امام سجاد(ع) در قالب دعا، درس اسلامشناسی میدهد
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم گفت: در حقيقت امام سجاد(ع) در قالب دعا، درس اسلامشناسی میدهد و كسی كه اين كتاب پربار و عميق را به دست میگيرد تا با خداوند سبحان راز و نياز كند علاوه بر نيايش، درس دينشناسی نيز میآموزد.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، حجتالاسلام محمود لطفيان سرگزی، كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم در جلسه شرح و تفسير دعاهای سوم تا پنجم صحيفه سجاديه كه با حضور اعضای طرح ياوران نماز در قم برگزار شد، با اشاره به محتوای دعای سوم گفت: ملائكه و فرشتگان موجودات و مخلوقات خداوند هستند كه هر كدام متناسب موقعيت و مقام و منزلتی كه دارند در نظام آفرينش به فرمان خالق هستی وظايفی را انجام میدهند و در انجام مأموريت خويش هيچگاه دچار سستی و خستگی نشده و همواره در خدمت ذات مقدس الهی هستند.
وی افزود: بخشی از مخلوقات نظام هستی، مستقيم و غيرمستقيم با كارها و امور مربوط به انسانها ارتباط دارند و انسانها در حيات دنيوی و يا پس از مرگ به نوعی با اين فرشتگان برخورد خواهند داشت، لذا بارزترين زمان ملاقات انسان با ملائكه میتواند هنگام مرگ باشد كه فرشته مرگ (حضرت عزرائيل) و يا مأموران الهی برای گرفتن جان انسانها حاضر میشوند.
مدير كانون نويسندگان استان قم ادامه داد: عنايت به اين حقيقت امام سجاد(ع) در قالب دعا توجه ما را به اين مأموران الهی كه شب و روز در كار و مأموريت هستند و در پهنه هستی و عالم غيب و شهود رسالتهايی را انجام میدهند جلب میكند و با الهام از آيات قرآن و علم امامت پارهای از آنان را نام میبرد و به كار و مأموريت آنها اشاره میفرمايد و با بيان ارزشهای والای ملائكه ما را به اطاعت و فرمانبرداری از خداوند متعال دعوت میكند.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم اظهار كرد: بيان صفات و ويژگیهای ملائكه و فرشتگان الهی مثل سست نشدن از تسبيح، عدم درماندگی در پرستش و نداشتن غفلت و فراموشی، در جهت ترغيب انسانها به سوی عبادت و اطاعت از خداوند میتواند باشد. امام سجاد(ع) با توصيف فرشتگان به اين صفات در حقيقت ما را به سوی بندگی و عبوديت دعوت میفرمايد كه رمز تكامل و تعالی و تربيت الهی انسان و ساخته شدن جامعه انسانی است.
مدير كانون نويسندگان استان قم عنوان كرد: خداوند در قرآن كريم میفرمايد «قسم به رانندگان و فرشتگان گماشته شده بر ابرها». ظاهرا باران تحت يك سری قوانين و مقررات فيزيكی و شيميايی از آسمان میبارد، اين ظاهر بارش باران است، اما از آنجا كه يك قطره باران جز به اراده خداوند نمیبارد، اين ملائكه هستند كه به اراده خداوند متعال مأموريت نزول باران را بر عهده دارند و اين منافاتی با علم ندارد زيرا آنچه ما از نظام آفرينش بهويژه آسمانها میدانيم نسبت به آنچه در اين باره نمیدانيم مانند قطره در برابر اقيانوس است. گذشته از اين ساختمان وجودی فرشتگان بر ما پوشيده است و ما نمیدانيم كه خلقت آنها چگونه است پس اينگونه نبايد تصور كرد كه فرشتگان در آسمان نشستهاند و با ظرف، آب بر روی زمين میريزند چراكه هر چه هست تحت قوانين و سنتهای الهی است.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم بيان كرد: فرشتگان كنترلكننده پديده باران و نزول آن میباشند و اين مأموريت، تضادی با قوانين طبيعی جهان نداشته و هماهنگ و همسوی آن است و نشاندهنده مديريت گسترده خدای حكيم بر جهان هستی است. معرفی اين فرشتگان و حدود مأموريت و كارهايی كه به عهده دارند نشاندهنده قدرت و تدبير خالق جهان است و مديريت خداوند سبحان را بر نظام هستی بيان میكند بهطوری كه در اين نظام منظم، حساب شده و دقيق حتی يك قطره باران رها شده نيست و مأموران الهی از زمان پيدايش تا هنگام نزول، آن را دنبال كرده و تا حصول نتيجه و رسيدن به جايگاهی كه برای آن در نظام آفرينش تعيين شده پيگيری میكنند. يعنی ای انسان وقتی يك قطره باران، اينگونه دارای حساب و كتاب است مواظب اعمال، رفتار و گفتار خويش باش و هماهنگ با نظام هستی و طبق سنتهای الهی در زندگی حركت كن.
