بررسی مسئله شوراها و لزوم حضور در اين جايگاه تصميمگيری اسلامی
مسئله شورا چه در گذشته و چه در زمان حاضر يكى از مسائل مطرح در حوزه انديشه اسلامى بوده است. اين مسئله به هر آنچه در جامعه اسلامى رخ مىدهد، اعم از سياست، اقتصاد و مسائل اجتماعى مربوط مىشود.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، بايد دانست مشكلات اجتماعی، جنگهاى خونين و سركوب آزادىها كه در گذشته و نيز اكنون جامعه جهانى را گرفتار كرده است، همه و همه پيامد اين احساس حكام بوده است كه آنها حق دارند بر سرنوشت مردم و امكانات و حتى عرض و آبروى آنها كاملاً چيره باشند، بىآنكه دين يا اخلاق و يا نيروى بازدارندهاى مانع ايشان از انجام اين اقدامات شود.
در و اقع حاكم چنين چيرگى و سلطهاى را تنها به اين جهت از آنِ خود نمىداند كه هيچ مسئوليتى در قبال كشور و ملتش احساس نمىكند، بلكه بنا را بر اين مىگذارد كه مردم نيز عملاً فاقد چنين احساس مسئوليتى هستند.
شور و مشورت در اسلام اهميت والايی دارد به طوری كه واژه شورا سه بار در قرآن ذكر شده است. مورد اول در آيه «والوالدات يرضعن و لادهن حولين كاملين (تا آنجا كه مىفرمايد) واعلموا ان الله بما تعملون بصير»(2) (بقرة 233). اين آيه مارا راهنمايی میكند به اينكه در مسئله شير دادن به بچه كه مربوط به كوچكترين واحد جامعه يعنى خانواده است، مشورت كنيم، اكنون چه رسد به مشورت درباره سرنوشت يك مجموعه بزرگ به نام ملت.
مورد دوم آيه: «فبما رحمة من الله لنت لهم ـ تا آنجا كه مى فرمايد ـ إن الله يحب المتوكلين(3) (آل عمران، 159)». در اينجا دور رأى و جود دارد يكى معتقد به تصميم به انجام عمل بنا به رأى و نظر پيامبر(ص) است و رأى دوم بر اين باور است كه توكل بر خدا پس از انجام مشورت كامل و تصميم به اجراى آنچه كه شورا ترجيح مىدهند باشد كه اين دومى منطقىتر به نظر مىرسد چراكه سيره (عملكرد) پيامبر(ص) در بدر و اُحد نيز مؤيد آن است.
مورد سوم آيه «والذين استجابوا لربهم و أقاموا الصلاة و أمرهم شورا بينهم و ممّا رزقناهم ينفقون»(4) (شورا، 38). اين آيه توصيف ايمان و رندگان در زمينههاى عبادى، سياسى و اقتصادى است كه هر سه تشكيل دهنده اركان جامعه اسلامى هستند.
با استناد به اين سه آيه معلوم مىشود كه شورا يك اصل اسلامى كلى در زمينههاى سياسى و اجتماعى است. همچنين، شورا دو قلمرو دارد كه مشورت حاكم مسلمان با زيردستان و نيز مشورت مردم تحت حاكميت و با يكديگر اين قلمروها را شكل میدهد و نيز اصل شورا مربوط به امور مسلمانان به جز آن احكام شرعى است كه درباره آنها از شارع مقدس نص صريح رسيده است.
عدم مشاركت عمومی در شوراها و عدم اجرای اصل شوراها باعث فاصله بيش از حد حاكمان و مردم جامعه میشود و همچنين، در شرايط كنونی جامعه ايران موجبات سوء استفاده دشمنان خارجی و داخلی را فراهم میآورد كه تهمت سرسپردگی استعمار و مردم تنبل و بیاعتنا به سرنوشت اجتماعی از آن جمله است.
در پايان مثالی شيرين آورده میشود. برای اينكه شما طعم عسل را بچشيد، آيا مستقيم از زنبور میگيريد؟ مسلماً خير. شما عسل را به واسطه كندو میگيريد و شورا برای جامعه اين عمل را انجام میدهد و مانند كندويی است كه شيرينی عسلش جامعه را سيراب میكند.
در و اقع حاكم چنين چيرگى و سلطهاى را تنها به اين جهت از آنِ خود نمىداند كه هيچ مسئوليتى در قبال كشور و ملتش احساس نمىكند، بلكه بنا را بر اين مىگذارد كه مردم نيز عملاً فاقد چنين احساس مسئوليتى هستند.
شور و مشورت در اسلام اهميت والايی دارد به طوری كه واژه شورا سه بار در قرآن ذكر شده است. مورد اول در آيه «والوالدات يرضعن و لادهن حولين كاملين (تا آنجا كه مىفرمايد) واعلموا ان الله بما تعملون بصير»(2) (بقرة 233). اين آيه مارا راهنمايی میكند به اينكه در مسئله شير دادن به بچه كه مربوط به كوچكترين واحد جامعه يعنى خانواده است، مشورت كنيم، اكنون چه رسد به مشورت درباره سرنوشت يك مجموعه بزرگ به نام ملت.
مورد دوم آيه: «فبما رحمة من الله لنت لهم ـ تا آنجا كه مى فرمايد ـ إن الله يحب المتوكلين(3) (آل عمران، 159)». در اينجا دور رأى و جود دارد يكى معتقد به تصميم به انجام عمل بنا به رأى و نظر پيامبر(ص) است و رأى دوم بر اين باور است كه توكل بر خدا پس از انجام مشورت كامل و تصميم به اجراى آنچه كه شورا ترجيح مىدهند باشد كه اين دومى منطقىتر به نظر مىرسد چراكه سيره (عملكرد) پيامبر(ص) در بدر و اُحد نيز مؤيد آن است.
مورد سوم آيه «والذين استجابوا لربهم و أقاموا الصلاة و أمرهم شورا بينهم و ممّا رزقناهم ينفقون»(4) (شورا، 38). اين آيه توصيف ايمان و رندگان در زمينههاى عبادى، سياسى و اقتصادى است كه هر سه تشكيل دهنده اركان جامعه اسلامى هستند.
با استناد به اين سه آيه معلوم مىشود كه شورا يك اصل اسلامى كلى در زمينههاى سياسى و اجتماعى است. همچنين، شورا دو قلمرو دارد كه مشورت حاكم مسلمان با زيردستان و نيز مشورت مردم تحت حاكميت و با يكديگر اين قلمروها را شكل میدهد و نيز اصل شورا مربوط به امور مسلمانان به جز آن احكام شرعى است كه درباره آنها از شارع مقدس نص صريح رسيده است.
عدم مشاركت عمومی در شوراها و عدم اجرای اصل شوراها باعث فاصله بيش از حد حاكمان و مردم جامعه میشود و همچنين، در شرايط كنونی جامعه ايران موجبات سوء استفاده دشمنان خارجی و داخلی را فراهم میآورد كه تهمت سرسپردگی استعمار و مردم تنبل و بیاعتنا به سرنوشت اجتماعی از آن جمله است.
در پايان مثالی شيرين آورده میشود. برای اينكه شما طعم عسل را بچشيد، آيا مستقيم از زنبور میگيريد؟ مسلماً خير. شما عسل را به واسطه كندو میگيريد و شورا برای جامعه اين عمل را انجام میدهد و مانند كندويی است كه شيرينی عسلش جامعه را سيراب میكند.
