مهد قرآن حضرت زهرا(س)؛ عاملی در تحول فرهنگ روستای كجوار تبريز

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن (ايكنا)، نحوه آغاز فعاليت و در نهايت ميزان تأثيری كه مهد قرآن حضرت زهرا(س) در سبك زندگی اين محله پر جمعيت داشته، داستان جالبی دارد، از آشنايی جوانان فعال كجوار با مهد قرآن گرفته تا ساخت مهد قرآن توسط خود اهالی و مجموعه‌ای كه همه به خاطر وجود اين مركز در محله خود احساس غرور و افتخار می‌كنند.
اگر نسبت به اسم اين محله كسی كنجكاو باشد، بايد گفت كه «كوجوار» از تركيب دو كلمه آذری «كوجو» به معنی پشم و «وار» به معنی موجود است، تشكيل شده كه به اعتقاد اهالی به معنی بسيار جالب جايگاهی است كه در آن بهترين نوع پارچه پشمی مورد نياز كشاورزان و دامداران و كاروانيان توليد و به بازار مصرف عرضه می‌شد.
محله‌ای كه اكثر ساكنان آن با تغييرات ساختاری كه بعد از احداث پالايشگاه و پتروشيمی در زمين‌های آن رخ داد، اكثر باغ‌ها و مزارع كشاورزی از بين رفته‌اند و اغلب، در كارگاه‌های صنعتی مشغول توليد لوازم خانگی و صنعتی (اجاق گاز، بخاری گازی، كولر آبی، يخچال فريزر و ...) هستند.
در گذشته، اين محله باغ‌ها و مزارع فراوانی را در خود جای داده بود كه منبع درآمد ساكنان محسوب می‌شد و مزارع گندم و كلزا نيز از مهم‌ترين محصولات كشاورزی آن بود.
اهالی كجوار حتی تغيير سطح زندگی و افزايش ميزان درآمدها از كشت و زرع به كارگاه‌داری و كارخانه‌داری هم سبك زندگی آن‌ها را تغيير نداد؛ در حالی كه نمونه‌‌های بسياری را سراغ دارم كه وقتی سطح زندگی و درآمدشان افزايش يافته، سبك زندگی‌شان هم تغيير كرده و در نحوه رفتارشان بسيار تأثير داشته و كوچك‌ترين اثر آن هم، روی آوردن به ماهواره و برخی انحرافات ديگر است كه وقتی در كوچه و محله‌های كجوار قدم می‌زنی كمتر اثری از ماهواره و حتی بانوان بدحجاب نمی‌بينيد. اين وضعيت فرهنگی را من از حضور مهد قرآن و جذب مردم به برنامه‌های قرآنی می‌دانم.
اين موضوع را قبل از اولين باری كه به كجوار جهت گفت‌وگو با اسماعيل مردمی، مدير مهد قرآن حضرت زهرا(س) رفته بودم، با گشتی كه در كوچه‌های محل داشتم، به‌خوبی درك كردم. اين را وقتی كسی می‌تواند با تمام وجود حس كند كه بداند در اين محله 1400 خانواری، اكنون حدود هزار نفر از فعاليت‌ها، كلاس‌ها و برنامه‌های اين مهد قرآن استفاده می‌كند و با احتساب آنهايی كه قبلا از اين مجموعه استفاده كرده و اكنون از كلاس‌های آن فارغ‌التحصيل شده‌اند، به‌طور متوسط می‌توان مدعی شد كه در هر خانه اين محله، مهد قرآن حداقل يك نيروی تربيت شده ويژه دارد كه بسيار اثرگذار بوده و به اذعان بسياری از مردم، تربيت قرآنی اين مجموعه باعث مصونيت خانواده‌ها از بسياری انحرافات شده است.
از ميان اعضای مهد قرآن استان كه با مهد قرآن حضرت زهرا(س) آشنايی دارند، اين مجموعه را بيشتر به شور و هيجان می‌شناسند، به‌ويژه مراسم پرشور شب‌های قدر كه خيلی از آن استقبال می‌شود و مدير مهد قرآن استان هم هركجا باشد، اين ايام، خودش را به مهد قرآن كجوار می‌رساند تا از اين شور و هيجان معنوی بی‌نصيب نباشد.
