جابجايی اصول در حوزه خبررسانی/ جلب رضايت حاميان مالی به جای رضايت الهی
گروه اجتماعی: عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران جلب رضايت خداوند در انتشار خبر را يكی از اصول روزنامهنگاری اسلامی دانست و گفت: متأسفانه برخی رسانههای ما نگاهشان به اسپانسری است كه به آنها پول داده و منابع مالی را تأمين میكند در حالی كه اصل برای خبرنگار مسلمان بعد از امانتداری، رضايت خداوند است.
سيد عزيز موسوی، عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) در پاسخ به اين سؤال كه آيا رسانههای ايران را میتوان رسانههای دينی دانست، گفت: در يك نظام دينی همه رسانهها دينی هستند، مگر اينكه يك رسانه خاص با يك ويژگی متمايز و به منظوری خاص تأسيس شده باشد؛ يعنی همه رسانهها در يك نظام اسلامی، اسلامی هستند، البته اگر يك رسانه به صورت خاص به ترويج دين بپردازد، میشود يك رسانه تخصصی حوزوی.
وی در خصوص ويژگیهای خبرنگار مسلمان نيز عنوان كرد: پيامبر ما وقتی كه پيام خود را كه همان محتوای دين بود، مطرح كردند، پيامبر ناميده شدند و كار خبرنگار مسلمان نيز به كار پيامبر(ص) شباهت دارد. پيامبران وقتی رسالت خود را در انتقال پيام به مخاطب انجام میدادند، عنوان پيامبر میگرفتند و خداوند پيام دين اسلام را به دست «محمد امين» سپرد تا به مردم ابلاغ كند، بنابراين میتوان دريافت كه چون مردم محمد امين را قبول داشته و به وی اعتماد داشتند، خداوند اين رسالت را به ايشان دادند پس اولين ويژگی يك خبرنگار مسلمان در كار پيام رسانی، امين بودن و امانتداری است.
وی تصريح كرد: خبرنگار مسلمان هميشه بايد در بحث صحت خبر حساس، دقيق و هشيار باشد تا امانت(كه همان خبر است) خدشهدار نشود.
عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران دومين اصل و ويژگی خبرنگار مسلمان را در نظر گرفتن رضايت الهی در انتقال خبر عنوان و اظهار كرد: خبرنگار مسلمان بايد بداند در انتقال پيام رضايت خداوند نيز شرط است. اما متأسفانه ما شاهد هستيم كه خبرنگاران و رسانههای ما نگاهشان به حاميان و تامينكنندگان است كه به آنها پول داده و منابع مالی را تأمين میكند و حرفی كه رضايت حاميان مالی را تأمين كند، منتشر میكنند در حالی كه اصل برای خبرنگار مسلمان بعد از امانتداری، رضايت خداوند است.
وی ادامه داد: خبرنگار مسلمان بعد از رضايت خداوند بايد هنجارهای دينی خود را رعايت كند و هنجارها يعنی تمام مباحثی كه در دين به عنوان فضيلت بيان شده است. مثلاً به تازگی در غرب مبحثی تحت عنوان اخلاق روزنامهنگاری مطرح شده مثل عدم سرقت ادبی در حالی كه اين امر در دين يك امر مسلم است، يا اصل پذيرش اشتباه از سوی خبرنگار و يا رضايت منبع خبری كه همه در اسلام هم شرط هستند.
موسوی تصريح كرد: بخش عمدهای از اخلاق روزنامهنگاری غربیها اخذ شده از هنجارهای دينی ماست. يعنی آنها هنجارهای دينی و اخلاقی ما را گرفته و تبديل به قانون كردهاند.
وی در خصوص دلايل گرايش و توجه بيش از حد به مسئولان رسانهها به حاميان مالی خود، گفت: وقتی رسانهها پشتوانههای مالی ندارند كاركنان آنها مجبور میشوند كه انعطاف بيشتری در برابر منبع مالی داشته باشند، اما واقعيت اين است كه حامی مالی تا زمانی حامی تلقی میشود كه رسانه را از حق و حقيقت دور نكند.
عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران خطاب به روزنامهنگاران تصريح كرد: روزنامهنگار علاوه بر اينكه ملتزم به اصول دينی است، به عنوان روزنامهنگار قسم خورده است كه جز حقيقت چيزی نگويد و در اين حالت چگونه به خود اجازه میدهيد كه به دليل توجه به منافع حامی مالی خود حقيقت را انكار كنيد.
وی ادامه داد: اصحاب رسانه نبايد مخاطب خود را ابله تلقی كند آن هم در دورهای كه فناوریها، اطلاعات را در اختيار مردم قرار میدهند. بنابراين اصحاب رسانه بايد بتوانند حاميان خود را قانع كنند كه هر چه اطلاعات به حقيقت نزديكتر باشد بيشتر مورد قبول مخاطب است و از اين مهمتر رسانهها بر اساس اعتماد مردم پابرجا هستند نه حاميان مالی، اسپانسرها بخشی از هزينهها را تأمين میكنند و بخش قابل توجهی از هزينهها بايد توسط مخاطبان تأمين شود اما متأسفانه در كشور ما بخش مخاطبان كمترين درآمد را برای رسانهها دارد و همين مسئله رسانهها را آسيبپذير میكند.
عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران با اشاره به اينكه اگر تفكر اسلامی را در حوزه ارتباطات به ويژه رسانهها عموميت دهيم میتوانيم به مهذب شدن رسانهها كمك كنيم، اظهار كرد: ما به خاطر اينكه به تفكر اسلامی در حوزه ارتباطات به ويژه رسانهها عموميت ندادهايم دچار عقب ماندگی هستيم؛ شايد در بخش مناسبات شخصی و ارتباط با خدا و يا مناسبات خانوادگی خودمان تفكرات و اصول دينی خود را ساری و جاری كرده باشيم اما در بخش ارتباطات و رسانهها اصلاً كار نشده است.
وی در خصوص وظايف حوزهها در قبال رسانهها اين سؤال را مطرح كرد كه: حوزههای علميه و مراجع ما كه بايد پاسخگوی همه سؤالهای مخاطبان باشند در بخش رسانهها چه قدر پاسخگو بوده و مباحث علمی، تحقيقاتی و پژوهشی در مورد رسانه انجام دادهاند؟ البته در سالهای اخير كه مقام معظم رهبری در خصوص ورود علما به بحث رسانه دستور دادند كارهايی انجام شد اما طی دو تا سه دهه گذشته كار خاصی انجام نشده بود.
موسوی با ابراز تأسف از اينكه در قم چند جلسه فقه رسانه تدريس و بعد متوقف شد، به آيه ششم سوره حجرات كه میفرمايد: «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد اگر فاسقى برايتان خبرى آورد نيك وارسى كنيد مبادا به نادانى گروهى را آسيب برسانيد و [بعد] از آنچه كردهايد پشيمان شويد» اشاره و سؤال كرد چرا به دنبال اين آيه نرفتهايم كه منظور از اين فاسق كيست؟
وی اظهار كرد: فاسق همان رسانههای ضد دين نابلد و منحرف هستند كه بايد بر روی آنها تحقيق شود. فعالان عرصه رسانهای كشور ما بايد به تعالی جامعه فكر كرده و فقط به دنبال ماديات نباشند. لذا بايد بين رسانهها و حوزههای علميه پيوندی برقرار شود تا بتوانند بخشی از هنجارهای دينی را در حوزه رسانهها عموميت و تعميم دهند و اين محقق نمیشود مگر اينكه اصحاب رسانه فقه رسانه را بررسی كنند.
موسوی در پايان عنوان كرد: بايد فقه رسانه را عموميت و به اصحاب رسانه آموزش دهيم. يعنی علما در جمع رسانهها و خبرنگاران بحثهای فقهی را مطرح كنند تا تهذيب رسانه كه شرط لازم كار رسانهای است محقق شود.
وی در خصوص ويژگیهای خبرنگار مسلمان نيز عنوان كرد: پيامبر ما وقتی كه پيام خود را كه همان محتوای دين بود، مطرح كردند، پيامبر ناميده شدند و كار خبرنگار مسلمان نيز به كار پيامبر(ص) شباهت دارد. پيامبران وقتی رسالت خود را در انتقال پيام به مخاطب انجام میدادند، عنوان پيامبر میگرفتند و خداوند پيام دين اسلام را به دست «محمد امين» سپرد تا به مردم ابلاغ كند، بنابراين میتوان دريافت كه چون مردم محمد امين را قبول داشته و به وی اعتماد داشتند، خداوند اين رسالت را به ايشان دادند پس اولين ويژگی يك خبرنگار مسلمان در كار پيام رسانی، امين بودن و امانتداری است.
وی تصريح كرد: خبرنگار مسلمان هميشه بايد در بحث صحت خبر حساس، دقيق و هشيار باشد تا امانت(كه همان خبر است) خدشهدار نشود.
عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران دومين اصل و ويژگی خبرنگار مسلمان را در نظر گرفتن رضايت الهی در انتقال خبر عنوان و اظهار كرد: خبرنگار مسلمان بايد بداند در انتقال پيام رضايت خداوند نيز شرط است. اما متأسفانه ما شاهد هستيم كه خبرنگاران و رسانههای ما نگاهشان به حاميان و تامينكنندگان است كه به آنها پول داده و منابع مالی را تأمين میكند و حرفی كه رضايت حاميان مالی را تأمين كند، منتشر میكنند در حالی كه اصل برای خبرنگار مسلمان بعد از امانتداری، رضايت خداوند است.
وی ادامه داد: خبرنگار مسلمان بعد از رضايت خداوند بايد هنجارهای دينی خود را رعايت كند و هنجارها يعنی تمام مباحثی كه در دين به عنوان فضيلت بيان شده است. مثلاً به تازگی در غرب مبحثی تحت عنوان اخلاق روزنامهنگاری مطرح شده مثل عدم سرقت ادبی در حالی كه اين امر در دين يك امر مسلم است، يا اصل پذيرش اشتباه از سوی خبرنگار و يا رضايت منبع خبری كه همه در اسلام هم شرط هستند.
