معرفی امامزاده علوی (ع) سمنان
گروه اجتماعی: درغرب شهر سمنان و در منطقه محلات واقع در بلوار علويان، بقعۀ بزرگ و تاريخی وجود دارد كه به امامزاده علوی معروف است .
به گزارش خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) شعبه سمنان،درغرب شهر سمنان و در منطقه محلات واقع در بلوار علويان، بقعۀ بزرگ و تاريخی وجود دارد كه به امامزاده علوی معروف است. با تحقيقاتی كه از سوی مرحوم آية الله علامه حائری مازندرانی دربارۀ سلسله نسب مدفونين اين بقعه صورت گرفته و در لوحه ای ثبت و در حرم مطهر نصب گرديده ، مدفونين اين بارگاه را ده تن ذكر نموده كه 8 تن آنها در داخل بنا و دو تن ديگر در خارج و در صحن شرقی دفن شده اند كه اسامی آنهائی كه در داخل بقعه مدفونند عبارتند از : عبيد الله بن حسن، كه با ساير سادات علوی در گرگان مجتمع بوده و به بلاد قومس مخصوصاً سمنان كه در آن زمان مأمن سادات ابوالفضلی و سجادی بوده، آمد و چندی نيز قاضی القضاة حرمين بود. وی در سال 204 و 205 هجری به سمت امير حجاج منصوب و به حج مشرف گرديده است . سال وفات نامبرده بايد پس از بازگشت از حج ، يعنی سال 205 هجری قمری به بعد باشد.
عبيد الله بن عباس ثانی، فرزند حسن بن عبيد الله بن ابوالفضل العباس(ع) و برادرزاده عبيد الله بن حسن، قاسم بن علی اشرف، فرزند امام زين العابدين(ع) و برادر ناصر كبير پادشاه طبرستان و ديلم .
عبيد الله اعرج بن حسين اصغر بن امام زين العابدين(ع) يكی از سادات جليل القدر و نام آور زمان خود بوده است. گويند ابوالعباس سفاح هشتاد هزار دينار مقرری برای وی تعيين كرده بود. دربارۀ وفات وی روايت مختلفی وجود دارد : عده ای معتقدند وی هنگام بازگشت از خراسان با فرزندش زين الدين علی صالح ،پس از ملاقات با ابومسلم خراسانی درامروان دامغان فوت میكند و زين الدين جسد پدر را به محلات سمنان ( زاوغان ) میآورد، برخی عقيده دارند كه ابومسلم به وسيلۀ زهر وی را شهيد نموده است، ولی صاحب كتاب « استظهار » مینويسد: « زين الدين جلوتر از پدر به قریۀ زاوغان میرسد و خبر مرگ پدر را بعداً به او اطلاع میدهند . »
ابو جعفر محمد، فرزند قاسم بن علی اشرف، از فقها و زهاد و عباد بوده. وی از ترس معتصم به خراسان آمده و در آنجا چهل هزار نفر با وی بيعت كردند، ولی عبدالله بن طاهر به دستور خليفۀ عباسی وی را دستگير و به سامراء اعزام داشت و در اين شهر به امر خليفه وی را در برج معتصم ، كه امروز نيز وجود دارد، زندانی كردند . عده ای از مريدان وی او را آزاد ساخته و به زاوغان امروز، كه از گزند خلفای عباسی در امان بود ، آوردند .ديگر امامزادگان مدفون عبدالله بن عبيد الله اعرج ، برادر زين الدين علی صالح .
عبد الله بن حسين اصغر ، برادر عبيد الله اعرج قاسم بن عبد الله بن حسين اصغر و دو تن به نام قاسم بن علی بن حمزه اكبر بن حسن بن عبد الله بن حضرت عباس(ع) و قاسم فرزند عبيد الله بن حسن ، از علمای عاليقدر و از اصحاب فاضل حضرت امام حسن عسگری(ع) و نمايندۀ آن حضرت در خراسان ، گرگان و قومس بوده و در عسگريه نيز نشو و نما كرده ، به طوری كه در اين ديار به نام « عسگری » معروف گرديده و دارای مقبره ای جداگانه در صحن شرقی هستند و ساختمان جديد آن نيز در دست ساخت است.
