معرفی حرم مطهر امامزادگان بیبی خاتونين(س) سقاوه مارگون
حرم مطهر امامزادگان بیبی خاتونين(س) مثل نگين انگشری در نقطه مركزی شهرهای مارگون، لوداب و پاتاوه در دشت خرم و سرسبز سقاوه واقع شده، كه از شمال به روستاهای بهرامبيگی و بيدگره و از مشرق به روستای موگر، از طرف جنوب به منطقه جوش و زنگوا و چنار و از غرب به شهر مارگون و قلعه سقاوه منتهی میشود.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، در زير گنبد حرم مطهر دو قبر متصل به هم وجود دارد كه بر اساس اعتقادات صريح و پاك مجاوران (مشايخ محترم كه از انساب و فرزندان شيخ جابر بنعبدالله انصاری هستند و از ابتدای ورود امامزادگان خادم و همراهشان بودهاند) چنين روايت میشود كه اين دو امامزاده، فرزندان امام موسی كاظم(ع)، خواهران ارجمند امام رضا(ع) به نامهای زهرا خاتون و بیبی خاتون (و به قولی رقيه خاتون، زبيده خاتون) هستند كه در لسان محلی به (بيخاتنون، بیبی خاتونين) معروف هستند كه شرح حال امامزادگان در كتابهای قديمی از جمله بحرالانساب و قباله جات محلی مندرج است كه در ذيل به يكی آنها اشاره میكنيم.
به نقل از كتاب ستارگان پراكنده اسلام زمين، صفحه 86 چنين آمده است. به استناد نقل و قول روستائيان و اعتقادات منطقهای، امامزاده بیبی خاتونين(س) دو خواهر هستند، به نام فاطمه صغری و وسطی و به نقلی ديگر زهرا خاتون و زبيده خاتون (نام واقعی آنان به استناد مدارك متقن و معتبر بیبی زهرا خاتون و بیبی خاتون صحيح است) كه از احفاد حضرت امام موسی كاظم(ع) هستند كه در اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم هجری، هنگامی كه برای ديدار حضرت امام رضا(ع)(از حجاز به ايران) از راه بهبهان به شيراز عازم طوس بودند، به دستور مأمون، كاروان علويان مورد تهاجم دشمن قرار گرفتند، عاقبت هر يك در نقطه و مكانی به شهادت رسيدهاند.
گويند، كاروان احمد بنموسی(ع) (شاهچراغ) و امامزاده بیبی خاتونين همراه با اعقاب و منسوبين كه مدتی را در كاروانسرای عينيه سقاوه بويراحمد به علت بيماری و خستگی راه به سر میبردند، از بين رفته يا به شهادت رسيدند. سپس، توسط شيخ محمد دشت بزرگی در كنار همين كاروانسرا دفن شدهاند.
طبق روايت يكی از معمران و خدام امامزاده بیبی خاتونين(س)، سالها بعد يكی از بازماندگان كاروان برای حمل آب در محل به چشمهای نزديك مرقد مطهر مراجعت كرده بود، وقتی كه به يكی از قراولان مملكت فارس كه به قصد سركوبی سركشان بختياری در حركت بودند برخورد میكند، به زبان فارسی سؤال كردند شما كه هستيد؟ ايشان به عربی پاسخ دادند سقا هستم. عاقبت او را دستگير و به اردوگاه امير بردند سقا در جلسه امير سرگذشت امامزادگان مذكور را بيان و برای امير ترجمه و تفهيم میكند. امير اتابك فارس تصميم میگيرد كه اگر در اين اردوكشی فاتح شود، مرقد آنها را بسازد كه عاقبت پس از فتح و پيروزی دستور بنای قبه و بارگاهی بر مرقد مطهر امامزادگان مذكور صادر و خود شخصاً هزينه آن را پرداخت كرده است.
