فراگيری دانش زمينه شكرگزاری را فراهم میكند/ مفهوم شُكر؛ پل ورود به اقتصاد دانشبنيان
گروه اقتصاد: توجه به مقوله شكر و شكرگذاری پل خوبی برای ورود به بحث اقتصاد دانشبنيان است و جامعهای میتواند شكورانه از امكاناتش استفاده كند كه مجهز به دانش باشد؛ بنابراين يكی از وسايل و زمينههای مهم شكرگزاری نعمتهای خداوند، فراگيری و برخورداری از دانش برای استفاده مطلوب از آنها است.
سيداحسان خاندوزی، محقق و كارشناس اقتصاد اسلامی، در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا)، درباره نقش علم و دانش در اقتصاد اسلامی گفت: درباره رابطه دانش و اقتصاد اسلامی از سه طريق میتوان بحث كرد. يا بحث مبتنی بر متن انجام بدهيم؛ يعنی ببينيم در آيات قرآن و احاديث معصومين(ع) در مورد اقتصاد، تا چه اندازه به دانش و رابطهاش با اقتصاد اشاره شده است. مبحث ديگر منظر تاريخی ـ تمدنی است كه به بررسی وضعيت اقتصاد و علم و دانش در تاريخ اسلام و به خصوص دوران اوج تمدن اسلامی میپردازد. بخش سوم نيز مربوط به بررسی كلامی و استدلالی رابطه اقتصاد اسلامی و دانش است كه به دنبال رابطه بين اين دو مقوله در قالب شريعت اسلام است كه در اين گفتوگو به همين بخش سوم با تأكيد بر آموزههای قرآن كريم اشاره میكنم.
وی افزود: در آيات قرآن به دو نكته درباره شكوفايی اقتصادی به طور ويژه اشاره شده است كه يكی از آنها امنيت است و هنگامی كه صحبت از رفاه و رونق اقتصادی قومی میشود، از نعمت امنيت هم نام میبرد و میگويد فضای امنی را برای آنها برقرار كرديم كه در سايه اين امنيت به كسب و كار و تجارت میپرداختند. كليدواژه بعدی كه در آيات قرآن درباره اقتصاد از آن ياد شده، شكر است؛ يعنی استفاده شكورانه از نعمتها و فرصتهايی كه خداوند به انسان عنايت كرده است.
خاندوزی اظهار كرد: به طور مثال در سوره سبأ آمده است كه نعمتهای قومی به خاطر ناشكری در قبال امنيت و رفاه اقتصادی كه اين نعمتها برايشان پديد آورده بود، عليه خودشان استفاده و با به وجود آوردن فقر و گرسنگی باعث خوف و ناامنی آنها شد. توجه به مقوله شكر و شكرگزاری پل خوبی برای ورود به بحث اقتصاد دانشبنيان است، به اين معنا كه جامعهای خواهد توانست از امكانات و منابع و نعمتهايش شكورانه استفاده كند كه مجهز به علم و دانش باشد.
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامی در ادامه افزود: در بسياری از آيات قرآن مردم بعد از دعوت به كسب فضل، كه بعضی مفسرين قسمتی از آن را كسب معيشت و فعاليت اقتصادی میدانند، سفارش به شكرگزاری شدهاند و عده اندكی از مردم را شاكر واقعی در برابر نعمتهای خداوند میداند. زمانی كه انسان به فعاليت اقتصادی میپردازد و میخواهد از نعمتهايی مثل منابع و معادن و سرمايههای اجتماعی استفاده كند و به فعاليت اقتصادی بپردازد، بايد شاكر باشد و زمانی میتواند شكر واقعی به جای آورد كه علم و دانش استفاده از اين نعمات را داشته باشد تا بتواند استفاده مطلوب را از آنها ببرد.