همه مسئولان آن، موفقيتش را مديون نام و حمايت حضرت زهرا(س) می‌دانند. اسماعيل مردمی، مدير مهد قرآن حضرت زهرا(س) كجوار می‌گويد، بعد از چند سال فعاليت كه قسمت شد به بقيع و شهر پيامبر(ص) مشرف شوم، از خانم فاطمه زهرا‌(س)، به‌صورت ويژه، بخاطر عنايت‌هايش تشكر كردم.
البته، اگر تأثيرات فعاليت اين مجموعه را از زبان فرد ديگری بشنويد، شايد عمق نفوذ فعاليت‌های فرهنگی و قرآنی مهد قرآن حضرت زهرا(س) را بتوان بهتر درك كرد. حجت‌الاسلام اعتمادی، روحانی مسجد جامع كجوار، مسجد ديوار به ديوار مهد قرآن را بعد از نماز مغرب و عشا در مسجد ملاقات می‌كنم، وی می‌گويد، قبل از شروع فعاليت‌های مهد قرآن، انرژی زيادی را برای آموزش احكام و قرآن و ... مردم صرف می‌كردم، اما بعد از اينكه مهد قرآن آغاز به كار كرد، حتی بچه‌های پنج، شش ساله هم احكام و قرآن را بخوبی می‌دانند و به اعضای خانواده هم منتقل كرده‌اند.
وی افزود: حيات واقعی كجوار از زمانی بود كه مهد قرآن در اين محله تشكيل يافت و ده‌ها و صدها كودك و بزرگسال، به‌ويژه خانم‌ها را حول محور قرآن جمع كرد. زمانی را به ياد دارم فقط چند نفر خاص در مسجد قرآن را صحيح يا غلط می‌خواندند و امروز با جرأت می گويم كه حضور مهد قرآن باعث شد، قرآن و حديث در خانه‌ها رونق پيدا كند و حداقل دو نفر در هر خانه نماينده تربيت شده قرآنی داشته باشد.
اعتمادی از زمانی می‌گويد كه اهالی متوجه شدند قرار است ساختمانی برای مهد قرآن احداث شود. او ادامه داد: مردم وقتی متوجه شدند كه قرار است ساختمان مهد قرآن احداث شود فعالانه در راه‌اندازی آن مشاركت كردند، چون تأثير حضور مهد قرآن را در زندگی خود ديده‌اند، بچه‌های كوچك در ايام محرم خيمه برپا كردند و برای احداث آن كمك جمع كردند.
اين عالم دينی با اعتقاد تمام و با اشتياق خاصی گفت: امروز كجوار با 20 سال قبلش قابل مقايسه نيست؛ افزايش بصيرت مردم، رشد سطح علمی و تحصيلی، افزايش معنويت با توجه به فضای مسموم كنونی و نمونه‌های بسيار ديگری كه در سايه قرآن و مجموعه‌ای به نام مهد قرآن حضرت زهرا(س) تغييرات مثبت در كجوار را نشان می‌دهد و اگر دقيق‌تر بگويم، مهد قرآن در اين منطقه، انقلاب فرهنگی كرده و اين منطقه را متحول كرده است.
او كه تأثير حضور مهد قرآن را تا داخل منزلش حس كرده، می‌گويد من حتی می‌توانم از عمق اثر و فعاليت‌های مهد قرآن كجوار كتابی دوهزار صفحه‌ای بنويسم. او می‌گفت كه همسرم تا قبل از رفتن به مهد قرآن، كلام خدا را به سختی و با اشكال قرائت می‌كرد ولی از وقتی در كلاس‌های مهد قرآن شركت كرده، با توجه به سواد كمی كه داشتند، نه تنها درست و صحيح قرائت می‌كند، حتی برخی آيات و ادعيه را روزانه و تعطيلی ناپذير از حفظ در منزل می‌خواند كه برايم بسيار ارزشمند است.
