جامعه با نهادينه شدن ادب در زندگی اصلاح میشود
استاد حوزه و دانشگاه در تفسير آيه چهارم سوره حجرات با اشاره به قدرت ادب در زندگی انسانها و بیاعتنايی آنان گفت: انسان عاقل از ادب بهرهمند میشود و به واسطه آن رفتار خود را اصلاح مینمايد و از اين طريق جامعه نيز اصلاح میشود.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، حجتالاسلام والمسلمين عليرضا پناهيان در جلسه تفسير سوره حجرات در نمايشگاه قرآن كريم با اشاره به تأثير ادب در زندگی انسانها عنوان كرد: ادب دارای چنان قدرتی است كه میتواند زندگی انسانها را متحول سازد كه اغلب نسبت به آن بیاعتنا هستيم، آدم بايد جزء كسانی باشد كه حرف حساب در وجودشان تأثير میگذارد.
وی در مفهوم سبك زندگی با اشاره به اهميت ادب بيان كرد: در حوزه سبك زندگی وقتی بررسی دينی انجام میشود به مفهوم ادب میرسيم و تا كنون ضرورتها و لوازم آن تاحدودی بيان شده كه در اين بخش با توجه به چهارمين آيه سوره مباركه حجرات بخش ديگری مورد بررسی قرار میگيرد.
پناهيان با اشاره به چهارمين آيه از سوره مباركه حجرات گفت: در آيه شريفه «إِنَّ الَّذِينَ یُنَادُونَكَ مِن وَرَاء الْحُجُرَاتِ أَكْثَرُهُمْ لَا یَعْقِلُونَ» خداوند میفرمايد «كسانى كه تو را از پشت اتاقها[ى مسكونى تو] به فرياد مىخوانند بيشترشان نمىفهمند» پس نسبت ويژهای بين عقل و ادب است.
وی ضمن بيان واژهشناسی بخش از اين آيه تصريح كرد: خداوند در قرآن كريم حدود 9 بار درباره كفار و مشركين از واژه «لَا یَعْقِلُونَ» استفاده كرده، چند مرتبه در خصوص انسانهای نادان اين واژه كاربرد داشته و تنها يكبار آن هم در اين آيه به مؤمنين «لَا یَعْقِلُونَ» اطلاق شده است كه اين امر بيانگر ادب نسبت به پيامبر(ص) است كه دچار حبط عمل میشود.
پناهيان افزود: اين استفاده از واژه لَا یَعْقِلُونَ مشخص میكند كه ادب امر بسيار مهمی است و از سوی ديگر در برابر اوليای خدا اين مسأله اهميت بيشتری پيدا میكند.
استاد اخلاق اسلامی پس از آمار قرآنی كه معنای لَا یَعْقِلُونَ را مطرح كرده بود درباره رابطه بين عقل و ادب گفت: جايگاه عقل در خلقت بسيار مهم است و هر معصيتی باعث از بين رفتن بخشی از عقل میشود، عقل با علم متفاوت است يك عالم میتواند عاقل نباشد و يك عامی در زمره عاقلان قرار گيرد و عقل رابطه نزديكی با دين دارد.
وی در ادامه عنوان كرد: ادب صورت عقل است و صورت زيبايی و ظاهر حالات انسان است كه به ديگران منتقل میشود و برای هر لحظه و هر رفتاری حالات چهره تغيير كرده و نمايان میشود و ويژگیهای انسان در چهره نشان داده میشود پس برای اينكه عقل هركس را بخواهيد بسنجيد به ادب شخص بنگريد.
پناهيان ضمن انتقاد به نوع آموزش ادب در جامعه گفت: در مدارس در كنار علم بايد به عقل هم توجه كرد تا ادب هم شكل بگيرد و هرچه تعليم موفقتر و مؤثرتر باشد بايد شكل ادب تكميل يافتهتر باشد.
وی ادب را مبحثی دارای وجوه مختلف و در سطوح گوناگون برشمرد و افزود: ادب وجوه مختلف دارد ادب نسبت به خدا، نسبت به اوليای خدا، ادب نسبت به والدين، ادب به علما و... است.
عليرضا پناهيان در بحث بيان ادب رفتاری كه رسول خدا(ص) بر آن تأكيد داشتند گفت: مقداد پيامی برای حضرت علی(ع) میبرد حضرت رسول(ص) به مقداد توصيه كرد از پشت و يا چپ و راست صدا نزن لشكر را دور بزن، جلو برو، بايست تا برسد و از مقابل نامه را به علی(ع) تقديم كن و اينگونه ادب رفتاری را بيان میكند.