وی اظهار كرد: در سوره مباركه كهف به ساختن سد توسط ذوالقرنين برای گروهی اشاره شده است كه ذوالقرنين از آن قوم و گروه امكانات و منابعی خارج از آنچه كه دارند طلب نمیكند و با اتكا به علم و دانش خود با همان امكانات موجود برای آنها سدی ساخته میشود تا در مقابل يأجوج و مأجوج در امان باشند. بنابراين ذوالقرنين با علم و دانش خود زمينه استفاده بهتر و مطلوبتر را از امكانات و منابع موجود فراهم كرد كه اين سبب شكرگزاری بيشتر مردم شد.
خاندوزی با تأكيد دوباره بر اينكه شكرگزاری واقعی نعمتها نيازمند دانش است، گفت: بنابراين يكی از وسايل و زمينههای مهم شكرگزاری نعمتهای خداوند، فراگيری و داشتن علم و دانش برای استفاده مطلوب از آنها است. به طور مثال در قاره آفريقا كشورهايی هستند كه معادن و منابع زيرزمينی بسيارغنی دارند و به عبارتی بر روی ثروت خوابيدهاند، اما چون علم و دانش استفاده و بهرهبرداری مطلوب از آنها را ندارند، ناخواسته دچار ناشكری و كفران نعمت میشوند، در حالی كه اگر دانش و تكنولوژی استفاده از آنها را داشتند و با سرمايهگذاری برای توليد مواد اوليه به محصولات ديگر، میتوانستند درآمد بهتر و بالاتری داشته باشند و اينچنين از نعمات خداوند استفاده مطلوبتری ببرند.
وی همچنين با اشاره به بحث عمران و آبادانی افزود: مسئله ديگری كه در قرآن مورد توجه قرار گرفته است بحث ترغيب مردم به عمران و آبادانی است. در سوره اعراف به اينكه خداوند معيشت شما را در زمين قرار داده است، اشاره شده و از انسانها خواسته شده تا با فعاليت و تلاش خود امرار معاش كنند. اگر بپذيريم كه وقتی به انجام كاری امر میشويم، بايد ابزار و وسايل مورد نياز آن كار را نيز فراهم كنيم، در نتيجه وقتی امر به عمران و آبادی زمين میشويم، بايد ابزار و وسايل و دانش لازم برای اين كار را داشته باشيم.
خاندوزی در پايان اتخاذ تصميمات علمی و مبتنی بر دانش را پيشنياز يك اقتصاد پويا دانسته و بيان كرد: كارگزاران جامعه اسلامی تا زمانی كه به صورت علمی و قطعی در مورد مسئلهای به نتيجه نرسيدهاند، نبايد آن را اجرايی كرده و بر اين اجرا اصرار بورزند و پافشاری بر چيزی كه علمی به آن وجود ندارد، صحيح نيست. بنابراين پيشرفت و تعالی در اقتصاد عمومی و همچنين اقتصاد اسلامی بدون بالا بردن توانمندی و ظرفيت علمی در مقوله اقتصاد مقدور نيست و اين دو به نوعی لازم و ملزوم يكديگرند.
وی افزود: در آيات قرآن به دو نكته درباره شكوفايی اقتصادی به طور ويژه اشاره شده است كه يكی از آنها امنيت است و هنگامی كه صحبت از رفاه و رونق اقتصادی قومی میشود، از نعمت امنيت هم نام میبرد و میگويد فضای امنی را برای آنها برقرار كرديم كه در سايه اين امنيت به كسب و كار و تجارت میپرداختند. كليدواژه بعدی كه در آيات قرآن درباره اقتصاد از آن ياد شده، شكر است؛ يعنی استفاده شكورانه از نعمتها و فرصتهايی كه خداوند به انسان عنايت كرده است.
خاندوزی اظهار كرد: به طور مثال در سوره سبأ آمده است كه نعمتهای قومی به خاطر ناشكری در قبال امنيت و رفاه اقتصادی كه اين نعمتها برايشان پديد آورده بود، عليه خودشان استفاده و با به وجود آوردن فقر و گرسنگی باعث خوف و ناامنی آنها شد. توجه به مقوله شكر و شكرگزاری پل خوبی برای ورود به بحث اقتصاد دانشبنيان است، به اين معنا كه جامعهای خواهد توانست از امكانات و منابع و نعمتهايش شكورانه استفاده كند كه مجهز به علم و دانش باشد.
