگيخته شود و در عزاداری سيدالشهدا حضور پيدا كنند.
وی اظهاركرد: با اين گريستن كه در عزاداری انجام میشود عشق و محبت نسبت به سيدالشهدا و ياران حضرت در عمق جان عزاداران چنان رسوخ پيدا میكند كه گاهی بدون ذكر مصيبت فقط با شنيدن نام سيدالشهدا و ياران آن حضرت اشك در چشمان عزاداران امام حسين حلقه میزند كه البته خود اين موضوع يك مقام عالی است كه از يك ارتباط عاطفی و پيوند جانی با سيدالشهدا نشأت میگيرد.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام در بخش ديگری از اين نشست به تشريح چرايی عزاداری و گريه برای امام حسين(ع) و كاركردهای آن پرداخت و گفت: عزاداران سيدالشهدا كه در مراسم عزاداری شركت میكنند و غمگين و گريان میشود، تاثيرات روانی بسيار مطلوبی از اين عزاداریها درك میكنند.
وی با بيان اينكه عزاداران حسينی با حضور در مراسم عزاداری آثار روانی و معنوی بسيار خوبی در خود احساس میكنند، خاطرنشان كرد: شركت كنندگان در عزاداری امام حسين آرامش و لذت خاصی با حضور در اين مراسم احساس میكنند و اگر غمی هم از آن عزاداری برايشان حاصل میشود اين غم متفاوت است با غم و قصههای روزمره، اين غم كه منشا حركت و عامل نشاط است.
حجتالاسلام منتظریمقدم افزود: لذا كسانی كه حضور در مراسم عزاداری امام حسين را تجربه كرده و در مجالس عزا حاضر شده و عزاداری امام حسين را تجربه كردهاند هرگز از تكرار و استمرار آن دلزده نمیشوند.
وی با بيان اينكه عزاداری امام حسين مراسم يادبود نيست، تاكيد كرد: لذتی كه در مراسم سوگواری حسينی برای عزادار ايجاد میشود هرگز قابل مقايسه نيست به حالتی كه در مراسم يادبود است.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم با طرح اين سوال كه چرا عزاداریها برای امام حسين اتفاق میافتد، اظهاركرد: ريشه اين موضوع در مهر و محبت قلبی است كه سوگواران سيدالشهدا نسبت به آن حضرت دارند، زيرا در مراسم كسی حاضر میشود كه نسبت به او مهر و محبت داشته باشد و هر چه اين مهر و محبت عميقتر و ژرفتر باشد سوگواری هم شديدتر و ماندگارتر است.
وی با اشاره به فرموده پيامبر اكرم مبنی بر اينكه «برای شهادت امام حسين در دلهای مومنان حرارتی است كه هرگز سرد و خاموش نمیشود»، تصريح كرد: بنابر اين مهر و عاطفه مهمترين پشتوانه عزاداری سيدالشهدا است زيرا اين علاقه قلبی است كه اين عزاداریها را استمرار میبخشد و در اين عزاداریها فرصتهای بسيار خوبی ايجاد میشود كه خطيبان و مرثيهسرايان افراد حاضر را با نهضت امام حسين، پيامهای آن حضرت و معارف دينی آشنا كنند.
حجتالاسلام منتظریمقدم تاكيد كرد: بنابراين عزاداری سيدالشهدا صرفا اين نيست كه افرادی بيايند جمع شوند و يك تخليه هيجانی اتفاق بيفتند بلكه بايد در كنار اين تخليه هيجانی نهضت سيدالشهدا، پيامهای آن حضرت منتقل شود و چون با اشك و گريه همراه است در اعماق جان عزاداران نفوذ میكند و معارف دينی نيز منتقل میشود.
وی با بيان اينكه مجالس امام حسين تنها مجلس تخليه عاطفه نيست تصريح كرد: بلكه اين مجالس فرصتهای بسيار خوبی را برای تداوم دين ايجاد میكند، بنابر اين ما در عزاداری كاركردهای بسيار مهمی را میبينيم كه اين كاركردها پاسخگوی چرايی عزاداری است.
