لزوم حمايتهای بيشتر برای انتشار جلدهای بعدی «فرهنگ جامعه زبان فارسی»
گروه ادب: سرپرست گروه مؤلفان «فرهنگ جامعه زبان فارسی» با بيان اينكه كاری به اين عظمت به بودجه كلان نياز دارد، گفت: اميدوارم ديگران هم با انتشار جلد اول به فكر حمايت بيشتر از گروه فرهنگ نويسان باشند. زيرا عدهای جوانیشان را در راه تدوين و تاليف اين اثر بزرگ گذاشتهاند.
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، آئين رونمايی از جلد نخست «فرهنگ جامع زبان فارسی» صبح امروز، 19 ارديبهشت ماه، با حضور غلامعلی حداد عادل، حسن انوری و علیاشرف صادقی در سرای اهل قلم برگزار شد.
علیاشرف صادقی، سرپرست گروه مؤلفان فرهنگ جامعه زبان فارسی، در مراسم رونمايی از جلد نخست اين فرهنگ صبح امروز، 19 ارديبهشت ماه، در سرای اهل قلم بيست و ششمين نمايشگاه كتاب تهران گفت: كار اين فرهنگ تقريباً از 18 سال پيش آغاز شد، اما به طور جدی 18 سال بر روی آن كار نشده است. ابتدا به جذب پژوهشگران پرداخته و با شيوه دستی شروع به نوشتن مدخلها كرديم و ديديم كار بسيار پرمخاطرهای است و اگر بخشی از مدخلها مفقود شود كليت كار لطمه خواهد خورد.
وی افزود: ادامه كار را به صورت رايانهای پيش برديم و با تدوين شيوهنامه مدخل نويسی را ادامه داديم و لااقل مدخلها دو بار چك و كنترل شد و در صورت اشكال تصحيحات لازم انجام گرفت و به تدريج يك پيكرهای از واژگان زبان فارسی تشكيل شد.
صادقی توضيح داد: پيكره زبان فارسی در اين فرهنگ متشكل از يك هزار متن فارسی شناخته شده است كه اگر واژهای در اين متون يافته شد كه بسامد داشت و در ديگر آثار يا در اينترنت قابل مشاهده بود در اين فرهنگ جای داده شد. اين هزار متن معادل با يك هزار و 200 مجلد است زيرا برخی از متون در چند جلد بودند. در اين فرهنگ جامع بيش از 35 ميليون ركورد داريم كه میتواند در اختيار پژوهشگران بعدی قرار گيرد.
وی با بيان اينكه شيوه نامه تدوين فرهنگ جامع زبان فارسی را چاپ و منتشر خواهيم كرد، افزود: اين شيوهنامه برای استفاده ديگرانی كه میخواهند در آينده فرهنگ زبان فارسی ديگری تهيه كنند به انتشار میرسد تا اين راهی را كه توسط گروه ما كوبيده شده بار ديگر توسط ديگران طی نشود و آنها بتوانند به راحتی كار را انجام دهند.
صادقی گفت: حجم وسيعی از اطلاعات درباره واژگان علاوه بر آوانگاریها، اطلاعات دستوری و ... ذيل هر مدخل آمده است كه میتواند به صورت اطلاعات اضافی يا مكمل مورد استفاده قرار گيرد.
وی در بخش ديگری از سخنانش توضيح داد: فرهنگ جامع زبان فارسی يك فرهنگ تاريخی است به اين معنا كه از آغاز ادبيات فارسی شواهد واژگان را استخراج كرديم و در اين فرهنگ به طور مشخص به آن پرداختهايم. مثلا مشخص شده كه چه واژههايی از آغاز در زبان فارسی وجود داشته و امروز هم مورد استفاده است، چه واژگانی مثلاً از قرن پنج يا شش وارد زبان شده و كدام واژگان در آغاز استفاده میشده است، ولی اكنون مورد استفاده نيست به دليل تحول زبانی از زبان فارسی حذف شده است. اين واژگان و شواهد آنها همه در فرهنگ جامع زبان فارسی آمده و اين فرهنگ را تاريخی كرده است.
