نگاهی گذرا به اعمال ليالی قدر
شب قدر، شبی بزرگ، عزيز و عظيم است كه در قرآن و روايات ما به توجه، تنبه و بهرهگيری از فيوضات و رسيدن به مقام رفيع درك آن سفارشی بینظير شده است.
در اين شب عزيز برای استفاده هرچه بيشتر از نعمت و موهبت تقرب به حضرت حق و راز و نياز با خداوند متعال، اعمال مختلف و اوراد و اذكار متنوعی وارد شده است. در ادامه مروری بر اهميت اين شب در كلام و احاديث امام صادق(ع) كرده و سپس با اعمال مشترك اين سه شب باعظمت آشنا میشويم.
امام صادق(ع) اهميت شب قدر را بر اين میدانند كه آينده يك سال در يك شب مقرر میشود. امام صادق(ع) فرمود «آغاز سال(حساب اعمال) شب قدر است. در آن شب برنامه سال آينده نوشته مىشود».(وسائل الشيعه، ج 7 ص 258 ح 8)
از امام صادق(ع) پرسيدند «چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟» حضرت فرمود «كار نيك در آن شب از كار در هزار ماه كه در آنها شب قدر نباشد بهتر است».(وسائل الشيعه، ج 7 ص 256، ح 2)
همچنين ايشان میفرمايند «برآورد اعمال در شب نوزدهم انجام مىگيرد و تصويب آن در شب بيست و يكم و تنفيذ آن در شب بيست و سوم است».(وسائل الشيعه، ج 7 ص 259)
در اين شب عزيز به گرفتن غسل سفارش شده است. مرحوم «علاّمه مجلسى» فرموده «بهتر است غسلِ شبهاى قدر را مقارن غروب آفتاب انجام دهند كه نماز مغرب را با غسل بخوانند».
دو ركعت نماز بخواند كه در هر ركعت بعد از حمد، هفت مرتبه سوره «قُل هُوَ اللّه» را تلاوت كنيد و بعد از پايان نماز، 70 مرتبه بگويد «اَسْتَغْفِرُ اللّهَ وَ أَتُوبُ اِلَیْهِ». در روايتى از رسول خدا(ص) آمده است «كسى كه اين عمل را بجا آورد، از جاى خويش برنخيزد مگر اين كه خداوند متعال او و پدر و مادرش را بيامرزد و خداوند فرشتگان را مأمور مىكند تا سال آينده براى وى حسنات بنويسند».
امام باقر(ع) درباره عمل ديگر اين شب فرمود «قرآن را بگشايد و در برابر خود قرار دهد و بگويد، اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُكَ بِكِتابِكَ الْمُنْزَلِ وَما فيهِ، وَفيهِ اسْمُكَ [الاَعْظَمُ] الاَكْبَرُ، وَ اَسْماؤُكَ الْحُسْنى، وَ ما یُخافُ وَیُرْجى،اَنْ تَجْعَلَنى مِنْ عُتَقائِكَ مِنَ النّارِ. سپس حاجت خود را از خدا بخواهد».
مراسم قرآن به سر گرفتن از ديگر اعمال اين شب است، به فرموده امام صادق(ع) «قرآن مجيد را بر سر بگذارد و بگويد، اَللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الْقُرْآنِ، وَ بِحَقِّ مَنْ اَرْسَلْتَهُ بِهِ، وَبِحَقِّ كُلِّ مُؤْمِن مَدَحْتَهُ فيهِ، وَبِحَقِّكَ عَلَیْهِمْ، فَلا اَحَدَ اَعْرَفُ بِحَقِّكَ مِنْكَ. آنگاه 10 مرتبه بگويد، «بِكَ يا اللهُ»، 10 مرتبه «بِمُحَمَّد»، 10 مرتبه «بعَلِىٍّ»، 10 مرتبه «بِفاطِمَةَ»، 10 مرتبه «بِالْحَسَنِ»، 10 مرتبه «بِالْحُسَیْنِ»، 10 مرتبه «بِعَلِىِّبْنِالْحُسَیْنِ»، 10 مرتبه «بِمُحَمَّدِبْنِعَلِىٍّ»، 10 مرتبه «بِجَعْفَرِبْنِمُحَمَّد»، 10 مرتبه «بِمُوسَىبْنِجَعْفَر»، 10 مرتبه «بِعَلِىِّبْنِمُوسى»، 10 مرتبه «بِمُحَمَّدِبْنِعَلِىٍّ»، 10 مرتبه «بِعَلِىِّبْنِمُحَمَّد»، 10 مرتبه «بِالْحَسَنِبْنِعَلِىٍّ» و 10 مرتبه «بِالْحُجَّةِ».
در پايان هر حاجتى كه دارد از خداوند طلب كند و در تمام اين اذكار، نهايت حضور قلب و توجه به درگاه خدا را حفظ كند. بهتر است اگر مىخواهند توسل گرفته، يا ذكر مصيبتى كنند قبل يا بعد از دعا باشد و دعا را قطع نكنند.
به گفته «علاّمه مجلسى»، زيارت امام حسين(ع) در هر يك از اين سه شب، مستحب مؤكد است و در روايتى آمده است كه سبب آمرزش گناهان مىشود و اگر دسترسى به زيارت از نزديك نداشته باشد، از دور زيارت كند.
