عبادت واقعی از ديدگاه امام علی(ع)، خروج از دنيای مادی و انتقال به دنيای ديگر است
گروه اجتماعي: با توجه به اينكه از نظر امام علی(ع)، عبادت تنها انجام يك سلسله اعمال خشك و بى روح نيست، بلكه اعمال بدنى فقط ظاهر عبادت است و روح و معنى عبادت چيز ديگر است؛ شايسته است شب قدر را به اندازه توان خود با وصف عبادتی از زبان علی(ع) سپری كنيم.
نهجالبلاغه عبادت واقعى را نوعى خروج و انتقال از دنياى مادی و قدم نهادن در دنيايی كه پر از جوشش و جنبش و واردات قلبى و لذتهاى خاص به خود است، بيان میكند.
در وصف شب و روز عبادت پيشگان میگويد: «اما الليل فصافون اقدامهم تالين لاجزاء القرآن يرتلونه ترتيلا يحزنون به انفسهم و يستثيرون به دواء دائهم فاذا مروا بايه فيها تشويق ركنوا اليها طمعا و تطلعت نفوسهم اليها شوقا و ظنوا انها نصب اعينهم، و اذا مروا بايه فيها تخويف اصغوا اليها مسامع قلوبهم و ظنوا ان زفير جهنم و شهيقها فى اصول آذانهم، فهم حانون على اوساطهم، مفترشون لجباههم و اكفهم و ركبهم و اطراف اقدامهم يطلبون الى الله تعالى فكاك رقابهم، و اما النهار فحلماء علماء ابرار اتقياء؛ شبها پاهاى خود را براى عبادت جفت مىكنند، آيات قرآن را با آرامى و شمرده شمرده تلاوت مىنمايند، با زمزمه آن آيات و دقت در معنى آنها غمى عارفانه در دل خود ايجاد مىكنند و دواى دردهاى خويش را بدين وسيله ظاهر مىسازند، هر چه از زبان قرآن مىشنوند مثل اين است كه به چشم مىبينند، هرگاه به آيهاى از آيات رحمت مىرسند بدان طمع مىبندند و قلبشان از شوق لبريز مىگردد، چنين مىنمايد كه نصبالعين آنها است و چون به آيهاى از آيات قهر و غضب مىرسند بدان گوش فرا مىدهند و مانند اين است كه آهنگ بالا و پايين رفتن شعلههاى جهنم به گوششان مىرسد, كمرها را به عبادت خم كرده پيشانيها و كف دستها و زانوها و سر انگشت پاها به خاك مىسايند و از خداوند آزادى خويش را مىطلبند, همينها كه چنين شب زندهدارى مىكنند و تا اين حد روحشان به دنياى ديگر پيوسته است, روزها مردانى هستند اجتماعى, بردبار, دانا, نيك و پارسا.(خطبه 191)(مرتضی مطهری، كتاب سيری در نهج البلاغه؛ ص91 و 92).
هر گناه اثرى تاريك كننده و كدورتآور بر دل آدمى باقى مىگذارد؛ ميل و رغبت به كارهاى نيك را كاهش مىدهد و رغبت به گناهان ديگر افزايش مىدهد. متقابلاً عبادت و بندگى و در ياد خدا بودن وجدان مذهبى انسان را پرورش مىدهد، ميل و رغبت به كار نيك را افزون مىكند. تيرگيهاى ناشى از گناهان را زايل مىگرداند و ميل به خير و نيكى را جايگزين آن مىسازد. امام علی(ع) درباره نماز میگويد: «و انها لتحت الذنوب حت الورق و تطلقها اطلاق الربق و شبهها رسول الله(ص) بالحمه تكون على باب الرجل فهو يغتسل منها فى اليوم و الليله خمس مرات فما عسى ان يبقى عليه من الدرن؛ نماز گناهان را مانند برگ درخت مىريزد و گردنها را از ريسمان گناه آزاد مىسازد, پيامبر خدا(ص) نماز را به چشمه آب گرم كه بر در خانه شخص باشد و روزى پنج نوبت خود را در آن شستشو دهد تشبيه فرمود, آيا با چنين شستشوها چيزى از آلودگى بر بدن باقى مىماند؟) خطبه 197(مرتضی مطهری، كتاب سيری در نهج البلاغه؛ ص96).
و قطعاً اين معنی از عبادت، خواستههای ما در دعای روز بيست و دوم ماه رمضان را تحقق میبخشد: «اللهمّ افْتَحْ لی فيهِ أبوابَ فَضْلَكَ وأنـْزِل علیّ فيهِ بَرَكاتِكَ وَوَفّقْنی فيهِ لِموجِباتِ مَرْضاتِكَ واسْكِنّی فيهِ بُحْبوحاتِ جَنّاتِكَ يا مُجيبَ دَعْوَةِ المُضْطَرّين؛ خدايا بگشا به رويم در اين ماه درهاى فضلت و فرود آر برايم در آن بركاتت را و توفيقم ده در آن براى موجبات خوشنوديت و مسكنم ده در آن وسطهاى بهشت اى اجابت كننده خواستهها و دعاهاى بيچارگان».