حجت الاسلام اعتمادی تأكيد می‌كند كه علاوه بر جنبه‌های فرهنگی و مذهبی مردم، مهد قرآن بر جنبه علمی منطقه نيز اثرگذار بوده چرا كه باعث رشد علمی و پيشرفت تحصيلی بچه‌ها شده و اين، به‌دليل ارزش گذاشتن به علم توسط اين مجموعه است.
او همه اين نعمت‌ها را ثمره انقلاب اسلامی در سايه راهبری‌های امام خمينی(ره) و مقام معظم رهبری می‌داند و با ارائه منبع استناد سخن خود، ادامه می‌دهد: پيامبر 73 زبان می‌دانست اما امروز، قرآن به 94 زبان زنده دنيا ترجمه و تبليغ می‌شود كه همه از بركت انقلاب اسلامی است.
پس از خداحافظی از حجت‌ الاسلام اعتمادی، برای ديدار با دو نفر ديگر از روحانيون اين محل، به مسجد صاحب‌الزمان(عج) می‌روم؛ بخاطر طول كشيدن ديدار مسجد جامع، دير رسيدم. برای زمان ديگری قرار می‌گذارم. اما در راه بازگشت، حجت‌الاسلام نقشی را می‌بينم و از وی می‌خواهم كه ديدگاهش را در مورد فعاليت‌های مهد قرآن و اينكه حضور آن در كجوار چه اثراتی داشته، بگويد؛ گرچه بخاطر عجله‌ای كه داشت، نتوانستم سؤالاتم را كامل بپرسم.
وی با توجه به اينكه به همراه دو تن ديگر از روحانيون كجوار از پيش‌گامان احداث ساختمان مهد قرآن و از علمداران حركت رو به رشد اين مركز بوده، می‌گويد: مردم و به‌ويژه جوانان كمك‌های صادقانه و خوبی را برای احداث ساختمان جمع‌آوری كردند، چرا كه تأثير حركت سه چهار ساله مهد قرآن را ديده بودند و آمدند تا كمك كنند رشد اين مجموعه شتاب بگيرد و مردم از آن بهره ببرند.
وی می‌گويد مهد قرآن حضرت زهرا(س) از هر لحاظ بر كجوار مؤثر بوده و هر از چندگاهی حضور رحيم وظيفه‌شعاع، مدير مهد قرآن استان هم نيروی تازه‌ای به فعالان قرآنی كجوار می‌دهد، از طرفی، اين را هم بايد تأكيد كنم كه تأثير فراوان آموزش‌های مهد بر روی بانوان، به مراتب زياد بوده و در مساجد و منازل می‌بينم كه بانوان در بخش‌های روخوانی، ترجمه، حفظ و تفسير بسيار خوب حركت كرده‌اند و خوب آموزش ديده‌اند.
پس از حجت‌الاسلام نقشی، با حجت‌الاسلام سقی تلفنی گفت‌و‌گو می‌كنم؛ از او بخاطر اينكه نتوانستم حضورا در كجوار با وی به گفت‌وگو بنشينم عذرخواهی كرده و سؤالاتم را می‌پرسم.
وی در مورد فعاليت‌های مهد قرآن حضرت زهرا (س) گفت: كارهايی را كه تاكنون كرده‌اند، تأييد می‌كنم.
حجت‌الاسلام سقی تأثير حضور مهد قرآن كجوار در افزايش ميزان مراجعه به قرآن را بسيار چشمگير دانسته و می‌گويد: اين مجموعه در مورد فعاليت بانوان موفق‌تر بوده و در نتيجه آن اين آموزش‌ها به خانواده‌ها و كودكان انتقال يافته كه موجب شده نسل جديد اين محله، متدين‌تر و مذهبی‌تر، تربيت شوند.
وی كه اثرات مهد قرآن در فرهنگ منطقه را ديده است، مراسمات عمومی ماه رمضان را مراسم پرشوری توصيف كرده و اضافه می‌كند: با اين مراسم مردم انس بيشتری با قرآن گرفته و حضور در نمازهای جماعات هم بسيار چشمگير می‌شود.
علاوه بر آن در ديگر ماه‌ها نيز می‌توانم به جرأت بگويم كه فعاليت ها و اقدامات مهد قرآن باعث افزايش فرهنگ نمازخوانی، قرآن‌خوانی، توجه به مسائل عفت عمومی و در نهايت آرامش خانواده‌ها شده است و اين برای منطقه و اهالی بسيار اميد بخش است.