وی گفت: فرشتگانی كه خدا را در فرمانهايش نافرمانی نكرده و به آنچه به آن مأمورند عمل میكنند، اين فرشتگان با توجه به آيه ششم سوره مباركه تحريم، ملائكه (غلاظ و شداد) هستند. فرشتگانی كه به اهل بهشت میگويند «درود بر شما باد به آنچه كه شكيبايی كرديد، از بجا آوردن طاعت و دوری از گناهان، پس عاقبت نيكويی در دنيا داريد». فرشتگانی كه پاسبانند و فرماندهان و مأموران نيروی نظامی و انتظامی هرگاه به هر كدام از آنها گفته شود او را بگيريد و در غل و زنجير بكشيد و به دوزخ اندازيد به شتاب به او رو آورده و مهلتش نمیدهند. فرشتگانی كه در هوا و زمين و آب جا دارند و فرشتگانی كه بر همه آفريدهشدگان در آسمان و زمين گماشته شدهاند روايت شده است خدا چيزی را نيافريده جز آنكه فرشتهای بر آن گماشته شده است.
حجتالاسلام لطفيان با اشاره به بخشی از دعای سوم صحيفه سجاديه كه اصناف گوناگونی از فرشتگان را به خدمت اختصاص دادهای و آنان را از خوردن و آشاميدن بینياز كردهای و در درون طبقههای آسمانهايت جا دادهای، اظهار كرد: خدواند در آيه 21 سوره ق میفرمايد «وَجَاءتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ » و هر كسى میآيد در حالى كه با او سوقدهنده و گواهىدهندهاى است، يكی او را به معاد و بازگشت میراند و يكی به عمل كردن او گواه است.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم با اشاره به موضوع دعای چهارم اين كتاب در درود بر پيروان پيامبران و ايمانآورندگان به ايشان، عنوان كرد: عناوين دعاها از محتوای دعاها گرفته شده و موضوعی از دعا به عنوان تيتر و شاخص انتخاب و عنوان دعا قرار داده شده است گرچه مطالب متنوع ديگری نيز در اين دعا وجود دارد. امام سجاد(ع) در اين دعا، جريان بعثت انبياء را از حضرت آدم(ع) تا حضرت محمد(ص) بيان فرموده و برای پيروان و رهروان راه آنان درخواست آمرزش و خشنودی میكند.
وی گفت: امام سجاد(ع) در اين دعا با توصيف اصحاب راستين رسول خدا(ص) بهصورت غيرمستقيم وظايف ما را نسبت به دين و پيامبر(ص) و ائمه معصومين(ع) بيان میكنند، و سپس به معرفی تابعين يعنی پيروان اصحاب رسول خدا(ص)، كسانی كه حضرت را نديدند و با صحابه بزرگوارشان هم عصر بودند میپردازند.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم با بيان اينكه در اين دو بخش از دعا خط راستين مكتب توحيدی اسلام ترسيم شده است خاطرنشان كرد: در حقيقت امام سجاد(ع) در قالب دعا، درس اسلامشناسی میدهد و كسی كه اين كتاب پربار و عميق را به دست میگيرد تا با خداوند سبحان راز و نياز كند علاوه بر نيايش، درس دينشناسی نيز میآموزد و بايد با دقت نظر در فرازهای اين دعا، بداند چه میگويد و چه میخواهد و كجاست و خدا از او چه میخواهد و او بايد چگونه باشد. از اين رو يكی از راز و رمزهای سازنده بودن دعا و سفارش بزرگان دين، به خواندن دعا است لذا امام سجاد(ع) ايستاده بر جايگاه رسولالله(ص) بهعنوان خليفه مسلمين، امام و هادی برگزيده خدا و وصی رسولالله(ص) برای تابعين زمان خودشان و پيروان رسول گرامی اسلام(ص) تا قيامت دعا میكند و با اين دعا، استمرار حركت رسول خدا(ص) و صحابه و تابعين را تا روز قيامت بيان میفرمايد.
