ابزارهای مالی اسلامی؛ راهكاری برای تأمين سرمايه پروژههای كلان
گروه اقتصاد: ابزارهای مالی اسلامی؛ بهترين راهكار تأمين سرمايه پروژههای بزرگ اقتصادی برای دولتها، مؤسسات خيريه و بنگاههای اقتصادی است، لذا با انتشار اوراق بهادار اسلامی، دولت منابع مالی مردم را جمعآوری و برای پروژههای بسيار بزرگ سرمايهگذاری میكنند.
دايرهالمعارف «قاموس عالم لكل فن و مطلب» درباره واژه صكوك چنين بيان میكند: صك به معنای سند و سفته است و معرب واژه چك در فارسی میباشد. اعراب اين واژه را توسعه دادند و آن را برانواع حوالجات و تعهدات به كار بردند؛ آنها اين واژه را بركتاب به صورت عام و بر سند اقرار به مال به صورت خاص اطلاق كردند. در عرف عرب اين واژه، حواله، انواع سفته، سند و هر آنچه كه تعهد يا اقراری از آن ايفاد شود را شامل میشود.
لفظ صكوك برای نخستين بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانك توسعه اسلامی برای ابزارهای مالی اسلامی پيشنهاد شد. در اصطلاح مالی، صكوك اوراق بهادار مبتنی بر دارايی با درآمد ثابت يا متغير منطبق بر قوانين شريعت و قابل معامله در بازار ثانوی است. با دقت در اين تعريف، میتوان به چهار ويژگی اين اوراق پیبرد؛ نخست اينكه اوراق مبتنی بر دارايی حقيقی است. دوم اينكه درآمد آنها میتواند، ثابت يا متغير باشد. ويژگی سوم اين است كه، صكوك قابل معامله در بازار ثانوی است و چهارم مبتنی بر اصول شريعت است..
ابزارهای مالی اسلامی؛ بهترين راهكار تأمين سرمايه پروژه بزرگ اقتصادی برای دولتها، مؤسسات وابسته به دولت، مؤسسات خيريه، بنگاههای اقتصادی است، لذا با انتشار اوراق بهادار اسلامی، منابع مالی مردم را در سطح ملی، منطقهای و بينالمللی جمعآوری كه پروژههای بسيار بزرگ سرمايهگذاری میكنند. بهترين راهكار برای سرمايهگذارانی هستند كه دارای مازاد وجوه بوده و قصد سرمايهگذاری منابع مالی خويش را دارند، و در عين حال مايلند منابع خود را در صورت نياز به آسانی باز پس گيرند.
اين كار شيوه بسيار خوبی برای مديريت نقدينگی است. بانكها و مؤسسههای مالی اسلامی میتوانند با ياری گرفتن از آن نقدينگی خود را در مديريت كنند، به اين صورت كه اگر نقدينگی مازادی داشته باشند به خريد اوراق، و چنان كه نياز به نقدينگی داشتند، به فروش آنها در بازارهای ثانويه اقدام كنند و از اين راه كسری يا مازاد منابع نقدی خود را مديريت كنند، لذا منابع مازاد جامعه را از طريق اين اوراق به سمت فعاليتهای مفيد و مواد هدايت نمايند.
اين اوراق وسيلهای برای توزيع عادلانه ثروتها و درآمدها است و برای سرمايهگذاران امكان بهرهمندی از سود حقيقی ناشی از طرحها و فعاليتهای اقتصادی را به صورت عادلانهای فراهم میآورند و بدين ترتيب ثروت و درآمد در گستره وسيعی و بدون آنكه فقط در اختيار شمار معدودی از ثروتمندان باشد، جريان میيابد و اين از جمله بزرگترين اهدافی است كه اقتصاد اسلامی همواره در پی آن است. به عبارت ديگر صكوك میتواند ابزار خوبی برای تقسيم منافع ملی برای كل مردم باشد.
در يك طبقهبندی منطقی، میتوان ابزارهای مالی اسلامی (صكوك) را در دو گروه جای داد؛ گروه اول ابزارهای مالی غير انتفاعی هستند كه با اهداف خيرخواهانه و بدون كسب سود و منافع مالی منتشر میشوند، مهمترين آنها اوراق قرضالحسنه و اوراق وقف است. گروه دوم ابزارهای مالی انتفاعی است كه با هدف كسب سود و منافع مالی هستند. اين گروه به دو دسته ابزارهای انتفاعی با بازدهی ثابت يا معين، و ابزارهای انتفاعی با بازدهی غيرمعين يا انتظاری تقسيم میگردند.
مهمترين ابزارهای انتفاعی با بازدهی معين، اوراق مرابحه، اوراق اجاره، اوراق استصناع، اوراق منفعت و اوراق جعاله است، دسته ابزارهای انتفاعی با بازدهی انتظاری و در قالب عقود مشاركتی مانند اوراق مشاركت، اوراق مضاربه، اوراق مزارعه، اوراق مساقات و اوراق وكالت را شامل میشوند. در ساختار بازار سرمايه ايران امكان بكارگيری حدود 14 نوع صكوك با مأموريتها و كارويژه های خاص وجود داشته باشد. برهمين اساس سه نوع اوراق میتوانند قابل طرح باشد. نوع اول اوراق مرتبط با پروژههای غيرانتفاعی و عام منفعه يعنی اوراق قرضالحسنه و وقفی است.