وی ادامه داد: روايت ديگری میفرمايد «افضل العقل الادب» با فضيلتترين مرتبه عقل ادب است و يا اميرالمومنين(ع) میفرمايد ادب در وجود انسان درختی است كه ريشه آن عقل است و اينگونه میتوان دريافت وقتی در برابر پيامبر(ص) ادب نداری يعنی عقل نداری همه چيز به عقل نياز دارد و عقل به ادب نيازمند است.
استاد تفسير و اخلاق بيان كرد: عقل نه تنها جلوهاش در ادب است بلكه قوامش هم در ادب است و ادب نه تها تجلی گاه عقل انسان است بلكه سرچشمه عقل انسان است و ادب نباشد عقل نابود میشود.
وی با اشاره به قوای سه گانه گفت: بخش اعظم فعاليتها و رسالتهای اين سه قوه اصلاح رفتارهای نابهنجار است و بحث ادب در اين مسأله هم مشخص میشود.
پناهيان افزود: اسلام دوست ندارد بهجای اينكه ادب، رفتار را كنترل كند قانون و قوه قضائيه آن را كنترل كند بلكه اسلام میخواهد انسان خود مؤدب به آدابی باشد كه راه سعادت را برای او هموار میكند.
وی درباره اهميت سبك زندگی و تجلی ادب در زندگی گفت: ادب كنترلكننده رفتار است و برای پيادهسازی سبك زندگی قرآنی بايد ادب را سرلوحه امور قرار دهيم تا نظم در شخصيت نهادينه شود، بعضی فكر میكنند اقتصاد مهمتر از فرهنگ است در حالی كه اين اشتباه است بخشی از مشكلات و صدمات اقتصادی ناشی از بیتوجهی به فرهنگ است و مديران فرهنگی در اين كشور فرهنگخيز با منابع غنی فرهنگی چون خصلتهای درونی و دين برخوردار است چون نمیتوانند ادب و فرهنگ را نهادينه كنند برای جبران راههای بسياری را بايد طی كنند كه گاهی هم مؤثر نيست.
پناهيان در تكميل سخنان خود با اشاره به روايتی از حضرت علی(ع) در توصيه به رفتار مؤدبانه گفت: امام علی(ع) میفرمايد «جزء كسانی نباش كه موعظه بر او اثر ندارد مگر اينكه الزام شود» پس پليس سر چهار راهها، ثبت تردد در ادارهها و ...كنترل غير انسانی است بايد بر شخصيت افراد كار شود تا با قدرت ادب نظم ايجاد شود.
وی در بيان اهميت ادب گفت: اميرالمؤمنين در ادامه فرمودند «عاقل از ادب بهره میبرد، يعنی ادبپذير است و چهارپايان موعظه نمیپذيرند مگر با چوب!!!» پس كسانی كه با الزام، ادب دارند را حضرت تلويحی با چهارپا برابر دانسته پس در تربيت بايد دقت كنيم و در جامعه بايد فضای ديگری ايجاد كرد، فرزندان بدون الزام با شكلگيری ادب و به دنبال آن عقل رفتار درست داشته باشد و نظارتهای قانونی ديگر لزومی نداشته باشد.
استاد اخلاق و تفسير، ادب را پيش زمينه رشد و تعالی دانست و افزود: از فوايد ادب پذيرش چارچوب است كه مقدمهای برای رشد است و اصلیترين محور تربيتی در اسلام و حيات انسانی ادب است.
پناهيان با اشاره به نقش ادب و تأثيرات آن در روابط اجتماعی تصريح كرد: اگر جامعهای زينت ادب داشته باشد ديگر هيچگونه قوانينی نياز نيست و صرف هزينههای هنگفت برای قوههای نظارتی همچون پليس و قوه قضاييه امری بيهوده است زيرا جامعه سالم و باادب، نياز به پليس ندارد.
وی با اشاره به يكی از فوايد رعايت ادب در زندگی بشری و فردی انسانها تصريح كرد: شخصيت انسانی اقتضا میكند با ادب، رفتار خود را اصلاح كند و يكی از فوايد اين عنصر پذيرفتن بدون چون و چرای چيزی است كه انسان به دلخواه خودش عمل نمیكند.