صادقی با بيان اينكه كاری به اين عظمت به بودجه كلان نياز دارد، گفت: دكتر حداد عادل از آغاز پشتيبان ما بودهاند و بارها گفتند اگر شده ميوه و شيرينی جلسات شورا را حذف كرده و پول آن را برای فرهنگ صرف كنيد. دست ايشان همواره زير سر گروه فرهنگ نويسان بوده است و اميدوارم ديگران هم با انتشار جلد اول به فكر حمايت بيشتر از گروه فرهنگ نويسان باشند. زيرا عدهای جوانیشان را در راه تدوين و تاليف اين اثر بزرگ گذاشتهاند.
وی اظهار كرد: با راهاندازی دو نرمافزار «فرهنگيار» و «پيكره» سرعت كار تا حدی بيشتر شده و اميدوارم در زمدت زمان 10 سال كار اين فرهنگ تمام شود و به بازار عرضه گردد. چاپ اين اثر قرار بود در دو رنگ انجام شود كه به دليل رساندن آن به نمايشگاه نتوانستيم اين كار را انجام دهيم ولی در چاپهای بعدی و ديگر مجلدات فرهنگ با 2 يا حتی 3 رنگ يه چاپ میرسد تا هم شكيلتر و هم استفاده از آن آسانتر باشد.
حسن انوری پژوهشگر زبان و ادبيات فارسی و مؤلف «فرهنگ سخن»، در مراسم رونمايی از جلد نخست «فرهنگ جامع زبان فارسی» با بيان اينكه اين فرهنگ اولين فرهنگ جامع علمی زبان فارسی است، افزود: تمامی عناصر زبانی در فرهنگ جامع زبان فارسی منابع نوشتاری از كهنترين نوشتهها و منابع گفتاری از جمله منابع صوتی و پژوهش ميدانی جمعآوری شده است. متون حماسی، دينی، عرفانی، ادبی، سفرنامه، داستانها، رمانها، روزنامهها و حتی نسخههای خطی را در بر گرفته است.
وی ادامه داد: اين نخستينبار است در ايران كه فرهنگی اينچنين گسترده دارای پيكره وسيعی است. حدود 60 صفحه فهرست شواهد دارد و 1500 منبع برای شواهد در آن ذكر شده است.
انوری گفت: نكتهای كه در مورد اسم فرهنگ بايد ذكر كنم اين است كه اين فرهنگ جامع زبان فارسی است و نبايد اين تصور پيش بيايد كه هر چه در زبان است در اين فرهنگ موجود باشد. ما دو نوع واژه داريم، يكی واژگانی كه از نظر دستوری درست است اما لغتی نيست كه در فرهنگ بيايد مثلا برخی از لغتها كه شاعر يا نويسندهای ساخته و تنها در متن خود او مورد استفاده قرار گرفته است مانند «پيشوجود» و «بيشبقا» كه منحصر به نظامی است، «ناپيداكرانه» منحصر به حافظ است و يا «شيرآهنكوهمرد» كه منحصر به احمد شاملو است و اين لغات در جاهای ديگر و توسط ديگران مورد استفاده قرار نگرفته و نبايد در فرهنگ جامع زبان بيايد.
اين پژوهشگر اظهار كرد: يكی از مورادی كه برای نخستين بار است در فرهنگ زبان فارسی آمده اين است كه شكل گفتاری كلمات در كتار شكل نوشتاری آنها درج شده است و اين يك نوآوری است كه در فرهنگ جامع زبان فارسی ايجاد شده است. همچنين علاوه بر آوانگاری واژگان، تلفظ روز كلمات هم آمده است نه مانند فرهنگ دهخدا كه تلفظ قديمی آنها درج شده است.