بقعه مطهر اين دو بزرگوار تا قبل از سال 1353 (ه. ش) با همان سبك و معماری قديم دارای يك گنبدخانه به ابعاد 4×4 متر كه در وسط آن دو واحد قبر قرار گرفته و بر روی آن ضريح چوب گردويی كه بنقلی توسط اتابكان فارس از شيراز با شتر به اين مكان انتقال و بر روی بقعه نصب شده است.
در ضلع غربی ايوانی 70/2×3 متر متصل به درب ورودی الحاق شده كه به عنوان زائرسرا مورد استفاده قرار میگرفت كه از نظر معماری با بنای اصلی متفاوت بوده است.
در سمت سردر ورود به صحن مطهر كتيبهای به ابعاد 40×20/1 سانتیمتر كه با خط ثلث نوشته شده بوده، موجود بوده كه به علت شكستگی و لاشه بودن آن چندان قابل خواندن و ملاحظه نبوده است. علیالظاهر كلمات «الله،محمد(ص)، هو، انتالباقی كل شی هالك هذاالمرقد الشريف ...» قابل رؤيت بوده است كه به لحاظ ساييدگی تاريخ آن شناسايی نشد.
اين كتيبه شكسته پس از تخريب بنای جديد (1353 ه. ش) جمعآوری كه در حال حاضر لاشههای آن در انبار امامزاده موجود است و ضرورت دارد به دليل بار فرهنگی و تاريخی از آنها حفاظت شود. در سال 1353(ه. ش) به علت ريزش گنبد و متروكه شدن بنای قديم، سعی شد سقف ساختمان مزبور با پليت پوشش داده شده كه اين كار هم چندان دوام نداشته عاقبت توسط معمار محمود از سادات امامزاده علی، گنبدی هلالی بر فراز ساختمان قديم با گچ و گچينه احداث شد كه عليرغم بارش انبوه برف و باران از استحكام خوبی برخوردار بوده است.
در وضعيت كلی بنای قديم امامزادگان در سال 1373(ه. ش) توسط اداره اوقاف استان مورد مطالعه قرار گرفته كه پس از تصويب و تأمين اعتبار نهايی حسب يك طرح جامع مهندسی در زمينی به مساحت بيش از 600 متر مربع در ابعاد 25/24 متر در چهار واحد متصل به هم تجديد بنا شد. در اين نقشه قبور مطهر زير شبستان قرار گرفته كه بر فراز آن گنبدی بزرگ بصورت فلزی به شعاع 6 متر و ارتفاع بيش از 8 متر قرار دارد كه نمای بيرونی آن با سيمان سفيد اندود و ايزوگام شده و ديوارهای داخلی با گچ سفيدكاری شده است.
شجرهنامه امامزاده بیبی خاتونين(س) به اعتبار اعتقاد محلی و اقوال مردم آن سامان و مدارك موجود منتسب به اولاد و احفاد حضرت امام موسی بنجعفر(ع) است. برخی از معمران و سالخوردگان آگاه نقل كردهاند كه شجرهنامه امامزادگان در پوست آهو در طوماری به ابعاد 100/21 سانتیمتر ممهور به مهر سی تن از علمای سلف و بزرگان و كلانتران وقت بوده است. محليان نقل كردهاند ايلخان منطقه شجره امامزادگان را از متولی آن كه يكی از مشايح سقاوه بوده مطالبه كرد. ايشان نسبت به دادن آن ممانعت كرده و با مراجعه به كدخدای بزرگ ايل تامرادی كمك و وساطت خواسته تا بلكه ايلخان نسبت به اين تقاضا منصرف شود كه در اين بين وساطت اثرگذار نبوده، ايلخان با قاطعيت تمام شيخ متولی را تهديد كرد. عاقبت شيخ به خواسته خان تن نداد و خان هم بدليل ترس از كرامت امامزاده منصرف شد. اما پس از گذشت سالها حفظ و نگهداری در سال 1358(ه. ش) توسط يكی از كارمندان فرمانداری بوير احمد در اختيار بخشدار سی سخت قرار گرفت به اين دليل كه نذورات امامزاده را بر حسب اين شجرهنامه جمعآوری كنند.
