مسجد و سازوكار صحيح كشف و پشتيبانی از نيازمندان محله
گروه اجتماعی: مساجد در طول تاريخ به عنوان محلی برای شناسايی خيران حقيقی كه نمیخواهند اجر كار خيرشان را با منت و معرفی خود كاهش دهند و نيازمندان آبرومندی كه نمیخواهند با اظهار نياز خود را در زمره گدايان بیآبرو قرار دهند، مورد استفاده قرار میگرفته است، كاركردی كه بايد با توجه به شرايط روز، دوباره احيا شود.
دين اسلام، ابعاد مختلف زندگی انسان را مورد توجه قرار داده و برای هر كدام برنامهای را در نظر گرفته است. يكی از ابعاد مهم و سرنوشتساز زندگی، اقتصاد و مسائل مالی است. نقش مسائل مالی در زندگی دينی انسان به حدی مهم است كه پيامبر اكرم(ص) در روايتی مشهور فرمودند: «كادَ الفقرُ أن يكونَ كفرا؛ نزديك است كار فقر به كفر منجر شود». برای رفع فقر، برنامهای مدون و همهجانبه نياز است؛ كاری كه از عهده دولتها خارج و محتاج كمك و همياری مردم است.
مسجد، بهترين مكان برای سازماندهی فعاليتهای خيرخواهانه مردم است. جايی كه در آن به دور از كاغذبازیهای رايج ادارات، نمازگزاران میتوانند به كمك فقرا بشتابند. اما اين امر سازوكارهای خاص خود را میطلبد؛ مطلبی كه نوشته حاضر به آن میپردازد.
قدم نخست در اين راه، شناسايی فقرايی است كه محل سكونتشان، نزديك مسجد است. برای اين منظور، بايد افرادی امين و رازدار انتخاب شوند. وظيفه اين افراد، شناسايی افراد محتاج است. علت امين بودن افراد اين است كه كمك به محرومان بايد بهصورت كاملاً مخفيانه انجام شود تا آبروی افراد محفوظ بماند. البته اين افراد بايد برای نمازگزاران كاملاً شناخته شده باشند تا اگر كسی خواست كمكی كند، بتواند بهراحتی اين كار را انجام دهد. وظيفه ديگر اين افراد، شناسايی افراد دروغگوست. متأسفانه بعضی از افراد با دروغگويی و تظاهر به فقر باعث شدهاند كه اعتماد مردم از بين برود و به فقرای واقعی كمك نكنند. كسانی كه برای كمك به فقرا تعيين شدهاند، با شناسايی دروغگويان، اعتماد خيرين را جلب میكنند.
هميشه افراد بیبضاعت محتاج كمك ديگران نيستند. گاهی فردی كه از لحاظ اقتصادی در وضعيت خوبی به سر میبرد، بر اثر اتفاقی مانند تصادف، بيماری و... ممكن است به كمك مالی احتياج پيدا كند. مساجد میتوانند با در نظر گرفتن صندوقی برای اين مواقع ضروری، ضمن ياری رساندن به فرد نيازمند، آبروی او را حفظ و تشويش خاطرش را برطرف كنند.
در فرهنگ اسلامی، قرض دادن و برطرف كردن نيازهای مؤمنان، كار پسنديدهای بهشمار میآيد و قرض برتر از صدقه معرفی شده است. امام صادق(ع) در اينباره میفرمايد: «قرض دادن را از صدقه بيشتر دوست میدارم. آن حضرت همچنين فرمودهاند: كسی كه قرض دهد و برايش مدت معیّن كند و شخص مقروض در وقت معیّن آن را نپردازد، اجر و پاداش هر روز تأخير مانند پاداش يك دينار صدقه در هر روز است»
شايد علتش آن باشد كه قرض دادن موجب رونق اقتصادی میشود. مساجد با ايجاد صندوق قرضالحسنه، میتوانند گام مهمی را در رفع نيازهای مالی افراد مستحق بردارند؛ علاوه بر آنكه اين كار موجب شكوفايی هرچه بيشتر مسجد و انس مردم با آن میشود.
زكات و خمس، دو نوع ماليات اسلامی هستند كه اسلام برای زدودن فقر در سطح جامعه آنها را در نظر گرفته است. متأسفانه برخی از مسلمانان به دليل دنيادوستی، از پرداخت آنها خودداری میكنند. مسجد با توجه به فضای معنوی حاكم بر آن، نمازگزاران را به شيوه اسلامی تربيت میكند و در نتيجه آنان با پرداخت خمس و زكات، به فقيران مسلمان كمك میكند.
انفاق و صدقه يكی از ارزشهای اسلامی است. اجتماع مسلمانان در مسجد، روحيه تعاون و همكاری را افزايش میدهد و با پند و اندرز مبلّغان دينی در مسجد، جريانهای فقرزدايی در سطح جامعه افزايش میيابد. با قرار دادن صندوق صدقه، و كمك به فقيران در مسجد، شناسايی فقيران آبرومند به وسيله هيئتامنا و جمعآوری كمكهای نمازگزاران، گام مهمی در زدودن فقر برداشته میشود.
