موازیكاری سازمانهای قرآنی؛ مهمترين ضعف در امر آموزش قرآن به كودكان استثنايی
گروه فعاليتهای قرآنی: مديركل بهزيستی استان سمنان مهمترين مانع موفقيت حوزه آموزش به كودكان استثنايی را موازیكاری سازمانهای قرآنی عنوان كرد و گفت: راه علاج بسياری از دردها و مشكلات موجود در اين حوزه با ساماندهی فعاليت سازمانها محقق میشود.
حجتالاسلام پهلوان، مديركل بهزيستی استان سمنان در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن (ايكنا) شعبه سمنان، با بيان اينكه از نظر اسلام، آموزش مفاهيم و حقايق دينی امری است كه بايد تا پايان عمر استمرار يابد و آدمی تحت تأثير آن باشد، گفت: دوران كودكی و نوجوانی را میتوان دوران ملازمت و مداومت آموزههای دينی از نظر اسلام دانست كه بايد والدين و مربيان بر اين امر نظارت داشته و هدايت نمايند كه در اين راستا امام صادق(ع) میفرمايند: «الغلام يلعب سبع سنين و يتلم الكتاب سبع سنين و يتعلم الحلال و الحرام سبع سنين»؛ كودك به مدت هفت سال بايد بازی كند و به مدت هفت سال بايد اموزش خواندن ببيند و به مدت هفت سال بايد تعليم حلال و حرام به او داده شود.
وی ادامه داد: اگر ما بتوانيم از ارائه محتوای آموزشی قرآن به دانشآموزان استثنايی به آنچه كه او در مورد مفاهيم دينی و قرآنی همچون جهان آفرينش و هدف از خلقت و ساير موارد مشابه فكر میكند، دست پيدا كنيم آن موقع است كه میتوانيم قرآن و مفاهيم آن را مطابق با نگرش و باوری كه در ذهن آنها نقش بسته است، آموزش دهيم.
پهلوان با اشاره به اينكه آنگونه كه در روايات اسلامی آمده است آموزش مفاهيم دينی در دوران كودكی از اهميت بسيار بالايی برخوردار است، تصريح كرد: اگر آموزههای دينی در اين دوران انجام نپذيرد نمیتوان به آموزش در بزرگسالی اميدوار بود زيرا بايد به موازات رشد عقلی و تحول روانی كودك، مفاهيم اعتقادی را به كودك انتقال داد و از شتاب و فشار بیمورد در اين امر پرهيز نمود و به عبارتی اهميت آموزش آموزههای دينی مفاهيم دينی در كودك امری مهم بوده است.
به گفته وی با توجه به اينكه فعاليتهای فرهنگی سازمان بهزيستی كشور بر اساس برنامههای قرآنی استوار است، سازمان بهزيستی برنامههای قرآنی فراوانی را برای جامعه هدف خود در دست اجرا دارد.
مديركل بهزيستی استان سمنان با تاكيد بر اينكه اگر چه كودكان استثنايی از برخی جهات ناتوان هستند ولی تربيت پذير هستند، متذكر شد: موضوع قرآنآموزی به اين كودكان را میتوان از دو منظر تعليم و تأثيرگذاری در روحيه آنها دنبال كرد زيرا فعاليتهای انجام شده در حوزه آموزش قرآن به كودكان استثنايی در كشور ضعيف ارزيابی میشود و در حوزه آموزش قرآنی بهويژه اقشار آسيبپذير جامعه مانند معلولان جسمی و حركتی به درستی عمل نشده كه ميتوان گفت اين نوع افراد با يك نوع مظلويت و محدود مواجه هستند.
حجتالاسلام پهلوان با بيان اينكه بيشتر فعاليتهای سازمانها معطوف به افرادی است كه بيشترين تعداد جمعيت را تشكيل میدهند، اضافه كرد: اقليت قشر استثنایی هميشه مورد غفلت واقع شده كه متاسفانه تاكنون با وجود قابليتهايی كه در افراد استثنايی به ويژه افراد نابينا و ناشنوا وجود دارد، اقدامات آموزش قرآن در خور توجه نبوده است.
وی افزود: از نظر اسلام علم و دانشی مفيد است كه موجب رشد و كمال انسانی شود و هدف از آن، خودسازی و خدمت به جامعه باشد كه در فرهنگ اسلامی، بر احترام به روشندلان، ناشنوايان و معلولان حركتی و ذهنی تأكيد شده كه در اين راستا قرآن و نهجالبلاغه دو متن اصلی در اين فرهنگ، در موارد مختلف بر اهتمام در امور معلولان سفارش نمودهاند زيرا علاوه بر متون اصلی دين، سيره عملی بزرگان و رهبران اسلام هم گويای اهتمام بر توجه به معلولان است.
مديركل بهزيستی استان سمنان روند آموزشی كودكان كم توان ذهنی را از همان اولين برخورد الزامی خواند و گفت: اگر در اولين برخورد نقش و خاطره خوبی از شما در ذهن كودك باقی نماند ممكن است مدتها در پذيرش شما برای آنكه بتوانيد با او ارتباط خوبی برقرار كنيد دچار مشكل شويد كه در اين خصوص بايد رفتاری مانند كودكان عادی داشت و حتی اگر به احتمال زياد او اصلا توجهی به شما نشان ندهد، سلام و عليك گرمی بكنيد و دست او را بگيريد با او دست بدهيد و زود دستش را رها نكنيد مگر اينكه احساس كنيد او ممكن است از اينكه دستش در دست شماست خوشش نيايد و احساس امنيت نكند.