اين نكات را يكی از روحانيون با سابقه كجوار عنوان می‌كند، نكاتی كه تصور ميزان تأثير يك مجموعه كوچك بی‌ريا بر يك منطقه نسبتا بزرگ، انسان را متعجب می‌كند.
با واسطه، مطلبی را از يكی از خانواده‌ها می‌شنوم كه او در مورد اثرات رفت و آمدش به مهد قرآن و در نتيجه تأثير آن بر فضای خانواده می‌پرسم؛ اين سخن وی را شنيده‌ام ولی برايم باز شوق آور است و آن اينكه، او می‌گويد: ما ماهواره داشتيم و هر روز مقدار زيادی از وقت خود را برای ديدن برنامه‌های آن اختصاص می‌داديم. يكی از روزها متوجه آغاز انحراف پسر كوچكم در مورد موضوعی شدم كه تلنگر اساسی برای من شد. از قبل كه با برنامه‌ها و فعاليت‌های مهد قرآن آشنا بودم، ماهواره را فروختيم و كم كم پس از شركت در كلاس‌های مهد قرآن به حفظ قرآن گرايش يافتم كه در نتيجه اين اقدام من، پسرم هم از انحراف احتمالی نجات يافت و اين خيلی برايم شيرين تمام شد.
جرقه آشنايی كجواری‌ها با مهد قرآن استان و اينكه چه شد ايده تأسيس مهد قرآن در كجوار پياده شد، مطلبی بود كه با حضور در منزل اسماعيل مردمی، مدير مهد قرآن حضرت زهرا(س) از او و دو دوستش، محمدتقی نصابی و رحيم فكور كه به نوعی هر سه عضو هيأت امنای مهد قرآن كجوار محسوب می‌شوند، پرسيدم.
مردمی می‌گويد: اوايل دهه هفتاد كه تازه از سربازی برگشته بوديم، در مسجد محل، كانونی داشتيم و در آن فعاليت می‌كرديم. بخاطر فعاليت‌های مهد قرآن در تبريز و برگزاری همايش‌های قرآنی بزرگ، با آقای وظيفه‌شعاع آشنا بوديم. در مصلی كه او را ديديم، فعاليت‌های كانون را برايش توضيح داديم و خواستيم تا برای صحبت كردن و حضور در كانون وقت بگذارد كه او هم قبول كرد. وقتی به كجوار آمد و آن همه جوان پرشور و تازه نفس را ديد، پيشنهاد كرد كه تعدادی در دوره‌های مربيگری شركت كنند كه اين نقطه اتصال و ارتباط با مهد قرآن شد.
فكور ادامه داد: بعد از دوره مربيگری اين رفت و آمدها به مهد باعث شد كه حاج آقای وظيفه‌شعاع چندين جلسه برای سخنرانی به كجوار بيايد؛ در يكی از اين مراسم‌ها كه به مناسبت ميلاد امام رضا(ع) بود، وی كه استعداد منطقه و جوانان پرشوری كه در مسجد جمع شده بودند را ديد، پرسيد كه چقدر از اين جوانان و نوجوانان در اينجا هست، ما هم گفتيم زياد هستند و وی در همان مجلس پيشنهاد تأسيس مهد قرآن را در كجوار داد و همه حاضران به وجد آمده و از اين پيشنهاد استقبال كردند.
نصابی هم اضافه می‌كند كه من در آن جلسه فكر می‌كردم كه من احساساتی شده‌ام و شور جوانی در سر دارم كه اينگونه می‌بينم ولی ديدم اهالی يك به يك می‌خواهند برای قرآن كاری بكنند كه در اين ميان يكی از اهالی به پيشنهاد مادرش، 300 متر منزل مسكونی خودش را برای گام نخست هديه فعاليت‌های قرآنی كرد.
مردم، واقعا به اين نتيجه رسيدند كه قرآن در اين منطقه غريب است و پيشينه مذهبی مردم هم باعث شد تا اين غربت را خودشان بخواهند رفع كنند.
