اگر آوينی امروز بود ... / 7
مصادره به مطلوب انديشههای آوينی جفا به اين شهيد است
گروه هنر: يك كارگردان سينما گفت: پس از شهادت آوينی، ديده شده كه تفكرات وی توسط عدهای برای رسيدن به اهداف شخصی، مصادره به مطلوب شده؛ اقدامی كه اجحاف در حق اين شهيد است.
حبيبالله بهمنی، كارگردان سينما و تلويزيون در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) درباره سينمای شهيد آوينی اظهار كرد: سينمای مد نظر آوينی دستخوش تعابير و تفاسير مختلف شده است؛ بدين معنا كه برخی به گونهای به شهيد آوينی میپردازند تا بتوانند از تفكرات وی مصادره به مطلوب كنند، اما آنچه مشخص است و به طور يقين میشود گفت اين است كه شهيد آوينی سينمايش محدود به يك ژانر و گونهای خاص نبود.
وی درباره ويژگیهای فكری شهيد آوينی در سينما گفت: آوينی در دو بخش سينما را ارزيابی میكرد؛ ابتدا نگاه وی توليد را در بر میگرفت. بدين معنا كه مؤلفان و فيلمسازان چگونه قادرند يك اثر سينمايی توليد كنند. دوم نيز بحث ماهيت سينما و ارتباطش با مخاطب بود كه سينمای آوينی را تشكيل میداد. اين دو قسم، نگاه كلی اين فيلمساز به هنر هفتم بود.
اين كارگردان در پاسخ به اين سؤال كه سينمای مد نظر آوينی در بخش توليد و ماهيت چه شاخصههايی دارد؟ گفت: در شكل اول آوينی به دنبال يك سينمای اشراقی بود؛ بدين معناكه هنرمند فيلمساز بايد با قلبش با اثر ارتباط برقرار كند، زيرا آنچه در پشت دوربين میگذرد در جلوی دوربين نيز قابل رؤيت است. نمونه اين كلام را در مجموعه «روايت فتح» میتوان مشاهده كرد كه ارتباط عارفانه فيلمساز با موضوع مورد نظر را نشان میدهد.
كارگردان فيلم «سيب و سلما» ادامه داد: بخش ديگری از نگاه آوينی به سينما مربوط به ماهيت سينما و مخاطب میشود. در معنای ديگر سينمای كه مدنظر آوينی بود متكی بر سلامت و جذابيت بود؛ سلامت از اين منظر كه احكام و فرامين اسلامی بايد در سينما لحاظ شود و جذابيت نيز به اين معنا بود كه اثر توليد شده بتواند با مخاطب ارتباط برقرار كند. در مجموع آوينی تئوریهای مختلفی را در سينما پياده كرد، ولی اينكه هر كس بيايد و متناسب با نگاه خودش انديشههای آوينی را تفسير كند، صحيح نيست و نوعی جفا به آوينی محسوب میشود.
وی در پاسخ به اين سؤال كه انتقاداتی كه در زمان حيات آوينی از انديشه و آثار شهيد آوينی میشد تا چه حد مبنای كارشناسانه داشته؟ گفت: به طور كلی صحيح نيست كه بگوييم تمام انتقاداتی كه به انديشهها و آثار شهيد آوينی میشده اشتباه بوده، چون در ابتدا بايد انتقاد مورد نظر مشخص شود، سپس درباره آن بحث شود. برای درك بهتر مثالی میزنم آن نيز اين است كه برخیها از نوع مونولوگگويی آوينی در آثارش انتقاد داشتند، البته اين نقدها به عنوان رد آن رويكرد نبود، بلكه در پی تفسير و تشريح آن شكل از كار بود.
وی اضافه كرد: به هر حال، ممكن است برخیها مونولوگ گويی را عملی فنی در سينما ندادند، اما اين نقدها به دليل اينكه سينما استاندارد مشخصی ندارند، فاقد اعتبار است، پس اينكه برخیها با انديشههای شهيد آوينی موافق يا مخالف بودند دارای اهميت نيست، بلكه آنچه اهميت دارد اين است كه آن اثر هنری تا چه حد توانسته با مخاطبان ارتباط برقرار كند. بر پايه اين اصل معتقدم كه كارهای آوينی توانسته با تماشاگران ارتباط مناسب را پيدا كند.