ساختمان اصلی بقعه متبركه به صورت يك چهارضلعی بزرگ است كه از حرم ، گنبد و دو ايوان شرقی و غربی تشكيل شده است . در اين بنا كتيبه و يا سنگ نبشته ای كه دال بر تاريخ ايجاد بقعه باشد، وجود ندارد . ليكن برابر شواهد موجود ، بقعۀ علويان را می توان در زمرۀ يكی از آثار تاريخی دورۀ قاجاريه به حساب آورد كه در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است و به شماره 2422 در تاريخ 1/6/78به ثبت آثار تاريخی رسيده است .
ساختمان امامزاده شامل حرم ، رواقهای طرفين ، دو ايوان و دو صحن شرقی و غربی وسيع می باشد . اطاق حرم ، عبارت است از محوطه مربع شكلی به ضلع 5/5 متر ، كه در وسط اضلاع چهارگانۀ آن دری وجود دارد . گنبد بزرگ آن بر روی ساقه ای استوانه ای شكل به ارتفاع 30/2 متر قرار دارد ، محيط خارجی گنبد محاذی بام 5/21 متر و ارتفاع آن تا كف حرم بيش از 5/12 متر می باشد . در وسط حرم و زير گنبد ، دو نمای قبر گچی وجود داشت كه در سال 68 باز سازی شده است . داخل بقعه را با گچ سفيد كرده اند و در آن كوچكترين تزيينی به چشم نمی خورد و در سال 69 نسبت به تعمير و مرمت داخل حرم اقدام و در سالهای 80 – 84 نسبت به بازسازی مرقد مطهر و نصب ضريح فلزی مشبك زيبايی به طول 70/2 و عرض 80/1 و بلندی 50/2 سانتيمتر توسط اداره كل اوقاف و امور خيريه اقدام شده است . ايوان شرقی بيش از 5/7 متر ارتفاع دارد و سطح آن به اندازۀ 65/1 متر از كف حياط بلندتر و به وسيلۀ 5 پلۀ بزرگ هم عرض ايوان به صحن متصل میشود و با سنگ مفروش شده است . صحن شرقی امامزاده در سال 69 ـ 68 توسط اوقاف سمنان با همكاری ميراث فرهنگی استان توسعه داده شده و به نحو زيبايی نسبت به باغچه بندی ، ديواركشی و مفروش نمودن حياط با سنگ قلوه ای اقدام گرديده است . ايوان غربی نيز به ارتفاع 5/7 متر متصل به بقعه و مشرف به حياط وسيع است ، اين ايوان هم حدود 65/1 متر از حياط غربی بلندتر است و به وسيلۀ 6 پله به صحن راه می يابد . در وسط ضلع شرقی و بر بالای درب ورودی حرم ، كتيبه ای از كاشی لاجوردی مشاهده می شود كه آیۀ شريفۀ الكرسی را به خط ثلث سفيد بر آن نوشته اند. نمای خارجی و غربی بنا به طور كلی شامل ايوان و دو راه پله دوطبقه و دو گوشواره دوطبقه می باشد . غرفات پايينی بزرگتر و دربهای غربی رواق های آن باز می شود .
راه پله ها و غرفات پايين به وسيلۀ راهرو كوچكی به ايوان متصل گرديده و در دو سمت كناری ايوان و متصل به ديوار حياط دو اسپر و نقشی مربع شكل بر بالای آن به چشم میخورد كه اسپر پايينی سمت چپ ايوان را دالان طويل و باريكی تشكيل می دهد كه دو صحن شرقی و غربی حياط طاقنماهايی احداث گرديده ( 16 طاقنما در طول و 9 طاقنما در عرض ) كه به زيبايی صحن افزوده است .