همچنين احيا داشتن شبهاى قدر است؛ يعنى اين شب را تا صبح بيدار باشد و با عبادت و دعا و تلاوت قرآن و جلسات سخنرانى دينى و پرسش و پاسخهاى مذهبى و يا مطالعه كتابهاى تفسير و عقايد و مواعظ سپرى كند.
امام صادق(ع) اهميت شب قدر را بر اين میدانند كه آينده يك سال در يك شب مقرر میشود. امام صادق(ع) فرمود «آغاز سال(حساب اعمال) شب قدر است. در آن شب برنامه سال آينده نوشته مىشود».(وسائل الشيعه، ج 7 ص 258 ح 8)
از امام صادق(ع) پرسيدند «چگونه شب قدر از هزار ماه بهتر است؟» حضرت فرمود «كار نيك در آن شب از كار در هزار ماه كه در آنها شب قدر نباشد بهتر است».(وسائل الشيعه، ج 7 ص 256، ح 2)
همچنين ايشان میفرمايند «برآورد اعمال در شب نوزدهم انجام مىگيرد و تصويب آن در شب بيست و يكم و تنفيذ آن در شب بيست و سوم است».(وسائل الشيعه، ج 7 ص 259)
در اين شب عزيز به گرفتن غسل سفارش شده است. مرحوم «علاّمه مجلسى» فرموده «بهتر است غسلِ شبهاى قدر را مقارن غروب آفتاب انجام دهند كه نماز مغرب را با غسل بخوانند».
دو ركعت نماز بخواند كه در هر ركعت بعد از حمد، هفت مرتبه سوره «قُل هُوَ اللّه» را تلاوت كنيد و بعد از پايان نماز، 70 مرتبه بگويد «اَسْتَغْفِرُ اللّهَ وَ أَتُوبُ اِلَیْهِ». در روايتى از رسول خدا(ص) آمده است «كسى كه اين عمل را بجا آورد، از جاى خويش برنخيزد مگر اين كه خداوند متعال او و پدر و مادرش را بيامرزد و خداوند فرشتگان را مأمور مىكند تا سال آينده براى وى حسنات بنويسند».
امام باقر(ع) درباره عمل ديگر اين شب فرمود «قرآن را بگشايد و در برابر خود قرار دهد و بگويد، اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُكَ بِكِتابِكَ الْمُنْزَلِ وَما فيهِ، وَفيهِ اسْمُكَ [الاَعْظَمُ] الاَكْبَرُ، وَ اَسْماؤُكَ الْحُسْنى، وَ ما یُخافُ وَیُرْجى،اَنْ تَجْعَلَنى مِنْ عُتَقائِكَ مِنَ النّارِ. سپس حاجت خود را از خدا بخواهد».
مراسم قرآن به سر گرفتن از ديگر اعمال اين شب است، به فرموده امام صادق(ع) «قرآن مجيد را بر سر بگذارد و بگويد، اَللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الْقُرْآنِ، وَ بِحَقِّ مَنْ اَرْسَلْتَهُ بِهِ، وَبِحَقِّ كُلِّ مُؤْمِن مَدَحْتَهُ فيهِ، وَبِحَقِّكَ عَلَیْهِمْ، فَلا اَحَدَ اَعْرَفُ بِحَقِّكَ مِنْكَ. آنگاه 10 مرتبه بگويد، «بِكَ يا اللهُ»، 10 مرتبه «بِمُحَمَّد»، 10 مرتبه «بعَلِىٍّ»، 10 مرتبه «بِفاطِمَةَ»، 10 مرتبه «بِالْحَسَنِ»، 10 مرتبه «بِالْحُسَیْنِ»، 10 مرتبه «بِعَلِىِّبْنِالْحُسَیْنِ»، 10 مرتبه «بِمُحَمَّدِبْنِعَلِىٍّ»، 10 مرتبه «بِجَعْفَرِبْنِمُحَمَّد»، 10 مرتبه «بِمُوسَىبْنِجَعْفَر»، 10 مرتبه «بِعَلِىِّبْنِمُوسى»، 10 مرتبه «بِمُحَمَّدِبْنِعَلِىٍّ»، 10 مرتبه «بِعَلِىِّبْنِمُحَمَّد»، 10 مرتبه «بِالْحَسَنِبْنِعَلِىٍّ» و 10 مرتبه «بِالْحُجَّةِ».
در پايان هر حاجتى كه دارد از خداوند طلب كند و در تمام اين اذكار، نهايت حضور قلب و توجه به درگاه خدا را حفظ كند. بهتر است اگر مىخواهند توسل گرفته، يا ذكر مصيبتى كنند قبل يا بعد از دعا باشد و دعا را قطع نكنند.
به گفته «علاّمه مجلسى»، زيارت امام حسين(ع) در هر يك از اين سه شب، مستحب مؤكد است و در روايتى آمده است كه سبب آمرزش گناهان مىشود و اگر دسترسى به زيارت از نزديك نداشته باشد، از دور زيارت كند.
همچنين احيا داشتن شبهاى قدر است؛ يعنى اين شب را تا صبح بيدار باشد و با عبادت و دعا و تلاوت قرآن و جلسات سخنرانى دينى و پرسش و پاسخهاى مذهبى و يا مطالعه كتابهاى تفسير و عقايد و مواعظ سپرى كند.