پناهيان با اشاره به اين نكته كه ادب بايد در وصف چه كسانی رعايت شود، خاطرنشان كرد: طبق آيات قرآن ادب بايد نسبت به خدا، اوليای خدا، پدر و مادر و علما ابراز شود و هر كس عالمی احترام كند گويی خدا را محترم شمرده است. ادب رعايت نسبت به اوليا در بزرگان ما متجلی بود.
وی در بخش ادب نسبت به ادب به علما با بيان روايت از پيامبر(ص) گفت: رسول گرامی(ص) میفرمايد «هركس عالمی را احترام گذارد من را احترام گذاشته و اگر كسی من را احترام كند خدا را احترام كرده است» در اسلام حتی ادب به كفار هم مطرح شده پس بايد روی اين مسئله تأمل كرد.
پناهيان در چگونگی برخورد با بیادبی جوانان گفت: امام صادق(ع) میفرمايد «اگر جوانی در قومی زندگی كند و معصيت كند و ادبش نكنند اولين عقوبت خدا برای آن قوم كاستی رزق است پس صحيح نيست اقبال جامعهای را به اين قيمت كه به معصيت جوانان بیاعتنا باشيم به دست آوريم».
اين استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نقش ادب و تأثيرات آن در روابط اجتماعی تصريح كرد: اگر جامعهای متخلد به ادب شود و زينت ادب در جامعه فراگير باشد ديگر هيچگونه قوانينی نياز نيست و صرف هزينههای هنگفت برای قوههای نظارتی همچون پليس و قوه قضاييه امری بيهوده است زيرا جامعه سالم و باادب نياز به پليس ندارد.
وی با اشاره به يكی از فوايد رعايت ادب در زندگی بشری و فردی انسانها تصريح كرد: شخصيت انسانی اقتضا میكند با ادب، رفتار خود را اصلاح كند و يكی از فوايد اين عنصر پذيرفتن بدون چون و چرای چيزی است كه انسان به دلخواه خودش عمل نمیكند پس نبايد فراموش كرد زمانی كه در جامعهای، جوان معصيت كرد بايد ادبش كرد تا هم جامعه و هم فرد اصلاح شود.
يادآور میشود، علاقهمندان به مباحث تفسيری برای دريافت آموزههای اخلاقی سوره حجرات میتوانند برنامه تفسير اين سوره را به كارشناسی حجتالاسلام والمسلمين عليرضا پناهيان هر روز ساعت 13:30 بر روی موج اف ام رديف 100مگاهرتز از راديو قرآن بشنوند.
وی در مفهوم سبك زندگی با اشاره به اهميت ادب بيان كرد: در حوزه سبك زندگی وقتی بررسی دينی انجام میشود به مفهوم ادب میرسيم و تا كنون ضرورتها و لوازم آن تاحدودی بيان شده كه در اين بخش با توجه به چهارمين آيه سوره مباركه حجرات بخش ديگری مورد بررسی قرار میگيرد.
پناهيان با اشاره به چهارمين آيه از سوره مباركه حجرات گفت: در آيه شريفه «إِنَّ الَّذِينَ یُنَادُونَكَ مِن وَرَاء الْحُجُرَاتِ أَكْثَرُهُمْ لَا یَعْقِلُونَ» خداوند میفرمايد «كسانى كه تو را از پشت اتاقها[ى مسكونى تو] به فرياد مىخوانند بيشترشان نمىفهمند» پس نسبت ويژهای بين عقل و ادب است.
وی ضمن بيان واژهشناسی بخش از اين آيه تصريح كرد: خداوند در قرآن كريم حدود 9 بار درباره كفار و مشركين از واژه «لَا یَعْقِلُونَ» استفاده كرده، چند مرتبه در خصوص انسانهای نادان اين واژه كاربرد داشته و تنها يكبار آن هم در اين آيه به مؤمنين «لَا یَعْقِلُونَ» اطلاق شده است كه اين امر بيانگر ادب نسبت به پيامبر(ص) است كه دچار حبط عمل میشود.
پناهيان افزود: اين استفاده از واژه لَا یَعْقِلُونَ مشخص میكند كه ادب امر بسيار مهمی است و از سوی ديگر در برابر اوليای خدا اين مسأله اهميت بيشتری پيدا میكند.