در سال های 68 و 69 نسبت به بازپيرايی و تعميرات گنبد آجری ، حرم و ايوان اقدام شده است . در حال حاضر امامزاده فاقد هيئت امناء می باشد و زير نظر ادارۀ اوقاف و امور خيریۀ محل اداره میشود . در ضلع غربی صحن غربی زمينی محصور و با تعبيه يك درب به صحن غربی و 4 پنجره مرتبط شده كه در حال حاضر صحن غربی امامزاده و صحن جديد محل دفن اموات می باشد و در ضلع شمالی صحن مذكور وضوخانۀ زنانه و مردانه احداث گرديده است . هر هفته تعداد زيادی زائر جهت زيارت به محل بقعه مراجه نموده كه غالباً در شبهای جمعه و ايام تعطيل آستانه مباركه پذيرای زائر بيشتری است.
عبيد الله بن عباس ثانی، فرزند حسن بن عبيد الله بن ابوالفضل العباس(ع) و برادرزاده عبيد الله بن حسن، قاسم بن علی اشرف، فرزند امام زين العابدين(ع) و برادر ناصر كبير پادشاه طبرستان و ديلم .
عبيد الله اعرج بن حسين اصغر بن امام زين العابدين(ع) يكی از سادات جليل القدر و نام آور زمان خود بوده است. گويند ابوالعباس سفاح هشتاد هزار دينار مقرری برای وی تعيين كرده بود. دربارۀ وفات وی روايت مختلفی وجود دارد : عده ای معتقدند وی هنگام بازگشت از خراسان با فرزندش زين الدين علی صالح ،پس از ملاقات با ابومسلم خراسانی درامروان دامغان فوت میكند و زين الدين جسد پدر را به محلات سمنان ( زاوغان ) میآورد، برخی عقيده دارند كه ابومسلم به وسيلۀ زهر وی را شهيد نموده است، ولی صاحب كتاب « استظهار » مینويسد: « زين الدين جلوتر از پدر به قریۀ زاوغان میرسد و خبر مرگ پدر را بعداً به او اطلاع میدهند . »
ابو جعفر محمد، فرزند قاسم بن علی اشرف، از فقها و زهاد و عباد بوده. وی از ترس معتصم به خراسان آمده و در آنجا چهل هزار نفر با وی بيعت كردند، ولی عبدالله بن طاهر به دستور خليفۀ عباسی وی را دستگير و به سامراء اعزام داشت و در اين شهر به امر خليفه وی را در برج معتصم ، كه امروز نيز وجود دارد، زندانی كردند . عده ای از مريدان وی او را آزاد ساخته و به زاوغان امروز، كه از گزند خلفای عباسی در امان بود ، آوردند .ديگر امامزادگان مدفون عبدالله بن عبيد الله اعرج ، برادر زين الدين علی صالح .
عبد الله بن حسين اصغر ، برادر عبيد الله اعرج قاسم بن عبد الله بن حسين اصغر و دو تن به نام قاسم بن علی بن حمزه اكبر بن حسن بن عبد الله بن حضرت عباس(ع) و قاسم فرزند عبيد الله بن حسن ، از علمای عاليقدر و از اصحاب فاضل حضرت امام حسن عسگری(ع) و نمايندۀ آن حضرت در خراسان ، گرگان و قومس بوده و در عسگريه نيز نشو و نما كرده ، به طوری كه در اين ديار به نام « عسگری » معروف گرديده و دارای مقبره ای جداگانه در صحن شرقی هستند و ساختمان جديد آن نيز در دست ساخت است.
ساختمان اصلی بقعه متبركه به صورت يك چهارضلعی بزرگ است كه از حرم ، گنبد و دو ايوان شرقی و غربی تشكيل شده است . در اين بنا كتيبه و يا سنگ نبشته ای كه دال بر تاريخ ايجاد بقعه باشد، وجود ندارد . ليكن برابر شواهد موجود ، بقعۀ علويان را می توان در زمرۀ يكی از آثار تاريخی دورۀ قاجاريه به حساب آورد كه در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است و به شماره 2422 در تاريخ 1/6/78به ثبت آثار تاريخی رسيده است .