حجتالاسلام لطفيان در ادامه با اشاره به موضوع دعای پنجم صحيفه سجاديه كه آن حضرت درباره خود و دوستانش فرمودهاند، اظهار كرد: دعاهای صحيفه سجاديه معمولا با مدح و ستايش خداوند و بيان صفات الهی شروع میشود. در قسمت اول امام سجاد(ع) درسهايی از خداشناسی را بيان میفرمايند و متناسب با بيان صفات الهی درخواستهايی را در پيشگاه مقدس خداوند سبحان مطرح میكنند و حقيقتا درك و بيان اين تناسب و بيان صفات خداوند و توصيف ذات اقدس الهی جز از زبان معصومين برنمیآيد.
مدير كانون نويسندگان استان قم ادامه داد: در اين بخش امام سجاد(ع) ابتدا به مدح و ثنای الهی میپردازد سپس بر پيامبر(ص) و آلش درود میفرستد سپس درخواستهای آگاهانه خود را بيان میكند.
وی گفت: با نگاهی گذرا میتوان دريافت درخواستهای امام سجاد(ع) همچون نجات از عذاب و كيفر، بهرهگيری از رحمت، به قرب خدا نزديك شدن، گرامی داشتن بنده نزد معبود، عدم رسوايی در قيامت، بینيازی از بخشش مخلوقات، پيروزی بر دشمنان دين، دوری از خشم خدای سبحان و ... در مقام دعا از پيشگاه الهی بيانگر اين حقيقت است كه درخواستها برگرفته از تعاليم قرآن و همگی در جهت رشد و كمال الهی انسان است و آنجا هم كه امام(ع) درخواست امكانات مادی میكند در جهت حفظ دين و حرمت و شخصيت و كرامت انسان است و نمیخواهد دست و زبان و انديشهاش جز به راه خدا و جز بهسوی خدا در جهتی ديگر مشغول شود و مشكلات روزمره زندگی او را از پيمودن راه كمال باز دارد.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم اظهار كرد: درخواستهای امام سجاد(ع) در قالب دعا، فرمولها و محورهای اساسی رسيدن به كمال را معرفی میكند و به شيوهای دقيق شرايط مساعد و مناسب فردی و اجتماعی را برای تكامل انسانها يادآور میشود و در تمامی دعاها با به كاربردن ضمير جمع، رسيدن به كمال را برای همه درخواست میكند.
مدير كانون نويسندگان استان قم بيان كرد: در دعای پنجم امام سجاد(ع) برای رحمت الهی خزائنی را فرض كردهاند. گويی رحمت خداوند متعال به مانند كالای گرانبهايی است كه خداوند سبحان از آن كالای گرانبها در خزائن خود بسيار دارد و از آنجا كه اين رحمت بسيار زياد است نه به يك گنج و خزينه بلكه به گنجها و خزينهها تعبير شده است.
وی افزود: بخشی از مخلوقات نظام هستی، مستقيم و غيرمستقيم با كارها و امور مربوط به انسانها ارتباط دارند و انسانها در حيات دنيوی و يا پس از مرگ به نوعی با اين فرشتگان برخورد خواهند داشت، لذا بارزترين زمان ملاقات انسان با ملائكه میتواند هنگام مرگ باشد كه فرشته مرگ (حضرت عزرائيل) و يا مأموران الهی برای گرفتن جان انسانها حاضر میشوند.
مدير كانون نويسندگان استان قم ادامه داد: عنايت به اين حقيقت امام سجاد(ع) در قالب دعا توجه ما را به اين مأموران الهی كه شب و روز در كار و مأموريت هستند و در پهنه هستی و عالم غيب و شهود رسالتهايی را انجام میدهند جلب میكند و با الهام از آيات قرآن و علم امامت پارهای از آنان را نام میبرد و به كار و مأموريت آنها اشاره میفرمايد و با بيان ارزشهای والای ملائكه ما را به اطاعت و فرمانبرداری از خداوند متعال دعوت میكند.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم اظهار كرد: بيان صفات و ويژگیهای ملائكه و فرشتگان الهی مثل سست نشدن از تسبيح، عدم درماندگی در پرستش و نداشتن غفلت و فراموشی، در جهت ترغيب انسانها به سوی عبادت و اطاعت از خداوند میتواند باشد. امام سجاد(ع) با توصيف فرشتگان به اين صفات در حقيقت ما را به سوی بندگی و عبوديت دعوت میفرمايد كه رمز تكامل و تعالی و تربيت الهی انسان و ساخته شدن جامعه انسانی است.