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامی در ادامه افزود: در بسياری از آيات قرآن مردم بعد از دعوت به كسب فضل، كه بعضی مفسرين قسمتی از آن را كسب معيشت و فعاليت اقتصادی میدانند، سفارش به شكرگزاری شدهاند و عده اندكی از مردم را شاكر واقعی در برابر نعمتهای خداوند میداند. زمانی كه انسان به فعاليت اقتصادی میپردازد و میخواهد از نعمتهايی مثل منابع و معادن و سرمايههای اجتماعی استفاده كند و به فعاليت اقتصادی بپردازد، بايد شاكر باشد و زمانی میتواند شكر واقعی به جای آورد كه علم و دانش استفاده از اين نعمات را داشته باشد تا بتواند استفاده مطلوب را از آنها ببرد.
وی اظهار كرد: در سوره مباركه كهف به ساختن سد توسط ذوالقرنين برای گروهی اشاره شده است كه ذوالقرنين از آن قوم و گروه امكانات و منابعی خارج از آنچه كه دارند طلب نمیكند و با اتكا به علم و دانش خود با همان امكانات موجود برای آنها سدی ساخته میشود تا در مقابل يأجوج و مأجوج در امان باشند. بنابراين ذوالقرنين با علم و دانش خود زمينه استفاده بهتر و مطلوبتر را از امكانات و منابع موجود فراهم كرد كه اين سبب شكرگزاری بيشتر مردم شد.
خاندوزی با تأكيد دوباره بر اينكه شكرگزاری واقعی نعمتها نيازمند دانش است، گفت: بنابراين يكی از وسايل و زمينههای مهم شكرگزاری نعمتهای خداوند، فراگيری و داشتن علم و دانش برای استفاده مطلوب از آنها است. به طور مثال در قاره آفريقا كشورهايی هستند كه معادن و منابع زيرزمينی بسيارغنی دارند و به عبارتی بر روی ثروت خوابيدهاند، اما چون علم و دانش استفاده و بهرهبرداری مطلوب از آنها را ندارند، ناخواسته دچار ناشكری و كفران نعمت میشوند، در حالی كه اگر دانش و تكنولوژی استفاده از آنها را داشتند و با سرمايهگذاری برای توليد مواد اوليه به محصولات ديگر، میتوانستند درآمد بهتر و بالاتری داشته باشند و اينچنين از نعمات خداوند استفاده مطلوبتری ببرند.
وی همچنين با اشاره به بحث عمران و آبادانی افزود: مسئله ديگری كه در قرآن مورد توجه قرار گرفته است بحث ترغيب مردم به عمران و آبادانی است. در سوره اعراف به اينكه خداوند معيشت شما را در زمين قرار داده است، اشاره شده و از انسانها خواسته شده تا با فعاليت و تلاش خود امرار معاش كنند. اگر بپذيريم كه وقتی به انجام كاری امر میشويم، بايد ابزار و وسايل مورد نياز آن كار را نيز فراهم كنيم، در نتيجه وقتی امر به عمران و آبادی زمين میشويم، بايد ابزار و وسايل و دانش لازم برای اين كار را داشته باشيم.
خاندوزی در پايان اتخاذ تصميمات علمی و مبتنی بر دانش را پيشنياز يك اقتصاد پويا دانسته و بيان كرد: كارگزاران جامعه اسلامی تا زمانی كه به صورت علمی و قطعی در مورد مسئلهای به نتيجه نرسيدهاند، نبايد آن را اجرايی كرده و بر اين اجرا اصرار بورزند و پافشاری بر چيزی كه علمی به آن وجود ندارد، صحيح نيست. بنابراين پيشرفت و تعالی در اقتصاد عمومی و همچنين اقتصاد اسلامی بدون بالا بردن توانمندی و ظرفيت علمی در مقوله اقتصاد مقدور نيست و اين دو به نوعی لازم و ملزوم يكديگرند.