استاد اخلاق اسلامی پس از آمار قرآنی كه معنای لَا یَعْقِلُونَ را مطرح كرده بود درباره رابطه بين عقل و ادب گفت: جايگاه عقل در خلقت بسيار مهم است و هر معصيتی باعث از بين رفتن بخشی از عقل میشود، عقل با علم متفاوت است يك عالم میتواند عاقل نباشد و يك عامی در زمره عاقلان قرار گيرد و عقل رابطه نزديكی با دين دارد.
وی در ادامه عنوان كرد: ادب صورت عقل است و صورت زيبايی و ظاهر حالات انسان است كه به ديگران منتقل میشود و برای هر لحظه و هر رفتاری حالات چهره تغيير كرده و نمايان میشود و ويژگیهای انسان در چهره نشان داده میشود پس برای اينكه عقل هركس را بخواهيد بسنجيد به ادب شخص بنگريد.
پناهيان ضمن انتقاد به نوع آموزش ادب در جامعه گفت: در مدارس در كنار علم بايد به عقل هم توجه كرد تا ادب هم شكل بگيرد و هرچه تعليم موفقتر و مؤثرتر باشد بايد شكل ادب تكميل يافتهتر باشد.
وی ادب را مبحثی دارای وجوه مختلف و در سطوح گوناگون برشمرد و افزود: ادب وجوه مختلف دارد ادب نسبت به خدا، نسبت به اوليای خدا، ادب نسبت به والدين، ادب به علما و... است.
عليرضا پناهيان در بحث بيان ادب رفتاری كه رسول خدا(ص) بر آن تأكيد داشتند گفت: مقداد پيامی برای حضرت علی(ع) میبرد حضرت رسول(ص) به مقداد توصيه كرد از پشت و يا چپ و راست صدا نزن لشكر را دور بزن، جلو برو، بايست تا برسد و از مقابل نامه را به علی(ع) تقديم كن و اينگونه ادب رفتاری را بيان میكند.
وی ادامه داد: روايت ديگری میفرمايد «افضل العقل الادب» با فضيلتترين مرتبه عقل ادب است و يا اميرالمومنين(ع) میفرمايد ادب در وجود انسان درختی است كه ريشه آن عقل است و اينگونه میتوان دريافت وقتی در برابر پيامبر(ص) ادب نداری يعنی عقل نداری همه چيز به عقل نياز دارد و عقل به ادب نيازمند است.
استاد تفسير و اخلاق بيان كرد: عقل نه تنها جلوهاش در ادب است بلكه قوامش هم در ادب است و ادب نه تها تجلی گاه عقل انسان است بلكه سرچشمه عقل انسان است و ادب نباشد عقل نابود میشود.
وی با اشاره به قوای سه گانه گفت: بخش اعظم فعاليتها و رسالتهای اين سه قوه اصلاح رفتارهای نابهنجار است و بحث ادب در اين مسأله هم مشخص میشود.
پناهيان افزود: اسلام دوست ندارد بهجای اينكه ادب، رفتار را كنترل كند قانون و قوه قضائيه آن را كنترل كند بلكه اسلام میخواهد انسان خود مؤدب به آدابی باشد كه راه سعادت را برای او هموار میكند.
وی درباره اهميت سبك زندگی و تجلی ادب در زندگی گفت: ادب كنترلكننده رفتار است و برای پيادهسازی سبك زندگی قرآنی بايد ادب را سرلوحه امور قرار دهيم تا نظم در شخصيت نهادينه شود، بعضی فكر میكنند اقتصاد مهمتر از فرهنگ است در حالی كه اين اشتباه است بخشی از مشكلات و صدمات اقتصادی ناشی از بیتوجهی به فرهنگ است و مديران فرهنگی در اين كشور فرهنگخيز با منابع غنی فرهنگی چون خصلتهای درونی و دين برخوردار است چون نمیتوانند ادب و فرهنگ را نهادينه كنند برای جبران راههای بسياری را بايد طی كنند كه گاهی هم مؤثر نيست.
پناهيان در تكميل سخنان خود با اشاره به روايتی از حضرت علی(ع) در توصيه به رفتار مؤدبانه گفت: امام علی(ع) میفرمايد «جزء كسانی نباش كه موعظه بر او اثر ندارد مگر اينكه الزام شود» پس پليس سر چهار راهها، ثبت تردد در ادارهها و ...كنترل غير انسانی است بايد بر شخصيت افراد كار شود تا با قدرت ادب نظم ايجاد شود.