فكور، به نامگذاری اين مجموعه اشاره می‌كند و می‌گويد: مهد قرآن استان كه تأسيس 14 مهد قرآن در نقاط مختلف تبريز به نام 14 معصوم(ع) را برای خود هدف‌گذاری كرده بود، ما هم ششمين مركز بوديم. ما نام حضرت زهرا(س) را درخواست كرده بوديم ولی مدير مهد قرآن استان گفتند كه قولش را به يكی ديگر از مراكز در حال ساخت داده‌ايم، اما ما بخاطر ارادتی كه به خانم فاطمه(س) داشتيم، با اصرار اين نام را گرفتيم و اكنون عنايات ويژه ايشان را چه در كجوار، چه در مهد و چه در زندگی شخصی، شاهديم.
مردمی كه ثمرات مدت‌ها تلاش را در كجوار ديده، می‌گويد كه كوثر حقيقی را در مهد قرآن و ثمرات آن ديده‌ام و شاهدم كه اكنون قرآن وارد زندگی روزمره خانواده‌های اين منطقه شده است و می‌توانم ادعا كنم كه امروز، در هر خانواده يك نماينده قرآنی كه هم قرآن را بخواند و هم از ترجمه و تفسير و تدبر و... استفاده كند، داريم.
اين سه نفر علت اين عمق نفوذ را اين نكته می‌دانند كه همه مردم، مهد قرآن را خانه خود می‌دانند و احساس غربت نمی‌كنند، چرا كه آجر به آجرش را خودشان روی هم گذاشته‌اند و خودشان اداره می‌كنند.
آنها همچنين، علت اعتماد مردم را نمايش فعاليت ها در معرض ديد عموم مردم و اينكه پولی را كه اهدا كرده‌اند در كجا و چگونه خرج شده عنوان می‌كند و می‌افزايد: در اين مسير نقش روحانيت هم بسيار مهم و تعيين كننده بود كه پشتيبان ما شدند و توانستيم اعتماد عموم را جلب كنيم. علاوه بر آن رمز موفقيت ما اين بود كه فعاليت‌ها قائم به فرد نبود و هر سه نفرمان با همديگر اتحاد داشتيم، با مردم صادق بوديم و تلاش می‌كرديم كه بر اساس تعاليم قرآن قدم برداريم.
آنها تأكيد می‌كنند كه در كجوار هر كسی كه خیّر بود، حتما در اين مجموعه نقش ايفا كرده، مخصوصا زمانی كه دفتر مركزی مهد قرآن را ديدند و با رحيم وظيفه شعاع به صحبت نشستند، به ذوق آمده و همه پای كار آمدند، چرا كه عملكرد را ديده، اعتماد كرده، به حركت صادقانه ما ايمان آوردند و شكر خدا، اين حركت نيز تاكنون ادامه دارد.
به نظر می‌رسد عمده موفقيت مهد قرآن كجوار بخاطر تأثير روی خانواده‌ها بود كه فرهنگ كجوار و سبك زندگی مردم را با برنامه‌های خود، به كل تغيير داد و زندگی مردم را با دين، فرهنگ و قرآن عجين كرده كه اين، بسيار بالاتر از تربيت حافظان كل و حتی قاريان در سطح بالاست كه البته در اين مسير نيز كارهای خوبی انجام يافته. مرحوم حجت‌الاسلام كافی بسيار حكيمانه گفته كه قبل از اينكه مسجد بسازيد، مسجد رو بسازيد و اكنون شاهديم كه به قول يكی از مسئولانی كه از مهد قرآن كجوار بازديد كرد، گفت، «من در اين استان شاهدم كه مهد قرآن در هر منطقه‌ای وارد شده، آنجا را آباد كرده، هم دنيا را و هم آخرت مردم آن منطقه را».
جان كلام را اين مسئول محترم بيان كرد و من هم با جان و دل آن را احساس كردم كه نمونه‌اش را در گزارش شماره‌های قبلی از هريس و مايان و در شماره‌های آينده در بقيه شهرها و مراكز، بوضوح خواهيد ديد.