موسوی تصريح كرد: بخش عمدهای از اخلاق روزنامهنگاری غربیها اخذ شده از هنجارهای دينی ماست. يعنی آنها هنجارهای دينی و اخلاقی ما را گرفته و تبديل به قانون كردهاند.
وی در خصوص دلايل گرايش و توجه بيش از حد به مسئولان رسانهها به حاميان مالی خود، گفت: وقتی رسانهها پشتوانههای مالی ندارند كاركنان آنها مجبور میشوند كه انعطاف بيشتری در برابر منبع مالی داشته باشند، اما واقعيت اين است كه حامی مالی تا زمانی حامی تلقی میشود كه رسانه را از حق و حقيقت دور نكند.
عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران خطاب به روزنامهنگاران تصريح كرد: روزنامهنگار علاوه بر اينكه ملتزم به اصول دينی است، به عنوان روزنامهنگار قسم خورده است كه جز حقيقت چيزی نگويد و در اين حالت چگونه به خود اجازه میدهيد كه به دليل توجه به منافع حامی مالی خود حقيقت را انكار كنيد.
وی ادامه داد: اصحاب رسانه نبايد مخاطب خود را ابله تلقی كند آن هم در دورهای كه فناوریها، اطلاعات را در اختيار مردم قرار میدهند. بنابراين اصحاب رسانه بايد بتوانند حاميان خود را قانع كنند كه هر چه اطلاعات به حقيقت نزديكتر باشد بيشتر مورد قبول مخاطب است و از اين مهمتر رسانهها بر اساس اعتماد مردم پابرجا هستند نه حاميان مالی، اسپانسرها بخشی از هزينهها را تأمين میكنند و بخش قابل توجهی از هزينهها بايد توسط مخاطبان تأمين شود اما متأسفانه در كشور ما بخش مخاطبان كمترين درآمد را برای رسانهها دارد و همين مسئله رسانهها را آسيبپذير میكند.
عضو هيئت مديره خانه مطبوعات ايران با اشاره به اينكه اگر تفكر اسلامی را در حوزه ارتباطات به ويژه رسانهها عموميت دهيم میتوانيم به مهذب شدن رسانهها كمك كنيم، اظهار كرد: ما به خاطر اينكه به تفكر اسلامی در حوزه ارتباطات به ويژه رسانهها عموميت ندادهايم دچار عقب ماندگی هستيم؛ شايد در بخش مناسبات شخصی و ارتباط با خدا و يا مناسبات خانوادگی خودمان تفكرات و اصول دينی خود را ساری و جاری كرده باشيم اما در بخش ارتباطات و رسانهها اصلاً كار نشده است.
وی در خصوص وظايف حوزهها در قبال رسانهها اين سؤال را مطرح كرد كه: حوزههای علميه و مراجع ما كه بايد پاسخگوی همه سؤالهای مخاطبان باشند در بخش رسانهها چه قدر پاسخگو بوده و مباحث علمی، تحقيقاتی و پژوهشی در مورد رسانه انجام دادهاند؟ البته در سالهای اخير كه مقام معظم رهبری در خصوص ورود علما به بحث رسانه دستور دادند كارهايی انجام شد اما طی دو تا سه دهه گذشته كار خاصی انجام نشده بود.
موسوی با ابراز تأسف از اينكه در قم چند جلسه فقه رسانه تدريس و بعد متوقف شد، به آيه ششم سوره حجرات كه میفرمايد: «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَیَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ؛ اى كسانى كه ايمان آوردهايد اگر فاسقى برايتان خبرى آورد نيك وارسى كنيد مبادا به نادانى گروهى را آسيب برسانيد و [بعد] از آنچه كردهايد پشيمان شويد» اشاره و سؤال كرد چرا به دنبال اين آيه نرفتهايم كه منظور از اين فاسق كيست؟
وی اظهار كرد: فاسق همان رسانههای ضد دين نابلد و منحرف هستند كه بايد بر روی آنها تحقيق شود. فعالان عرصه رسانهای كشور ما بايد به تعالی جامعه فكر كرده و فقط به دنبال ماديات نباشند. لذا بايد بين رسانهها و حوزههای علميه پيوندی برقرار شود تا بتوانند بخشی از هنجارهای دينی را در حوزه رسانهها عموميت و تعميم دهند و اين محقق نمیشود مگر اينكه اصحاب رسانه فقه رسانه را بررسی كنند.
موسوی در پايان عنوان كرد: بايد فقه رسانه را عموميت و به اصحاب رسانه آموزش دهيم. يعنی علما در جمع رسانهها و خبرنگاران بحثهای فقهی را مطرح كنند تا تهذيب رسانه كه شرط لازم كار رسانهای است محقق شود.