وی ادامه داد: همچنين در ريشه شناسی واژگان تنها ريشه واژه نيامده بلكه با پرداختی تاريخی به اصل آنها مانند پهلوی، اوستايی يا هندواروپايی آن به دست داده شده و به طور كامل در خصوص ريشه كلمات بحث شده است. بعد از ريشه شناسی هويت دستوری واژگان يعنی اسم، فعل، ضمير، شبه جمله، صوت و ... آمده است و اين هم يك نوآوری است كه برای نخستين بار در فرهنگ جامع زبان فارسی به كار رفته است.
انوری با بيان اينكه معمولا در فرهنگهای زبان فارسی برای معنی كلمات صرفاً مترادف آنها ذكر میشود، افزود: معانی كلمات در فرهنگ جامع زبان فارسی تعريف شده است و اين نخستين بار است كه تعاريف جامع و مانع در يك فرهنگ برای كلمات آمده است. همچنين در معنی هر كلمه حدود 10 شاهد به كار رفته است و در كنار شواهد هم زمان استفاده از آنها ذكر شده مثلاً گفته شده فردوسی در قرن 4 از اين واژه بدين صورت استفاده كرده است و خواننده میتواند حدس بزند كه زمان بوجود آمدن اين واژه كی بوده است و اين از مزايای مهم اين فرهنگ است.
وی گفت: من با مقايسه واژه «آتش» در فرهنگ «سخن» و فرهنگ جامع زبان فارسی ديدم كه برای آتش در فرهنگ سخن 11 معنی و 26 تركيب آمده است، اما در فرهنگ جامع برای آتش 56 معنی و 129 تركيب درج شده و اين وسعت فرهنگ جامع زبان فارسی را نشان میدهد.
انوری در پايان در توصيه به علی اشرف صادقی سرپرست پديدآورندگان فرهنگ جامع زبان فارسی گفت: دو توصيه به دوستم آقای صادقی دارم، يكی اينكه در انطباق شواهد با معنی لغات بيشتر دقت كنند و حتی گروهی را برای اين انطباقدهی مامور كنند و ديگر اينكه اهتمام بيشتری برای به ثمر رساندن اين كار بزرگ به خرج دهند و همه كارها را كنار گذاشته و به تكميل اين اثر بزرگ بپردازند.
در انتهای اين مراسم از جلد نخست فرهنگ جامع زبان فارسی رونمايی شد.
علیاشرف صادقی، سرپرست گروه مؤلفان فرهنگ جامعه زبان فارسی، در مراسم رونمايی از جلد نخست اين فرهنگ صبح امروز، 19 ارديبهشت ماه، در سرای اهل قلم بيست و ششمين نمايشگاه كتاب تهران گفت: كار اين فرهنگ تقريباً از 18 سال پيش آغاز شد، اما به طور جدی 18 سال بر روی آن كار نشده است. ابتدا به جذب پژوهشگران پرداخته و با شيوه دستی شروع به نوشتن مدخلها كرديم و ديديم كار بسيار پرمخاطرهای است و اگر بخشی از مدخلها مفقود شود كليت كار لطمه خواهد خورد.
وی افزود: ادامه كار را به صورت رايانهای پيش برديم و با تدوين شيوهنامه مدخل نويسی را ادامه داديم و لااقل مدخلها دو بار چك و كنترل شد و در صورت اشكال تصحيحات لازم انجام گرفت و به تدريج يك پيكرهای از واژگان زبان فارسی تشكيل شد.
صادقی توضيح داد: پيكره زبان فارسی در اين فرهنگ متشكل از يك هزار متن فارسی شناخته شده است كه اگر واژهای در اين متون يافته شد كه بسامد داشت و در ديگر آثار يا در اينترنت قابل مشاهده بود در اين فرهنگ جای داده شد. اين هزار متن معادل با يك هزار و 200 مجلد است زيرا برخی از متون در چند جلد بودند. در اين فرهنگ جامع بيش از 35 ميليون ركورد داريم كه میتواند در اختيار پژوهشگران بعدی قرار گيرد.