ساختمان امامزاده شامل حرم ، رواقهای طرفين ، دو ايوان و دو صحن شرقی و غربی وسيع می باشد . اطاق حرم ، عبارت است از محوطه مربع شكلی به ضلع 5/5 متر ، كه در وسط اضلاع چهارگانۀ آن دری وجود دارد . گنبد بزرگ آن بر روی ساقه ای استوانه ای شكل به ارتفاع 30/2 متر قرار دارد ، محيط خارجی گنبد محاذی بام 5/21 متر و ارتفاع آن تا كف حرم بيش از 5/12 متر می باشد . در وسط حرم و زير گنبد ، دو نمای قبر گچی وجود داشت كه در سال 68 باز سازی شده است . داخل بقعه را با گچ سفيد كرده اند و در آن كوچكترين تزيينی به چشم نمی خورد و در سال 69 نسبت به تعمير و مرمت داخل حرم اقدام و در سالهای 80 – 84 نسبت به بازسازی مرقد مطهر و نصب ضريح فلزی مشبك زيبايی به طول 70/2 و عرض 80/1 و بلندی 50/2 سانتيمتر توسط اداره كل اوقاف و امور خيريه اقدام شده است . ايوان شرقی بيش از 5/7 متر ارتفاع دارد و سطح آن به اندازۀ 65/1 متر از كف حياط بلندتر و به وسيلۀ 5 پلۀ بزرگ هم عرض ايوان به صحن متصل میشود و با سنگ مفروش شده است . صحن شرقی امامزاده در سال 69 ـ 68 توسط اوقاف سمنان با همكاری ميراث فرهنگی استان توسعه داده شده و به نحو زيبايی نسبت به باغچه بندی ، ديواركشی و مفروش نمودن حياط با سنگ قلوه ای اقدام گرديده است . ايوان غربی نيز به ارتفاع 5/7 متر متصل به بقعه و مشرف به حياط وسيع است ، اين ايوان هم حدود 65/1 متر از حياط غربی بلندتر است و به وسيلۀ 6 پله به صحن راه می يابد . در وسط ضلع شرقی و بر بالای درب ورودی حرم ، كتيبه ای از كاشی لاجوردی مشاهده می شود كه آیۀ شريفۀ الكرسی را به خط ثلث سفيد بر آن نوشته اند. نمای خارجی و غربی بنا به طور كلی شامل ايوان و دو راه پله دوطبقه و دو گوشواره دوطبقه می باشد . غرفات پايينی بزرگتر و دربهای غربی رواق های آن باز می شود .
راه پله ها و غرفات پايين به وسيلۀ راهرو كوچكی به ايوان متصل گرديده و در دو سمت كناری ايوان و متصل به ديوار حياط دو اسپر و نقشی مربع شكل بر بالای آن به چشم میخورد كه اسپر پايينی سمت چپ ايوان را دالان طويل و باريكی تشكيل می دهد كه دو صحن شرقی و غربی حياط طاقنماهايی احداث گرديده ( 16 طاقنما در طول و 9 طاقنما در عرض ) كه به زيبايی صحن افزوده است .
در سال های 68 و 69 نسبت به بازپيرايی و تعميرات گنبد آجری ، حرم و ايوان اقدام شده است . در حال حاضر امامزاده فاقد هيئت امناء می باشد و زير نظر ادارۀ اوقاف و امور خيریۀ محل اداره میشود . در ضلع غربی صحن غربی زمينی محصور و با تعبيه يك درب به صحن غربی و 4 پنجره مرتبط شده كه در حال حاضر صحن غربی امامزاده و صحن جديد محل دفن اموات می باشد و در ضلع شمالی صحن مذكور وضوخانۀ زنانه و مردانه احداث گرديده است . هر هفته تعداد زيادی زائر جهت زيارت به محل بقعه مراجه نموده كه غالباً در شبهای جمعه و ايام تعطيل آستانه مباركه پذيرای زائر بيشتری است.