مدير كانون نويسندگان استان قم عنوان كرد: خداوند در قرآن كريم میفرمايد «قسم به رانندگان و فرشتگان گماشته شده بر ابرها». ظاهرا باران تحت يك سری قوانين و مقررات فيزيكی و شيميايی از آسمان میبارد، اين ظاهر بارش باران است، اما از آنجا كه يك قطره باران جز به اراده خداوند نمیبارد، اين ملائكه هستند كه به اراده خداوند متعال مأموريت نزول باران را بر عهده دارند و اين منافاتی با علم ندارد زيرا آنچه ما از نظام آفرينش بهويژه آسمانها میدانيم نسبت به آنچه در اين باره نمیدانيم مانند قطره در برابر اقيانوس است. گذشته از اين ساختمان وجودی فرشتگان بر ما پوشيده است و ما نمیدانيم كه خلقت آنها چگونه است پس اينگونه نبايد تصور كرد كه فرشتگان در آسمان نشستهاند و با ظرف، آب بر روی زمين میريزند چراكه هر چه هست تحت قوانين و سنتهای الهی است.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم بيان كرد: فرشتگان كنترلكننده پديده باران و نزول آن میباشند و اين مأموريت، تضادی با قوانين طبيعی جهان نداشته و هماهنگ و همسوی آن است و نشاندهنده مديريت گسترده خدای حكيم بر جهان هستی است. معرفی اين فرشتگان و حدود مأموريت و كارهايی كه به عهده دارند نشاندهنده قدرت و تدبير خالق جهان است و مديريت خداوند سبحان را بر نظام هستی بيان میكند بهطوری كه در اين نظام منظم، حساب شده و دقيق حتی يك قطره باران رها شده نيست و مأموران الهی از زمان پيدايش تا هنگام نزول، آن را دنبال كرده و تا حصول نتيجه و رسيدن به جايگاهی كه برای آن در نظام آفرينش تعيين شده پيگيری میكنند. يعنی ای انسان وقتی يك قطره باران، اينگونه دارای حساب و كتاب است مواظب اعمال، رفتار و گفتار خويش باش و هماهنگ با نظام هستی و طبق سنتهای الهی در زندگی حركت كن.
وی گفت: فرشتگانی كه خدا را در فرمانهايش نافرمانی نكرده و به آنچه به آن مأمورند عمل میكنند، اين فرشتگان با توجه به آيه ششم سوره مباركه تحريم، ملائكه (غلاظ و شداد) هستند. فرشتگانی كه به اهل بهشت میگويند «درود بر شما باد به آنچه كه شكيبايی كرديد، از بجا آوردن طاعت و دوری از گناهان، پس عاقبت نيكويی در دنيا داريد». فرشتگانی كه پاسبانند و فرماندهان و مأموران نيروی نظامی و انتظامی هرگاه به هر كدام از آنها گفته شود او را بگيريد و در غل و زنجير بكشيد و به دوزخ اندازيد به شتاب به او رو آورده و مهلتش نمیدهند. فرشتگانی كه در هوا و زمين و آب جا دارند و فرشتگانی كه بر همه آفريدهشدگان در آسمان و زمين گماشته شدهاند روايت شده است خدا چيزی را نيافريده جز آنكه فرشتهای بر آن گماشته شده است.
حجتالاسلام لطفيان با اشاره به بخشی از دعای سوم صحيفه سجاديه كه اصناف گوناگونی از فرشتگان را به خدمت اختصاص دادهای و آنان را از خوردن و آشاميدن بینياز كردهای و در درون طبقههای آسمانهايت جا دادهای، اظهار كرد: خدواند در آيه 21 سوره ق میفرمايد «وَجَاءتْ كُلُّ نَفْسٍ مَّعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ » و هر كسى میآيد در حالى كه با او سوقدهنده و گواهىدهندهاى است، يكی او را به معاد و بازگشت میراند و يكی به عمل كردن او گواه است.
كارشناس مركز تربيت مربی دفتر تبليغات اسلامی حوزه علميه قم با اشاره به موضوع دعای چهارم اين كتاب در درود بر پيروان پيامبران و ايمانآورندگان به ايشان، عنوان كرد: عناوين دعاها از محتوای دعاها گرفته شده و موضوعی از دعا به عنوان تيتر و شاخص انتخاب و عنوان دعا قرار داده شده است گرچه مطالب متنوع ديگری نيز در اين دعا وجود دارد. امام سجاد(ع) در اين دعا، جريان بعثت انبياء را از حضرت آدم(ع) تا حضرت محمد(ص) بيان فرموده و برای پيروان و رهروان راه آنان درخواست آمرزش و خشنودی میكند.