ضربالمثل معروفی است كه میگويد: «بهجای اينكه به نيازمند ماهی بدهی، ماهيگيری يادش بدهيد». مساجد میتوانند با آموزش مهارتهای شغلی به افراد نيازمند، آنان را برای هميشه از كمك ديگران بینياز كنند.
--------------------------------------------------------------------------------------------
پینوشت:
1. مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ ج27، ص247.
2. حر عاملی؛ وسائلالشيعه؛ ج18، ص330.
محمدصادق حقانی(كارشناس فلسفه اخلاق)
مسجد، بهترين مكان برای سازماندهی فعاليتهای خيرخواهانه مردم است. جايی كه در آن به دور از كاغذبازیهای رايج ادارات، نمازگزاران میتوانند به كمك فقرا بشتابند. اما اين امر سازوكارهای خاص خود را میطلبد؛ مطلبی كه نوشته حاضر به آن میپردازد.
قدم نخست در اين راه، شناسايی فقرايی است كه محل سكونتشان، نزديك مسجد است. برای اين منظور، بايد افرادی امين و رازدار انتخاب شوند. وظيفه اين افراد، شناسايی افراد محتاج است. علت امين بودن افراد اين است كه كمك به محرومان بايد بهصورت كاملاً مخفيانه انجام شود تا آبروی افراد محفوظ بماند. البته اين افراد بايد برای نمازگزاران كاملاً شناخته شده باشند تا اگر كسی خواست كمكی كند، بتواند بهراحتی اين كار را انجام دهد. وظيفه ديگر اين افراد، شناسايی افراد دروغگوست. متأسفانه بعضی از افراد با دروغگويی و تظاهر به فقر باعث شدهاند كه اعتماد مردم از بين برود و به فقرای واقعی كمك نكنند. كسانی كه برای كمك به فقرا تعيين شدهاند، با شناسايی دروغگويان، اعتماد خيرين را جلب میكنند.
هميشه افراد بیبضاعت محتاج كمك ديگران نيستند. گاهی فردی كه از لحاظ اقتصادی در وضعيت خوبی به سر میبرد، بر اثر اتفاقی مانند تصادف، بيماری و... ممكن است به كمك مالی احتياج پيدا كند. مساجد میتوانند با در نظر گرفتن صندوقی برای اين مواقع ضروری، ضمن ياری رساندن به فرد نيازمند، آبروی او را حفظ و تشويش خاطرش را برطرف كنند.
در فرهنگ اسلامی، قرض دادن و برطرف كردن نيازهای مؤمنان، كار پسنديدهای بهشمار میآيد و قرض برتر از صدقه معرفی شده است. امام صادق(ع) در اينباره میفرمايد: «قرض دادن را از صدقه بيشتر دوست میدارم. آن حضرت همچنين فرمودهاند: كسی كه قرض دهد و برايش مدت معیّن كند و شخص مقروض در وقت معیّن آن را نپردازد، اجر و پاداش هر روز تأخير مانند پاداش يك دينار صدقه در هر روز است»
شايد علتش آن باشد كه قرض دادن موجب رونق اقتصادی میشود. مساجد با ايجاد صندوق قرضالحسنه، میتوانند گام مهمی را در رفع نيازهای مالی افراد مستحق بردارند؛ علاوه بر آنكه اين كار موجب شكوفايی هرچه بيشتر مسجد و انس مردم با آن میشود.
زكات و خمس، دو نوع ماليات اسلامی هستند كه اسلام برای زدودن فقر در سطح جامعه آنها را در نظر گرفته است. متأسفانه برخی از مسلمانان به دليل دنيادوستی، از پرداخت آنها خودداری میكنند. مسجد با توجه به فضای معنوی حاكم بر آن، نمازگزاران را به شيوه اسلامی تربيت میكند و در نتيجه آنان با پرداخت خمس و زكات، به فقيران مسلمان كمك میكند.
انفاق و صدقه يكی از ارزشهای اسلامی است. اجتماع مسلمانان در مسجد، روحيه تعاون و همكاری را افزايش میدهد و با پند و اندرز مبلّغان دينی در مسجد، جريانهای فقرزدايی در سطح جامعه افزايش میيابد. با قرار دادن صندوق صدقه، و كمك به فقيران در مسجد، شناسايی فقيران آبرومند به وسيله هيئتامنا و جمعآوری كمكهای نمازگزاران، گام مهمی در زدودن فقر برداشته میشود.
ضربالمثل معروفی است كه میگويد: «بهجای اينكه به نيازمند ماهی بدهی، ماهيگيری يادش بدهيد». مساجد میتوانند با آموزش مهارتهای شغلی به افراد نيازمند، آنان را برای هميشه از كمك ديگران بینياز كنند.
--------------------------------------------------------------------------------------------
پینوشت:
1. مجلسی، محمدباقر؛ بحارالانوار؛ ج27، ص247.
2. حر عاملی؛ وسائلالشيعه؛ ج18، ص330.
محمدصادق حقانی(كارشناس فلسفه اخلاق)
