31 تيرماه؛ سالروز مراسم تشييع پيكر تاريخی «مرحوم كافی» در مشهد
روز 31 تيرماه 1357 در حافظه مردم مشهد يادآور روز تاريخی و سرآغاز شكلگيری اعتراض همگانی عليه حكومت پهلوی است. در اين روز ناگهان تشييعكنندگان مرحوم كافی با شعار مرگ بر شاه فضای خفقان را شكسته و مبارزات مردمی شكل پررنگی به خود میگيرد.
حجتالاسلام حاج شيخاحمد ضيافتی كافی اول خردادماه 1315 ه.ش در مشهد متولد شد. ايشان تحصيلات حوزه از مدرسه نواب شروع كرد و بعد از مدتی جهت كسب علم و دانش راهی نجف شد و از محضر بزرگانی چون سيدابوالقاسم خويی، سيدمحسن حكيم و سيداسدالله مدنی كسب فيض كرد. در سال 1338 بعد از ازدواج برای ادامه تحصيل راهی قم شد. شروع مبارزات سياسی كافی عليه حكومت پهلوی به اواخر سال 1341 مربوط میشود.
20 مرتبه احضار به ساواك، بازجويی و تبعيد موجب شده تا اين خطيب شهير شخصيتی سياسی از لحاظ تشكيلات آن زمان باشد. مهمترين مسائلی كه در خطابهها مورد بحث مرحوم كافی بوده است عبارتند از، انتقاد از وضعيت جامعه، ايراد مطالب انتقادی، سخنرانی عليه اسرائيل و حمايت از امام خمينی(ره) و مراجع موجب میشود تا ممنوعالمنبر شدن، بازداشت و تبعيد از ديگر ترفندهايی باشد كه عليه مرحوم كافی اتخاذ شده است. وی علاوهبر مبارزات سياسی فعاليتهای فرهنگی اعم از تأسيس مهديه، صندوق قرضالحسنه، درمانگاه و ... در طول حياتش داشته است.
ساعت 6 جمعه، 30 تيرماه سال 1357 مرحوم كافی به همراه خانواده از قوچان به طرف مشهد در حركت بودند، اتومبيل او با دو اتومبيل ديگر تصادف میكند كه خود او و فرزند 10 سالهاش و هفت تن ديگر كشته میشوند. صبح 31 تيرماه سال 57 با انتشار خبر درگذشت كافی عده زيادی از مردم برای تشييع جنازه در بالا خيابان مشهد تجمع میكنند و به جمع تشييعكنندگان میپيوندند. وقتی خاطرات انقلابيون شهر مشهد مرور میشود بسياری از آنان بر اين نظرند، انقلاب شهر مشهد از تشييع جنازه مرحوم كافی شروع شد. مراسم تشييع مرحوم كافی در باور عموم مردم به عنوان يك اعتراض به رژيم پهلوی آن هم با شعار عليه شاه و اعتراض عملی عليه حكومت بوده است.
31 تيرماه 1357 نقطه عطفی در مبارزات مردم مشهد عليه حكومت پهلوی است. در اين روز تب اعتراضات تا حدی است كه جمعی از طلاب، دانشجويان و مردم در خلال درگيری با نظاميان مجروح شده و تشييع مرحوم كافی تبديل به راهپيمايی عليه رژيم میشود. در جريان درگيریها مأموران برای متفرق كردن مردم از گاز اشكآور و تيراندازی استفاده میكنند. روزنامه خراسان بعد از سه روز سكوت در تاريخ سهشنبه، سوم مرداد 1357 با تشريح تشييع جنازه مرحوم كافی در مشهد به كشته شدن يك نفر و مجروح شدن هفت تن از پاسبانان اشاره كرده و از تظاهركنندگان به عنوان اخلالگران و نوكران اجانب ياد كرده است.
در اين روز نيروهای امنيتی به مدرسه نواب حملهور شده عدهای از طلاب را مجروح میكنند. علمای مشهد و زنان مسلمان خراسان در اعلاميههايی جداگانه حمله به طلاب را محكوم میكنند. درگيری بين مردم و نيروهای نظامی موجب شد تا به وسيله آمبولانس جنازه مرحوم كافی به فرودگاه و سپس تهران منتقل شود.