علیالظاهر پس از آن به متولی عودت داده نشد و در حال حاضر از آن اطلاعی در دست نيست. آن چه صحت ادعای مردم آن سامان را در رابطه با شجرهنامه امامزاده بیبی خاتونين(س) تأييد میكند، خارج از اقوال سينه به سينه مردمی كه خود جايگاهی در تاريخ دارد، به چند سند معتبر كه در اختيار موسوی، نويسنده كتاب ستارگان جنوب است، اكتفاء میشود.
به نقل از كتاب ستارگان پراكنده اسلام زمين، صفحه 86 چنين آمده است. به استناد نقل و قول روستائيان و اعتقادات منطقهای، امامزاده بیبی خاتونين(س) دو خواهر هستند، به نام فاطمه صغری و وسطی و به نقلی ديگر زهرا خاتون و زبيده خاتون (نام واقعی آنان به استناد مدارك متقن و معتبر بیبی زهرا خاتون و بیبی خاتون صحيح است) كه از احفاد حضرت امام موسی كاظم(ع) هستند كه در اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم هجری، هنگامی كه برای ديدار حضرت امام رضا(ع)(از حجاز به ايران) از راه بهبهان به شيراز عازم طوس بودند، به دستور مأمون، كاروان علويان مورد تهاجم دشمن قرار گرفتند، عاقبت هر يك در نقطه و مكانی به شهادت رسيدهاند.
گويند، كاروان احمد بنموسی(ع) (شاهچراغ) و امامزاده بیبی خاتونين همراه با اعقاب و منسوبين كه مدتی را در كاروانسرای عينيه سقاوه بويراحمد به علت بيماری و خستگی راه به سر میبردند، از بين رفته يا به شهادت رسيدند. سپس، توسط شيخ محمد دشت بزرگی در كنار همين كاروانسرا دفن شدهاند.
طبق روايت يكی از معمران و خدام امامزاده بیبی خاتونين(س)، سالها بعد يكی از بازماندگان كاروان برای حمل آب در محل به چشمهای نزديك مرقد مطهر مراجعت كرده بود، وقتی كه به يكی از قراولان مملكت فارس كه به قصد سركوبی سركشان بختياری در حركت بودند برخورد میكند، به زبان فارسی سؤال كردند شما كه هستيد؟ ايشان به عربی پاسخ دادند سقا هستم. عاقبت او را دستگير و به اردوگاه امير بردند سقا در جلسه امير سرگذشت امامزادگان مذكور را بيان و برای امير ترجمه و تفهيم میكند. امير اتابك فارس تصميم میگيرد كه اگر در اين اردوكشی فاتح شود، مرقد آنها را بسازد كه عاقبت پس از فتح و پيروزی دستور بنای قبه و بارگاهی بر مرقد مطهر امامزادگان مذكور صادر و خود شخصاً هزينه آن را پرداخت كرده است.
بقعه مطهر اين دو بزرگوار تا قبل از سال 1353 (ه. ش) با همان سبك و معماری قديم دارای يك گنبدخانه به ابعاد 4×4 متر كه در وسط آن دو واحد قبر قرار گرفته و بر روی آن ضريح چوب گردويی كه بنقلی توسط اتابكان فارس از شيراز با شتر به اين مكان انتقال و بر روی بقعه نصب شده است.
در ضلع غربی ايوانی 70/2×3 متر متصل به درب ورودی الحاق شده كه به عنوان زائرسرا مورد استفاده قرار میگرفت كه از نظر معماری با بنای اصلی متفاوت بوده است.