وی در بيان اهميت ادب گفت: اميرالمؤمنين در ادامه فرمودند «عاقل از ادب بهره میبرد، يعنی ادبپذير است و چهارپايان موعظه نمیپذيرند مگر با چوب!!!» پس كسانی كه با الزام، ادب دارند را حضرت تلويحی با چهارپا برابر دانسته پس در تربيت بايد دقت كنيم و در جامعه بايد فضای ديگری ايجاد كرد، فرزندان بدون الزام با شكلگيری ادب و به دنبال آن عقل رفتار درست داشته باشد و نظارتهای قانونی ديگر لزومی نداشته باشد.
استاد اخلاق و تفسير، ادب را پيش زمينه رشد و تعالی دانست و افزود: از فوايد ادب پذيرش چارچوب است كه مقدمهای برای رشد است و اصلیترين محور تربيتی در اسلام و حيات انسانی ادب است.
پناهيان با اشاره به نقش ادب و تأثيرات آن در روابط اجتماعی تصريح كرد: اگر جامعهای زينت ادب داشته باشد ديگر هيچگونه قوانينی نياز نيست و صرف هزينههای هنگفت برای قوههای نظارتی همچون پليس و قوه قضاييه امری بيهوده است زيرا جامعه سالم و باادب، نياز به پليس ندارد.
وی با اشاره به يكی از فوايد رعايت ادب در زندگی بشری و فردی انسانها تصريح كرد: شخصيت انسانی اقتضا میكند با ادب، رفتار خود را اصلاح كند و يكی از فوايد اين عنصر پذيرفتن بدون چون و چرای چيزی است كه انسان به دلخواه خودش عمل نمیكند.
پناهيان با اشاره به اين نكته كه ادب بايد در وصف چه كسانی رعايت شود، خاطرنشان كرد: طبق آيات قرآن ادب بايد نسبت به خدا، اوليای خدا، پدر و مادر و علما ابراز شود و هر كس عالمی احترام كند گويی خدا را محترم شمرده است. ادب رعايت نسبت به اوليا در بزرگان ما متجلی بود.
وی در بخش ادب نسبت به ادب به علما با بيان روايت از پيامبر(ص) گفت: رسول گرامی(ص) میفرمايد «هركس عالمی را احترام گذارد من را احترام گذاشته و اگر كسی من را احترام كند خدا را احترام كرده است» در اسلام حتی ادب به كفار هم مطرح شده پس بايد روی اين مسئله تأمل كرد.
پناهيان در چگونگی برخورد با بیادبی جوانان گفت: امام صادق(ع) میفرمايد «اگر جوانی در قومی زندگی كند و معصيت كند و ادبش نكنند اولين عقوبت خدا برای آن قوم كاستی رزق است پس صحيح نيست اقبال جامعهای را به اين قيمت كه به معصيت جوانان بیاعتنا باشيم به دست آوريم».
اين استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به نقش ادب و تأثيرات آن در روابط اجتماعی تصريح كرد: اگر جامعهای متخلد به ادب شود و زينت ادب در جامعه فراگير باشد ديگر هيچگونه قوانينی نياز نيست و صرف هزينههای هنگفت برای قوههای نظارتی همچون پليس و قوه قضاييه امری بيهوده است زيرا جامعه سالم و باادب نياز به پليس ندارد.
وی با اشاره به يكی از فوايد رعايت ادب در زندگی بشری و فردی انسانها تصريح كرد: شخصيت انسانی اقتضا میكند با ادب، رفتار خود را اصلاح كند و يكی از فوايد اين عنصر پذيرفتن بدون چون و چرای چيزی است كه انسان به دلخواه خودش عمل نمیكند پس نبايد فراموش كرد زمانی كه در جامعهای، جوان معصيت كرد بايد ادبش كرد تا هم جامعه و هم فرد اصلاح شود.
يادآور میشود، علاقهمندان به مباحث تفسيری برای دريافت آموزههای اخلاقی سوره حجرات میتوانند برنامه تفسير اين سوره را به كارشناسی حجتالاسلام والمسلمين عليرضا پناهيان هر روز ساعت 13:30 بر روی موج اف ام رديف 100مگاهرتز از راديو قرآن بشنوند.