وی گفت: امام سجاد(ع) در اين دعا با توصيف اصحاب راستين رسول خدا(ص) بهصورت غيرمستقيم وظايف ما را نسبت به دين و پيامبر(ص) و ائمه معصومين(ع) بيان میكنند، و سپس به معرفی تابعين يعنی پيروان اصحاب رسول خدا(ص)، كسانی كه حضرت را نديدند و با صحابه بزرگوارشان هم عصر بودند میپردازند.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم با بيان اينكه در اين دو بخش از دعا خط راستين مكتب توحيدی اسلام ترسيم شده است خاطرنشان كرد: در حقيقت امام سجاد(ع) در قالب دعا، درس اسلامشناسی میدهد و كسی كه اين كتاب پربار و عميق را به دست میگيرد تا با خداوند سبحان راز و نياز كند علاوه بر نيايش، درس دينشناسی نيز میآموزد و بايد با دقت نظر در فرازهای اين دعا، بداند چه میگويد و چه میخواهد و كجاست و خدا از او چه میخواهد و او بايد چگونه باشد. از اين رو يكی از راز و رمزهای سازنده بودن دعا و سفارش بزرگان دين، به خواندن دعا است لذا امام سجاد(ع) ايستاده بر جايگاه رسولالله(ص) بهعنوان خليفه مسلمين، امام و هادی برگزيده خدا و وصی رسولالله(ص) برای تابعين زمان خودشان و پيروان رسول گرامی اسلام(ص) تا قيامت دعا میكند و با اين دعا، استمرار حركت رسول خدا(ص) و صحابه و تابعين را تا روز قيامت بيان میفرمايد.
حجتالاسلام لطفيان در ادامه با اشاره به موضوع دعای پنجم صحيفه سجاديه كه آن حضرت درباره خود و دوستانش فرمودهاند، اظهار كرد: دعاهای صحيفه سجاديه معمولا با مدح و ستايش خداوند و بيان صفات الهی شروع میشود. در قسمت اول امام سجاد(ع) درسهايی از خداشناسی را بيان میفرمايند و متناسب با بيان صفات الهی درخواستهايی را در پيشگاه مقدس خداوند سبحان مطرح میكنند و حقيقتا درك و بيان اين تناسب و بيان صفات خداوند و توصيف ذات اقدس الهی جز از زبان معصومين برنمیآيد.
مدير كانون نويسندگان استان قم ادامه داد: در اين بخش امام سجاد(ع) ابتدا به مدح و ثنای الهی میپردازد سپس بر پيامبر(ص) و آلش درود میفرستد سپس درخواستهای آگاهانه خود را بيان میكند.
وی گفت: با نگاهی گذرا میتوان دريافت درخواستهای امام سجاد(ع) همچون نجات از عذاب و كيفر، بهرهگيری از رحمت، به قرب خدا نزديك شدن، گرامی داشتن بنده نزد معبود، عدم رسوايی در قيامت، بینيازی از بخشش مخلوقات، پيروزی بر دشمنان دين، دوری از خشم خدای سبحان و ... در مقام دعا از پيشگاه الهی بيانگر اين حقيقت است كه درخواستها برگرفته از تعاليم قرآن و همگی در جهت رشد و كمال الهی انسان است و آنجا هم كه امام(ع) درخواست امكانات مادی میكند در جهت حفظ دين و حرمت و شخصيت و كرامت انسان است و نمیخواهد دست و زبان و انديشهاش جز به راه خدا و جز بهسوی خدا در جهتی ديگر مشغول شود و مشكلات روزمره زندگی او را از پيمودن راه كمال باز دارد.
كارشناس فرهنگی ستاد اقامه نماز استان قم اظهار كرد: درخواستهای امام سجاد(ع) در قالب دعا، فرمولها و محورهای اساسی رسيدن به كمال را معرفی میكند و به شيوهای دقيق شرايط مساعد و مناسب فردی و اجتماعی را برای تكامل انسانها يادآور میشود و در تمامی دعاها با به كاربردن ضمير جمع، رسيدن به كمال را برای همه درخواست میكند.
مدير كانون نويسندگان استان قم بيان كرد: در دعای پنجم امام سجاد(ع) برای رحمت الهی خزائنی را فرض كردهاند. گويی رحمت خداوند متعال به مانند كالای گرانبهايی است كه خداوند سبحان از آن كالای گرانبها در خزائن خود بسيار دارد و از آنجا كه اين رحمت بسيار زياد است نه به يك گنج و خزينه بلكه به گنجها و خزينهها تعبير شده است.