در وصف شب و روز عبادت پيشگان میگويد: «اما الليل فصافون اقدامهم تالين لاجزاء القرآن يرتلونه ترتيلا يحزنون به انفسهم و يستثيرون به دواء دائهم فاذا مروا بايه فيها تشويق ركنوا اليها طمعا و تطلعت نفوسهم اليها شوقا و ظنوا انها نصب اعينهم، و اذا مروا بايه فيها تخويف اصغوا اليها مسامع قلوبهم و ظنوا ان زفير جهنم و شهيقها فى اصول آذانهم، فهم حانون على اوساطهم، مفترشون لجباههم و اكفهم و ركبهم و اطراف اقدامهم يطلبون الى الله تعالى فكاك رقابهم، و اما النهار فحلماء علماء ابرار اتقياء؛ شبها پاهاى خود را براى عبادت جفت مىكنند، آيات قرآن را با آرامى و شمرده شمرده تلاوت مىنمايند، با زمزمه آن آيات و دقت در معنى آنها غمى عارفانه در دل خود ايجاد مىكنند و دواى دردهاى خويش را بدين وسيله ظاهر مىسازند، هر چه از زبان قرآن مىشنوند مثل اين است كه به چشم مىبينند، هرگاه به آيهاى از آيات رحمت مىرسند بدان طمع مىبندند و قلبشان از شوق لبريز مىگردد، چنين مىنمايد كه نصبالعين آنها است و چون به آيهاى از آيات قهر و غضب مىرسند بدان گوش فرا مىدهند و مانند اين است كه آهنگ بالا و پايين رفتن شعلههاى جهنم به گوششان مىرسد, كمرها را به عبادت خم كرده پيشانيها و كف دستها و زانوها و سر انگشت پاها به خاك مىسايند و از خداوند آزادى خويش را مىطلبند, همينها كه چنين شب زندهدارى مىكنند و تا اين حد روحشان به دنياى ديگر پيوسته است, روزها مردانى هستند اجتماعى, بردبار, دانا, نيك و پارسا.(خطبه 191)(مرتضی مطهری، كتاب سيری در نهج البلاغه؛ ص91 و 92).
هر گناه اثرى تاريك كننده و كدورتآور بر دل آدمى باقى مىگذارد؛ ميل و رغبت به كارهاى نيك را كاهش مىدهد و رغبت به گناهان ديگر افزايش مىدهد. متقابلاً عبادت و بندگى و در ياد خدا بودن وجدان مذهبى انسان را پرورش مىدهد، ميل و رغبت به كار نيك را افزون مىكند. تيرگيهاى ناشى از گناهان را زايل مىگرداند و ميل به خير و نيكى را جايگزين آن مىسازد. امام علی(ع) درباره نماز میگويد: «و انها لتحت الذنوب حت الورق و تطلقها اطلاق الربق و شبهها رسول الله(ص) بالحمه تكون على باب الرجل فهو يغتسل منها فى اليوم و الليله خمس مرات فما عسى ان يبقى عليه من الدرن؛ نماز گناهان را مانند برگ درخت مىريزد و گردنها را از ريسمان گناه آزاد مىسازد, پيامبر خدا(ص) نماز را به چشمه آب گرم كه بر در خانه شخص باشد و روزى پنج نوبت خود را در آن شستشو دهد تشبيه فرمود, آيا با چنين شستشوها چيزى از آلودگى بر بدن باقى مىماند؟) خطبه 197(مرتضی مطهری، كتاب سيری در نهج البلاغه؛ ص96).
و قطعاً اين معنی از عبادت، خواستههای ما در دعای روز بيست و دوم ماه رمضان را تحقق میبخشد: «اللهمّ افْتَحْ لی فيهِ أبوابَ فَضْلَكَ وأنـْزِل علیّ فيهِ بَرَكاتِكَ وَوَفّقْنی فيهِ لِموجِباتِ مَرْضاتِكَ واسْكِنّی فيهِ بُحْبوحاتِ جَنّاتِكَ يا مُجيبَ دَعْوَةِ المُضْطَرّين؛ خدايا بگشا به رويم در اين ماه درهاى فضلت و فرود آر برايم در آن بركاتت را و توفيقم ده در آن براى موجبات خوشنوديت و مسكنم ده در آن وسطهاى بهشت اى اجابت كننده خواستهها و دعاهاى بيچارگان».