مراسم خاك سپاری مرحوم كافی در سكوت مطلق مطبوعات آن زمان انجام شد. انتشار اسناد ساواك در سال 1383 به همت مركز بررسی اسناد تاريخی وزارت اطلاعات پرده از قضيه بر داشت و به روند خاكسپاری مرحوم كافی در خواجه ربيع مشهد پرداخته است.
در ساعت 14 اول مردادماه سال 57 جلسهای مركب از نمايندگان ساواك و شهربانی در تهران تشكيل و پس از ملاحظه شرايط موجود چنين تصميم میگيرند چون ممكن است در جريان مراسم تشييع جنازه در تهران ايجاد اخلال و نظم شود با نظر آيتالله سيداحمد خوانساری و خانواده متوفی جنازه به مشهد منتقل و در محل خواجه ربيع دفن شود. هواپيمای پارس اير حامل جنازه مرحوم كافی در ساعت يك بامداد در فرودگاه مشهد به زمين نشست در اين پرواز خانواده مرحوم كافی و عدهای از مأموران امنيتی حضور داشتند. اين مراسم در سكوت مطلق انجام میشود و تا ساعت چهار و نيم صبح ادامه داشته است.
يكی از مسئولان خواجه ربيع در مرور خاطراتش چنين بيان میكند «من تو خانه خواب بودم، آن وقت سرپرست خواجه ربيع بودم. يك مرتبه تلفن زنگ زد پشت خط وليان بود. گفت، چرا خوابيدی! بلندشو برو خواجه ربيع؟. از ساواك با ماشين آمدند دنبالم. در اين مراسم عدهای از مأموران اطراف خواجه ربيع را محاصره كرده بودند. به جز مأموران نظامی، خانواده كافی و يكی از علما هم حضور داشت. يك درگيری لفظی بين برادر كافی و وليان انجام شد. تصميم گرفته شد برای دفن مكانی بكر اختصاص داده شود.
پس از غسل و دفن در محل مراسم خاكسپاری انجام شد و دستور دادند نگذاريم مردم از محل دفن آگاه شوند. هر چند مرحوم كافی وصيت كرده بود كه اگر مرگم در بين هفته بود جنازهام را توی سردخانه بگذاريد تا صبح جمعه، رفقا دور جنازهام دعای ندبه بخوانند، چند تا صاحبالزمان بگوئيد تا مردهام نالهتان را بشنود؛ اما ترس حكومت از مبارزات انقلابی مردم، عاملی شد تا شبانه مراسم دفن انجام شود و تا مدتها راز خاكسپاری مرحوم كافی مستور بماند».
انعكاس خبر درگذشت مرحوم كافی در شهر مشهد بازتاب گستردهای داشت، به طوريكه يكی از بزرگترين تجمعات در 31 تيرماه در شهر مشهد شكل گرفت. شايعهای كه سالها در سينه طرفداران مرحوم كافی باقی مانده است. عمدی بودن تصادف مرحوم كافی و دست داشتن ساواك در اين موضوع است. بسياری از عموم مردم حادثه تصادف مرحوم كافی را عمدی و از نقشههای ساواك میدانند. بازتاب چنين مسئلهای در شهر مشهد و جايگاه مرحوم كافی به عنوان واعظ شهير موجب شد تا دامنه مبارزات مردم مشهد بعد از اين ماجرا ابعاد جديدی داشته باشد.
روزنامه خراسان در تاريخ پنجم مرداد سال 1357 با درج خبری به ابعاد اين موضوع اشاره دارد روحانيون با امضا و انتشار اعلاميهای اعلام كردهاند در مراسم تشييع جنازه مرحوم كافی در مشهد عده كثيری از مسلمانان، طلاب و دانشجويان به قتل رسيده و مجروح شدهاند، میخواهيم مشخصات مجروحان و مقتولان را به ما اعلام دارند.