در سمت سردر ورود به صحن مطهر كتيبهای به ابعاد 40×20/1 سانتیمتر كه با خط ثلث نوشته شده بوده، موجود بوده كه به علت شكستگی و لاشه بودن آن چندان قابل خواندن و ملاحظه نبوده است. علیالظاهر كلمات «الله،محمد(ص)، هو، انتالباقی كل شی هالك هذاالمرقد الشريف ...» قابل رؤيت بوده است كه به لحاظ ساييدگی تاريخ آن شناسايی نشد.
اين كتيبه شكسته پس از تخريب بنای جديد (1353 ه. ش) جمعآوری كه در حال حاضر لاشههای آن در انبار امامزاده موجود است و ضرورت دارد به دليل بار فرهنگی و تاريخی از آنها حفاظت شود. در سال 1353(ه. ش) به علت ريزش گنبد و متروكه شدن بنای قديم، سعی شد سقف ساختمان مزبور با پليت پوشش داده شده كه اين كار هم چندان دوام نداشته عاقبت توسط معمار محمود از سادات امامزاده علی، گنبدی هلالی بر فراز ساختمان قديم با گچ و گچينه احداث شد كه عليرغم بارش انبوه برف و باران از استحكام خوبی برخوردار بوده است.
در وضعيت كلی بنای قديم امامزادگان در سال 1373(ه. ش) توسط اداره اوقاف استان مورد مطالعه قرار گرفته كه پس از تصويب و تأمين اعتبار نهايی حسب يك طرح جامع مهندسی در زمينی به مساحت بيش از 600 متر مربع در ابعاد 25/24 متر در چهار واحد متصل به هم تجديد بنا شد. در اين نقشه قبور مطهر زير شبستان قرار گرفته كه بر فراز آن گنبدی بزرگ بصورت فلزی به شعاع 6 متر و ارتفاع بيش از 8 متر قرار دارد كه نمای بيرونی آن با سيمان سفيد اندود و ايزوگام شده و ديوارهای داخلی با گچ سفيدكاری شده است.
شجرهنامه امامزاده بیبی خاتونين(س) به اعتبار اعتقاد محلی و اقوال مردم آن سامان و مدارك موجود منتسب به اولاد و احفاد حضرت امام موسی بنجعفر(ع) است. برخی از معمران و سالخوردگان آگاه نقل كردهاند كه شجرهنامه امامزادگان در پوست آهو در طوماری به ابعاد 100/21 سانتیمتر ممهور به مهر سی تن از علمای سلف و بزرگان و كلانتران وقت بوده است. محليان نقل كردهاند ايلخان منطقه شجره امامزادگان را از متولی آن كه يكی از مشايح سقاوه بوده مطالبه كرد. ايشان نسبت به دادن آن ممانعت كرده و با مراجعه به كدخدای بزرگ ايل تامرادی كمك و وساطت خواسته تا بلكه ايلخان نسبت به اين تقاضا منصرف شود كه در اين بين وساطت اثرگذار نبوده، ايلخان با قاطعيت تمام شيخ متولی را تهديد كرد. عاقبت شيخ به خواسته خان تن نداد و خان هم بدليل ترس از كرامت امامزاده منصرف شد. اما پس از گذشت سالها حفظ و نگهداری در سال 1358(ه. ش) توسط يكی از كارمندان فرمانداری بوير احمد در اختيار بخشدار سی سخت قرار گرفت به اين دليل كه نذورات امامزاده را بر حسب اين شجرهنامه جمعآوری كنند.
علیالظاهر پس از آن به متولی عودت داده نشد و در حال حاضر از آن اطلاعی در دست نيست. آن چه صحت ادعای مردم آن سامان را در رابطه با شجرهنامه امامزاده بیبی خاتونين(س) تأييد میكند، خارج از اقوال سينه به سينه مردمی كه خود جايگاهی در تاريخ دارد، به چند سند معتبر كه در اختيار موسوی، نويسنده كتاب ستارگان جنوب است، اكتفاء میشود.