اين كارگردان در پاسخ به سؤال پايانی مبنی بر اينكه نگاه اشراقی مد نظر شهيد آوينی تا چه حد در سينمای اين روزها قابل ارائه شدن است؟ خاطرنشان كرد: برای اينكه تفكرات مد نظر شهيد آوينی در سينما حاصل شود بايد هنرمندانی وجود داشته باشند كه با انديشههای فلسفی، عرفانی و ايدولوژيك آشنا باشند، البته اين خصيصه نيز نبايد تنها در يك شكل باشد، بدين معنا كه متناسب با توانايی هر هنرمند به شكلی خاص نگاه و تفكرات شهيد آوينی كه متكی بر اعتقادات، فرهنگ، انقلاب و سنتهای بود، در كارهای سينما تصوير شود.
وی درباره ويژگیهای فكری شهيد آوينی در سينما گفت: آوينی در دو بخش سينما را ارزيابی میكرد؛ ابتدا نگاه وی توليد را در بر میگرفت. بدين معنا كه مؤلفان و فيلمسازان چگونه قادرند يك اثر سينمايی توليد كنند. دوم نيز بحث ماهيت سينما و ارتباطش با مخاطب بود كه سينمای آوينی را تشكيل میداد. اين دو قسم، نگاه كلی اين فيلمساز به هنر هفتم بود.
اين كارگردان در پاسخ به اين سؤال كه سينمای مد نظر آوينی در بخش توليد و ماهيت چه شاخصههايی دارد؟ گفت: در شكل اول آوينی به دنبال يك سينمای اشراقی بود؛ بدين معناكه هنرمند فيلمساز بايد با قلبش با اثر ارتباط برقرار كند، زيرا آنچه در پشت دوربين میگذرد در جلوی دوربين نيز قابل رؤيت است. نمونه اين كلام را در مجموعه «روايت فتح» میتوان مشاهده كرد كه ارتباط عارفانه فيلمساز با موضوع مورد نظر را نشان میدهد.
كارگردان فيلم «سيب و سلما» ادامه داد: بخش ديگری از نگاه آوينی به سينما مربوط به ماهيت سينما و مخاطب میشود. در معنای ديگر سينمای كه مدنظر آوينی بود متكی بر سلامت و جذابيت بود؛ سلامت از اين منظر كه احكام و فرامين اسلامی بايد در سينما لحاظ شود و جذابيت نيز به اين معنا بود كه اثر توليد شده بتواند با مخاطب ارتباط برقرار كند. در مجموع آوينی تئوریهای مختلفی را در سينما پياده كرد، ولی اينكه هر كس بيايد و متناسب با نگاه خودش انديشههای آوينی را تفسير كند، صحيح نيست و نوعی جفا به آوينی محسوب میشود.
وی در پاسخ به اين سؤال كه انتقاداتی كه در زمان حيات آوينی از انديشه و آثار شهيد آوينی میشد تا چه حد مبنای كارشناسانه داشته؟ گفت: به طور كلی صحيح نيست كه بگوييم تمام انتقاداتی كه به انديشهها و آثار شهيد آوينی میشده اشتباه بوده، چون در ابتدا بايد انتقاد مورد نظر مشخص شود، سپس درباره آن بحث شود. برای درك بهتر مثالی میزنم آن نيز اين است كه برخیها از نوع مونولوگگويی آوينی در آثارش انتقاد داشتند، البته اين نقدها به عنوان رد آن رويكرد نبود، بلكه در پی تفسير و تشريح آن شكل از كار بود.
وی اضافه كرد: به هر حال، ممكن است برخیها مونولوگ گويی را عملی فنی در سينما ندادند، اما اين نقدها به دليل اينكه سينما استاندارد مشخصی ندارند، فاقد اعتبار است، پس اينكه برخیها با انديشههای شهيد آوينی موافق يا مخالف بودند دارای اهميت نيست، بلكه آنچه اهميت دارد اين است كه آن اثر هنری تا چه حد توانسته با مخاطبان ارتباط برقرار كند. بر پايه اين اصل معتقدم كه كارهای آوينی توانسته با تماشاگران ارتباط مناسب را پيدا كند.
اين كارگردان در پاسخ به سؤال پايانی مبنی بر اينكه نگاه اشراقی مد نظر شهيد آوينی تا چه حد در سينمای اين روزها قابل ارائه شدن است؟ خاطرنشان كرد: برای اينكه تفكرات مد نظر شهيد آوينی در سينما حاصل شود بايد هنرمندانی وجود داشته باشند كه با انديشههای فلسفی، عرفانی و ايدولوژيك آشنا باشند، البته اين خصيصه نيز نبايد تنها در يك شكل باشد، بدين معنا كه متناسب با توانايی هر هنرمند به شكلی خاص نگاه و تفكرات شهيد آوينی كه متكی بر اعتقادات، فرهنگ، انقلاب و سنتهای بود، در كارهای سينما تصوير شود.