همين روزنامه در روز جمعه، 13 مرداد سال 1357 با نقد و بررسی اعلاميه علمای مشهد راجع به قتل و جرح عده كثيری از مردم در جريان تشيع جنازه مرحوم كافی با قاطعيت خبر درگذشت يك نفر پاسبان تأييد میكند. ضمن اينكه طبق اسناد منتشر شده در جريان تظاهرات يك دستگاه پيكان آتش كشيده شده و شيشههای دو دستگاه اتوبوس شركت واحد و اتومبيل وزارت راه خساراتی وارد شده است. همچنين به آتش كشيدن يكی از بانكها در خيابان تهران و به شهادت رسيدن دختر 14 ساله و مجروح شدن 18 نفر كه هشت تن از آنها نظامی بودهاند از حوادثی است كه شهر مشهد در 31 تيرماه شاهد آن بوده است.
20 مرتبه احضار به ساواك، بازجويی و تبعيد موجب شده تا اين خطيب شهير شخصيتی سياسی از لحاظ تشكيلات آن زمان باشد. مهمترين مسائلی كه در خطابهها مورد بحث مرحوم كافی بوده است عبارتند از، انتقاد از وضعيت جامعه، ايراد مطالب انتقادی، سخنرانی عليه اسرائيل و حمايت از امام خمينی(ره) و مراجع موجب میشود تا ممنوعالمنبر شدن، بازداشت و تبعيد از ديگر ترفندهايی باشد كه عليه مرحوم كافی اتخاذ شده است. وی علاوهبر مبارزات سياسی فعاليتهای فرهنگی اعم از تأسيس مهديه، صندوق قرضالحسنه، درمانگاه و ... در طول حياتش داشته است.
ساعت 6 جمعه، 30 تيرماه سال 1357 مرحوم كافی به همراه خانواده از قوچان به طرف مشهد در حركت بودند، اتومبيل او با دو اتومبيل ديگر تصادف میكند كه خود او و فرزند 10 سالهاش و هفت تن ديگر كشته میشوند. صبح 31 تيرماه سال 57 با انتشار خبر درگذشت كافی عده زيادی از مردم برای تشييع جنازه در بالا خيابان مشهد تجمع میكنند و به جمع تشييعكنندگان میپيوندند. وقتی خاطرات انقلابيون شهر مشهد مرور میشود بسياری از آنان بر اين نظرند، انقلاب شهر مشهد از تشييع جنازه مرحوم كافی شروع شد. مراسم تشييع مرحوم كافی در باور عموم مردم به عنوان يك اعتراض به رژيم پهلوی آن هم با شعار عليه شاه و اعتراض عملی عليه حكومت بوده است.
31 تيرماه 1357 نقطه عطفی در مبارزات مردم مشهد عليه حكومت پهلوی است. در اين روز تب اعتراضات تا حدی است كه جمعی از طلاب، دانشجويان و مردم در خلال درگيری با نظاميان مجروح شده و تشييع مرحوم كافی تبديل به راهپيمايی عليه رژيم میشود. در جريان درگيریها مأموران برای متفرق كردن مردم از گاز اشكآور و تيراندازی استفاده میكنند. روزنامه خراسان بعد از سه روز سكوت در تاريخ سهشنبه، سوم مرداد 1357 با تشريح تشييع جنازه مرحوم كافی در مشهد به كشته شدن يك نفر و مجروح شدن هفت تن از پاسبانان اشاره كرده و از تظاهركنندگان به عنوان اخلالگران و نوكران اجانب ياد كرده است.
در اين روز نيروهای امنيتی به مدرسه نواب حملهور شده عدهای از طلاب را مجروح میكنند. علمای مشهد و زنان مسلمان خراسان در اعلاميههايی جداگانه حمله به طلاب را محكوم میكنند. درگيری بين مردم و نيروهای نظامی موجب شد تا به وسيله آمبولانس جنازه مرحوم كافی به فرودگاه و سپس تهران منتقل شود.
مراسم خاك سپاری مرحوم كافی در سكوت مطلق مطبوعات آن زمان انجام شد. انتشار اسناد ساواك در سال 1383 به همت مركز بررسی اسناد تاريخی وزارت اطلاعات پرده از قضيه بر داشت و به روند خاكسپاری مرحوم كافی در خواجه ربيع مشهد پرداخته است.