وی با بيان اينكه شيوه نامه تدوين فرهنگ جامع زبان فارسی را چاپ و منتشر خواهيم كرد، افزود: اين شيوهنامه برای استفاده ديگرانی كه میخواهند در آينده فرهنگ زبان فارسی ديگری تهيه كنند به انتشار میرسد تا اين راهی را كه توسط گروه ما كوبيده شده بار ديگر توسط ديگران طی نشود و آنها بتوانند به راحتی كار را انجام دهند.
صادقی گفت: حجم وسيعی از اطلاعات درباره واژگان علاوه بر آوانگاریها، اطلاعات دستوری و ... ذيل هر مدخل آمده است كه میتواند به صورت اطلاعات اضافی يا مكمل مورد استفاده قرار گيرد.
وی در بخش ديگری از سخنانش توضيح داد: فرهنگ جامع زبان فارسی يك فرهنگ تاريخی است به اين معنا كه از آغاز ادبيات فارسی شواهد واژگان را استخراج كرديم و در اين فرهنگ به طور مشخص به آن پرداختهايم. مثلا مشخص شده كه چه واژههايی از آغاز در زبان فارسی وجود داشته و امروز هم مورد استفاده است، چه واژگانی مثلاً از قرن پنج يا شش وارد زبان شده و كدام واژگان در آغاز استفاده میشده است، ولی اكنون مورد استفاده نيست به دليل تحول زبانی از زبان فارسی حذف شده است. اين واژگان و شواهد آنها همه در فرهنگ جامع زبان فارسی آمده و اين فرهنگ را تاريخی كرده است.
صادقی با بيان اينكه كاری به اين عظمت به بودجه كلان نياز دارد، گفت: دكتر حداد عادل از آغاز پشتيبان ما بودهاند و بارها گفتند اگر شده ميوه و شيرينی جلسات شورا را حذف كرده و پول آن را برای فرهنگ صرف كنيد. دست ايشان همواره زير سر گروه فرهنگ نويسان بوده است و اميدوارم ديگران هم با انتشار جلد اول به فكر حمايت بيشتر از گروه فرهنگ نويسان باشند. زيرا عدهای جوانیشان را در راه تدوين و تاليف اين اثر بزرگ گذاشتهاند.
وی اظهار كرد: با راهاندازی دو نرمافزار «فرهنگيار» و «پيكره» سرعت كار تا حدی بيشتر شده و اميدوارم در زمدت زمان 10 سال كار اين فرهنگ تمام شود و به بازار عرضه گردد. چاپ اين اثر قرار بود در دو رنگ انجام شود كه به دليل رساندن آن به نمايشگاه نتوانستيم اين كار را انجام دهيم ولی در چاپهای بعدی و ديگر مجلدات فرهنگ با 2 يا حتی 3 رنگ يه چاپ میرسد تا هم شكيلتر و هم استفاده از آن آسانتر باشد.
حسن انوری پژوهشگر زبان و ادبيات فارسی و مؤلف «فرهنگ سخن»، در مراسم رونمايی از جلد نخست «فرهنگ جامع زبان فارسی» با بيان اينكه اين فرهنگ اولين فرهنگ جامع علمی زبان فارسی است، افزود: تمامی عناصر زبانی در فرهنگ جامع زبان فارسی منابع نوشتاری از كهنترين نوشتهها و منابع گفتاری از جمله منابع صوتی و پژوهش ميدانی جمعآوری شده است. متون حماسی، دينی، عرفانی، ادبی، سفرنامه، داستانها، رمانها، روزنامهها و حتی نسخههای خطی را در بر گرفته است.
وی ادامه داد: اين نخستينبار است در ايران كه فرهنگی اينچنين گسترده دارای پيكره وسيعی است. حدود 60 صفحه فهرست شواهد دارد و 1500 منبع برای شواهد در آن ذكر شده است.