بقيه صحبت‌هايم را با مردمی و نصابی در اتوبوس مسير تهران كه برای ديدار با مقام معظم رهبری به مناسبت قيام تاريخی 29 بهمن تبريز می‌رويم، ادامه می‌دهم. اين ديدار برايم بسيار شيرين بود چرا كه حضرت آقا از مردم آذربايجان بويژه تبريزی‌ها بعنوان «لنگر آرامش اين كشور» نام برد و اين نشان از رضايت رهبری از مردمی است كه از آنها با تعابيری مانند شجاع، متدين، باغيرت، هميشه پيشگام و بصير خطاب كردند.
اسماعيل مردمی، به تأثير بسيار مثبت فعاليت‌های مهد قرآن بر روی بچه‌های كوچك اشاره كرد و توضيح داد: در يكی از مراسماتی كه مشغول انجام برنامه‌ای بودم، ديدم چند نفر از بچه‌ها در جمع نيستند، از بقيه پرسيدم كه بچه‌ها كجا رفتند كه يكی گفت، صدای اذان آمد و رفتند نماز اول وقت بخوانند. من كه در بهبوهه برنامه بودم و صدای اذان را نشنيدم، اين كارش برايم بسيار لذت بخش بود.
وی می‌گويد: اكنون اگر كجوار سال 79 را با 91 مقايسه كنيم، تفاوت از زمين تا آسمان است. امروز نتايج را در درون جامعه می‌بينيم و فقط در داخل مهد محدود نشده است. امروز اثرات اين مجموعه را در پوشش دختران و عفت عمومی اين منطقه شاهديم. كجوار در همه جهات پيشرفت كرده و فقط مثلا در رشته حفظ متمركز نشده تا تعداد حافظان كل بيشتر شود، تمركز ما بر وارد كردن قرآن به زندگی مردم و بين خانواده‌هاست و علاوه بر آن، امروز، اگر كسی بخواهد در اين منطقه از موفقيت كار گروهی مثالی را بزند، مهد قرآن حضرت زهرا(س) را مثال می‌زند.
نصابی هم گفت: تأثير فعاليت‌ها را بازديدكنندگانی بهتر متوجه می‌شوند كه از نمونه‌های مشابه ديگری را ديده و از كجوار هم بازديد كرده‌اند. آقای دكتر خواجه پيری، رئيس سابق مركز توسعه و ترويج فعاليت‌های قرآنی وقتی فعاليت‌ها را ديدند، واقعا اشكشان سرازير شد كه اين مجموعه با اين امكانات كم، كارهای عظيمی را به ثمر رسانده است و آرزو كرد كه ای كاش الگوی مديريتی مهد قرآن در سراسر كشور پياده شود. امروز در اثر فعاليت‌های كجوار، مناطق اطراف هم در صدد راه اندازی مهد قرآن هستند و زمين برای احداث آن اهدا كرده‌اند كه روستای باغ معرف يكی از اين نمونه‌هاست.
مردمی با توجه به سختی‌های موجود در مسير فعاليت‌های قرآنی در منطقه، ادامه می‌دهد: من هميشه آيه مباركه «الذين قالو ربنا الله ثم استقاموا...» را سرلوحه كارهای خود قرار داده‌ام كه هميشه انرژی بخش بوده است و امروز هم شاهديم كه در خانواده‌های كجواری، به واسطه سه گروه پيش‌دبستانی، طرح جامع آقايان و طرح جامع بانوان، حداقل يك نفر تربيت شده مهد قرآن داريم.
نگارنده معتقد است كه اين مهد قرآن به تربيت نونهالان محدود نشده، بلكه يك حركت بزرگ فرهنگی را در منطقه پديد آورده است. اوج شكوفايی يك مؤسسه، فرهنگی و قرآنی شدن آن است تا قرآن را در متن جامعه وارد كند كه اين عمل در كجوار رخ داده است. به جرأت می‌توانم ادعا كنم كه اين مجموعه اميد مردم به زندگی را بيشتر و اخلاق مردم را ارتقا داده است. چرا كه مهد قرآن كجوار در چارچوب‌های اخلاقی مردم را جذب كرده است.
يادداشت: مهدی كاظم‌زاده