نوع ديگر اوراق مربوط به عقود مبادلهای بوده و ويژگی خاص آنها كوتاه مدت و بازدهی معين است. اين نوع اوراق می تواند شامل اوراق اجاره ،سلف ، استنصاع، مرابحه، جعاله باشد. نوع سوم هم اوراقی است كه برای سرمايهگذاری ميان و بلندمدت و براساس عقود مشاركتی طراحی میشود مانند اوراق مشاركت، مساقات، مضاربه و وكالت عام كه ورقههای مالی هستند كه طبق قراردادهای شرعی طراحی شده و سودشان هم مشروع است.
لفظ صكوك برای نخستين بار در سال 2002 در جلسه فقهی بانك توسعه اسلامی برای ابزارهای مالی اسلامی پيشنهاد شد. در اصطلاح مالی، صكوك اوراق بهادار مبتنی بر دارايی با درآمد ثابت يا متغير منطبق بر قوانين شريعت و قابل معامله در بازار ثانوی است. با دقت در اين تعريف، میتوان به چهار ويژگی اين اوراق پیبرد؛ نخست اينكه اوراق مبتنی بر دارايی حقيقی است. دوم اينكه درآمد آنها میتواند، ثابت يا متغير باشد. ويژگی سوم اين است كه، صكوك قابل معامله در بازار ثانوی است و چهارم مبتنی بر اصول شريعت است..
ابزارهای مالی اسلامی؛ بهترين راهكار تأمين سرمايه پروژه بزرگ اقتصادی برای دولتها، مؤسسات وابسته به دولت، مؤسسات خيريه، بنگاههای اقتصادی است، لذا با انتشار اوراق بهادار اسلامی، منابع مالی مردم را در سطح ملی، منطقهای و بينالمللی جمعآوری كه پروژههای بسيار بزرگ سرمايهگذاری میكنند. بهترين راهكار برای سرمايهگذارانی هستند كه دارای مازاد وجوه بوده و قصد سرمايهگذاری منابع مالی خويش را دارند، و در عين حال مايلند منابع خود را در صورت نياز به آسانی باز پس گيرند.
اين كار شيوه بسيار خوبی برای مديريت نقدينگی است. بانكها و مؤسسههای مالی اسلامی میتوانند با ياری گرفتن از آن نقدينگی خود را در مديريت كنند، به اين صورت كه اگر نقدينگی مازادی داشته باشند به خريد اوراق، و چنان كه نياز به نقدينگی داشتند، به فروش آنها در بازارهای ثانويه اقدام كنند و از اين راه كسری يا مازاد منابع نقدی خود را مديريت كنند، لذا منابع مازاد جامعه را از طريق اين اوراق به سمت فعاليتهای مفيد و مواد هدايت نمايند.
اين اوراق وسيلهای برای توزيع عادلانه ثروتها و درآمدها است و برای سرمايهگذاران امكان بهرهمندی از سود حقيقی ناشی از طرحها و فعاليتهای اقتصادی را به صورت عادلانهای فراهم میآورند و بدين ترتيب ثروت و درآمد در گستره وسيعی و بدون آنكه فقط در اختيار شمار معدودی از ثروتمندان باشد، جريان میيابد و اين از جمله بزرگترين اهدافی است كه اقتصاد اسلامی همواره در پی آن است. به عبارت ديگر صكوك میتواند ابزار خوبی برای تقسيم منافع ملی برای كل مردم باشد.
در يك طبقهبندی منطقی، میتوان ابزارهای مالی اسلامی (صكوك) را در دو گروه جای داد؛ گروه اول ابزارهای مالی غير انتفاعی هستند كه با اهداف خيرخواهانه و بدون كسب سود و منافع مالی منتشر میشوند، مهمترين آنها اوراق قرضالحسنه و اوراق وقف است. گروه دوم ابزارهای مالی انتفاعی است كه با هدف كسب سود و منافع مالی هستند. اين گروه به دو دسته ابزارهای انتفاعی با بازدهی ثابت يا معين، و ابزارهای انتفاعی با بازدهی غيرمعين يا انتظاری تقسيم میگردند.
مهمترين ابزارهای انتفاعی با بازدهی معين، اوراق مرابحه، اوراق اجاره، اوراق استصناع، اوراق منفعت و اوراق جعاله است، دسته ابزارهای انتفاعی با بازدهی انتظاری و در قالب عقود مشاركتی مانند اوراق مشاركت، اوراق مضاربه، اوراق مزارعه، اوراق مساقات و اوراق وكالت را شامل میشوند. در ساختار بازار سرمايه ايران امكان بكارگيری حدود 14 نوع صكوك با مأموريتها و كارويژه های خاص وجود داشته باشد. برهمين اساس سه نوع اوراق میتوانند قابل طرح باشد. نوع اول اوراق مرتبط با پروژههای غيرانتفاعی و عام منفعه يعنی اوراق قرضالحسنه و وقفی است.
نوع ديگر اوراق مربوط به عقود مبادلهای بوده و ويژگی خاص آنها كوتاه مدت و بازدهی معين است. اين نوع اوراق می تواند شامل اوراق اجاره ،سلف ، استنصاع، مرابحه، جعاله باشد. نوع سوم هم اوراقی است كه برای سرمايهگذاری ميان و بلندمدت و براساس عقود مشاركتی طراحی میشود مانند اوراق مشاركت، مساقات، مضاربه و وكالت عام كه ورقههای مالی هستند كه طبق قراردادهای شرعی طراحی شده و سودشان هم مشروع است.