اين پژوهشگر تاريخ اسلام زنده نگه داشتن نهضت عاشورا و پيامهای آن را مهمترين كاركرد عزاداری سيدالشهدا ذكر كرد و گفت: اين مراسم باعث میشود نام، ياد ونهضت عاشورا زنده و جاويد بماند و آموزههای نهضت عاشورا نه فقط به شيعيان بلكه به تمام بشريت منتقل شود و همه بشريت و همه انسانها از رهگذر اين عزاداری است كه ستمستيزی، آزادگی، شهادت طلبی، ايثار و حقيقتجويی را میآموزند اينها آموزههای بسيار مقدسی است كه در عزاداری امام حسين به عزاداران منتقل میشود.
وی با بيان اينكه سوگواری برای امام حسين رفتار هيجانی و عاطفی هست اما در همان حال يك رفتار آگاهانه است، يادآوری كرد: وقتی عزادار برای بزرگمردی كه برای احيای دين و اجرای عدالت خودش را در سختترين شرايط قرار داد و همه مصيبتها و مظلوميتها را به جان خريد، عزاداری میكند شخصيت خودش را به چنان شخصيت عظيمی پيوند میزند.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم افزود: در پيروزی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس مردان حسينی با اقتدا به امام حسين به ميدان عمل میآمدند و در مبارزات خود اين درس آموزیها از نهضت امام حسين را متجلی كردند.
وی مهمترين كاركرد عزاداری سيدالشهدا را جاويد كردن نهضت عاشورا و انتقال پيامهای آن را به كل بشريت دانست و يادآور شد: دومين كاركرد عزاداری اباعبدالله معرفی الگوهای راستين و ايجاد پيوند عميق عاطفی با آنها است.
حجتالاسلام منتظری مقدم با بيان اينكه انسان برای پيشرفت و رسيدن به كمالات نياز به الگو دارد، عنوان كرد: الگوهايی كه میتوانند انسان را به كمال برسانند در عزاداری سيدالشهدا به عزاداران معرفی میشود، در اين عزاداریها انسان با وفاداری ابوالفضل و آزادگی حربن يزيد رياحی آشنا میشود و با اين الگوها و اسوهها يك پيوند عميق عاطفی ايجاد میكند، با ياد و نام آنها میگريد و بر سر و سينه میزند و اين الگو كاملا در اعماق جان او رسوخ پيدا میكند.
وی تعليم دين را از ديگر كاركردهای عزاداری برای امام حسين ذكر كرد و بيان كرد: فرصت بسيار خوبی در عزاداریها حاصل میشود كه خطيبان در اين مراسم مردم را با معارف دين آشنا میكنند، اگر در محرم سال 61 هجری امام حسين برای احيا دين قيام كرد، عزاداری او در طول تاريخ بستری برای احيا دين و تبيين معارف دين خدا شد.
اين پژوهشگر حوزه تاريخ اسلام ايجاد معنويت در جامعه را از ديگر كاركردهای برپايی عزاداری حسينی ذكر كرد و گفت: در مجالس حسينی سخن از ديانت، حقيقت و مظلوميت است و وقتی اين معارف عظيم با اشكچشم و سوزدل همراه میشود و جانهای خسته عزاداران در اين فضای خاص قرار میگيرد در پايان مراسم عزاداران به احساس آرامش پاكی، سبكبالی، لطافت و معنويت دست میيابند.
وی تاكيد كرد: بايد راهكارهايی پيدا كنيم كه اين احساسات بسيار زيبا را كه در مجالس حسينی ايجاد میشود حفظ كنيم و در بيرون از مجالس عزاداری نيز اين احساسات را بتوانيم امتداد بدهيم.
عضو هيئت مديره انجمن تاريخ پژوهان حوزه علميه قم با اشاره به كاركردهای مهم عزاداری سيدالشهدا بيان كرد: اين كاركردها سبب شده است معاندان از اين عزاداریها برنجند و مرتب نسبت به اين عزاداری عناد بورزند و شبهه افكنی و ترديد افكنی كنند و به نظر میرسد ريشه همه اين عنادها و ترديد افكنیها و شبهه افكنیها به اهميتی كه عزاداری در احيای دين و در ايجاد فضای معنوی در جامعه و كاركردهای روانی ارزشمندی كه دارد باز میگردد.
مطالب مرتبط