در ساعت 14 اول مردادماه سال 57 جلسهای مركب از نمايندگان ساواك و شهربانی در تهران تشكيل و پس از ملاحظه شرايط موجود چنين تصميم میگيرند چون ممكن است در جريان مراسم تشييع جنازه در تهران ايجاد اخلال و نظم شود با نظر آيتالله سيداحمد خوانساری و خانواده متوفی جنازه به مشهد منتقل و در محل خواجه ربيع دفن شود. هواپيمای پارس اير حامل جنازه مرحوم كافی در ساعت يك بامداد در فرودگاه مشهد به زمين نشست در اين پرواز خانواده مرحوم كافی و عدهای از مأموران امنيتی حضور داشتند. اين مراسم در سكوت مطلق انجام میشود و تا ساعت چهار و نيم صبح ادامه داشته است.
يكی از مسئولان خواجه ربيع در مرور خاطراتش چنين بيان میكند «من تو خانه خواب بودم، آن وقت سرپرست خواجه ربيع بودم. يك مرتبه تلفن زنگ زد پشت خط وليان بود. گفت، چرا خوابيدی! بلندشو برو خواجه ربيع؟. از ساواك با ماشين آمدند دنبالم. در اين مراسم عدهای از مأموران اطراف خواجه ربيع را محاصره كرده بودند. به جز مأموران نظامی، خانواده كافی و يكی از علما هم حضور داشت. يك درگيری لفظی بين برادر كافی و وليان انجام شد. تصميم گرفته شد برای دفن مكانی بكر اختصاص داده شود.
پس از غسل و دفن در محل مراسم خاكسپاری انجام شد و دستور دادند نگذاريم مردم از محل دفن آگاه شوند. هر چند مرحوم كافی وصيت كرده بود كه اگر مرگم در بين هفته بود جنازهام را توی سردخانه بگذاريد تا صبح جمعه، رفقا دور جنازهام دعای ندبه بخوانند، چند تا صاحبالزمان بگوئيد تا مردهام نالهتان را بشنود؛ اما ترس حكومت از مبارزات انقلابی مردم، عاملی شد تا شبانه مراسم دفن انجام شود و تا مدتها راز خاكسپاری مرحوم كافی مستور بماند».
انعكاس خبر درگذشت مرحوم كافی در شهر مشهد بازتاب گستردهای داشت، به طوريكه يكی از بزرگترين تجمعات در 31 تيرماه در شهر مشهد شكل گرفت. شايعهای كه سالها در سينه طرفداران مرحوم كافی باقی مانده است. عمدی بودن تصادف مرحوم كافی و دست داشتن ساواك در اين موضوع است. بسياری از عموم مردم حادثه تصادف مرحوم كافی را عمدی و از نقشههای ساواك میدانند. بازتاب چنين مسئلهای در شهر مشهد و جايگاه مرحوم كافی به عنوان واعظ شهير موجب شد تا دامنه مبارزات مردم مشهد بعد از اين ماجرا ابعاد جديدی داشته باشد.
روزنامه خراسان در تاريخ پنجم مرداد سال 1357 با درج خبری به ابعاد اين موضوع اشاره دارد روحانيون با امضا و انتشار اعلاميهای اعلام كردهاند در مراسم تشييع جنازه مرحوم كافی در مشهد عده كثيری از مسلمانان، طلاب و دانشجويان به قتل رسيده و مجروح شدهاند، میخواهيم مشخصات مجروحان و مقتولان را به ما اعلام دارند.
همين روزنامه در روز جمعه، 13 مرداد سال 1357 با نقد و بررسی اعلاميه علمای مشهد راجع به قتل و جرح عده كثيری از مردم در جريان تشيع جنازه مرحوم كافی با قاطعيت خبر درگذشت يك نفر پاسبان تأييد میكند. ضمن اينكه طبق اسناد منتشر شده در جريان تظاهرات يك دستگاه پيكان آتش كشيده شده و شيشههای دو دستگاه اتوبوس شركت واحد و اتومبيل وزارت راه خساراتی وارد شده است. همچنين به آتش كشيدن يكی از بانكها در خيابان تهران و به شهادت رسيدن دختر 14 ساله و مجروح شدن 18 نفر كه هشت تن از آنها نظامی بودهاند از حوادثی است كه شهر مشهد در 31 تيرماه شاهد آن بوده است.