انوری گفت: نكتهای كه در مورد اسم فرهنگ بايد ذكر كنم اين است كه اين فرهنگ جامع زبان فارسی است و نبايد اين تصور پيش بيايد كه هر چه در زبان است در اين فرهنگ موجود باشد. ما دو نوع واژه داريم، يكی واژگانی كه از نظر دستوری درست است اما لغتی نيست كه در فرهنگ بيايد مثلا برخی از لغتها كه شاعر يا نويسندهای ساخته و تنها در متن خود او مورد استفاده قرار گرفته است مانند «پيشوجود» و «بيشبقا» كه منحصر به نظامی است، «ناپيداكرانه» منحصر به حافظ است و يا «شيرآهنكوهمرد» كه منحصر به احمد شاملو است و اين لغات در جاهای ديگر و توسط ديگران مورد استفاده قرار نگرفته و نبايد در فرهنگ جامع زبان بيايد.
اين پژوهشگر اظهار كرد: يكی از مورادی كه برای نخستين بار است در فرهنگ زبان فارسی آمده اين است كه شكل گفتاری كلمات در كتار شكل نوشتاری آنها درج شده است و اين يك نوآوری است كه در فرهنگ جامع زبان فارسی ايجاد شده است. همچنين علاوه بر آوانگاری واژگان، تلفظ روز كلمات هم آمده است نه مانند فرهنگ دهخدا كه تلفظ قديمی آنها درج شده است.
وی ادامه داد: همچنين در ريشه شناسی واژگان تنها ريشه واژه نيامده بلكه با پرداختی تاريخی به اصل آنها مانند پهلوی، اوستايی يا هندواروپايی آن به دست داده شده و به طور كامل در خصوص ريشه كلمات بحث شده است. بعد از ريشه شناسی هويت دستوری واژگان يعنی اسم، فعل، ضمير، شبه جمله، صوت و ... آمده است و اين هم يك نوآوری است كه برای نخستين بار در فرهنگ جامع زبان فارسی به كار رفته است.
انوری با بيان اينكه معمولا در فرهنگهای زبان فارسی برای معنی كلمات صرفاً مترادف آنها ذكر میشود، افزود: معانی كلمات در فرهنگ جامع زبان فارسی تعريف شده است و اين نخستين بار است كه تعاريف جامع و مانع در يك فرهنگ برای كلمات آمده است. همچنين در معنی هر كلمه حدود 10 شاهد به كار رفته است و در كنار شواهد هم زمان استفاده از آنها ذكر شده مثلاً گفته شده فردوسی در قرن 4 از اين واژه بدين صورت استفاده كرده است و خواننده میتواند حدس بزند كه زمان بوجود آمدن اين واژه كی بوده است و اين از مزايای مهم اين فرهنگ است.
وی گفت: من با مقايسه واژه «آتش» در فرهنگ «سخن» و فرهنگ جامع زبان فارسی ديدم كه برای آتش در فرهنگ سخن 11 معنی و 26 تركيب آمده است، اما در فرهنگ جامع برای آتش 56 معنی و 129 تركيب درج شده و اين وسعت فرهنگ جامع زبان فارسی را نشان میدهد.
انوری در پايان در توصيه به علی اشرف صادقی سرپرست پديدآورندگان فرهنگ جامع زبان فارسی گفت: دو توصيه به دوستم آقای صادقی دارم، يكی اينكه در انطباق شواهد با معنی لغات بيشتر دقت كنند و حتی گروهی را برای اين انطباقدهی مامور كنند و ديگر اينكه اهتمام بيشتری برای به ثمر رساندن اين كار بزرگ به خرج دهند و همه كارها را كنار گذاشته و به تكميل اين اثر بزرگ بپردازند.
در انتهای اين مراسم از جلد نخست فرهنگ جامع زبان فارسی رونمايی شد.