وی با بيان اينكه برقراری ارتباط خوب شرط اساسی و اوليه در شروع يك برنامه آموزشی منسجم و راهگشا است، خاطرنشان كرد: زمان از اهميت آن نمیكاهد يعنی هر بار كه مربی با كودك مواجه میشود بايد با روی گشاده و كلماتی محبتآميز از او استقبال كند و بايد توجه نمود كه هر كودك عقبمانده ذهنی كه شما با او مواجه میشويد ممكن است با همه كودكان ديگر از نظر آموختهها، رفتار يادگيری و انتظاری كه از او برای يادگيری میرود متفاوت باشد. آنچه كه در آموزش اين كودكان اهميت اساسی دارد اين است كه خانواده و اطرافيان درمانگران احساس كنند كه برنامهای كه به كودك داده شده است مناسب اوست و به تدريج پيشرفت محسوسی در امور مختلف از جانب كودك مشاهده میشود و نكته مهم اين است كه آموزش بايد از ساده به پيچيده و با تكرار و تمرين زياد صورت گيرد و كاركردهای صورت گرفته تاکنون لازم و كافی نیست.
حجتالاسلام پهلوان تصريح كرد: ابزارهای در حد ابتدائی اعم از قرآنهايی با خط بريل و نوارهای صوتی در حد متوسط تهيه و در اختيار اين گروه قرار گرفته است اما ميتوان با استفاده از نظر صاحبان انديشه و مخترعان فعال در زمينه آموزش ابزارهای نوين با جذابيت و كارائی جديد برای كودكان اسثتثنايی تهيه كرد تا زمينه آموزش گسترده و آسان تعاليم قرآنی برای اين افراد فراهم شود.
وی مهمترين مانع موفقيت حوزه آموزش به كودكان استثنايی را موازیكاری سازمانهای قرآنی برشمرد و افزود: راه علاج بسياری از دردها و مشكلات موجود در اين حوزه با ساماندهی فعاليت سازمانها محقق میشود، اگر چه فعاليت همزمان چند نهاد و مركز در اين حوزه مشكلآفرين نيست، اما سبب شده تا فعاليتها پراكنده بوده و ضعف سازمانها مشخص نشود كه در اين راستا از جمله موضوعات مهم در خصوص سازمانهای فعال در عرصه قرآنآموزی به كودكان استثنايی عدم وضعيت روشن و تبيين وظايف اين سازمانها است كه همين امر موجب شده تا نقاط ضعف عملكرد اين سازمانها مشخص نشود و فعاليتهای اين سازمانها تكراری شده و عملكرد آنها در طول سال ارزيابی شود.
مديركل بهزيستی استان سمنان متذكر شد: كتاب قرآن به صورت خط بريل در اختيار كتابخانه نابينايان قرار دارد تا بتوانند از آن كتاب استفاده كنند و در بهزيستی شهرستان سمنان هم نوارهايی به صورت گويا در خصوص دعا و زيارتنامههايی مانند: زيارت عاشورا و... موجود است.
وی با اشاره به اينكه توجه به كرامت در برخورد با اين كودكان و توجه برحفظ عدالت آموزشی در برخورد با آنها و رعايت برخوردهای منصفانه و اخلاقی در قبال اين افراد يك اصل مهم است اظهار كرد: با توجه به نارسايیهايی كه در اين افراد وجو دارد اين اصول اخلاقی حساسيت خاص و تبلور ويژهای پيدا میكند كه بر اين اساس رفتار عادلانه با كودكان و نوجوانان استثنايی بسيار پر اهميت بوده كه در صورت رعايت نكردن اين امر انواع كينهها و عقدهها در آنان نسبت به يكديگر پديد میآيد.
وی عدالت و رعايت مساوات در برخورد كودكان و نوجوانان استثنايی، ايجاد عادتهای خوب و ريشهكن كردن عادتهای بد، در آنان را مسئلهای مهم خواند و افزود: از همان دوران كودكی هر عادتی را به راحتی میتوان در كودك شكل داد و در سالهای بعد نيز هم زمان با رشد او لازم است ديگر عادتها و مهارتهای رفتاری مانند وفای به عهد، ايثار، بخشش و كمك به اطرافيان را به آنان آموخت.
حجتالاسلام پهلوان با بيان اينكه انس با قرآن و معارف الهی التيامبخش دردهای اقشار مختلف جامعه بهويژه اقشار آسيبپذير جامعه است كه میتوان در پرتو آن به بزرگترين شفا دست يافت و محدوديتها را جبران كرد، گفت: قرائت و آموزش قران در ايجاد انگيزه مضاعف در اين كودكان بسيار موثر است در اين كودكان نوع معلوليت اگر در زمينه بينائی باشد از روش استفاده از خط بريل و كتابهای قرآن با خط بريل و قلم نوری هوشمند میتوان استفاده كرد و نيز در كودكانی كه از معلويت گفتاری و يا شنوائی معلول هستند و از نعمت بينائی برخوردارند از روش ايما و اشاره میتوان استفاده كرد در حالت كلی در اين زمينه بايد از نيروهای متخصص و مربيان مجرب و با استفاده از روشهای تدريس و شيوههای متنوع آموزشی كه متناسب با نوع معلويت آنها استفاده شود.
وی با تأكيد بر اينكه روش ايما و اشاره در آموزش قرآن به اين كودكان مهم است، اضافه كرد: در كودكان استثنايی كه از لحاظ بينائی سالم هستند اما در زمينه شنوايی و گفتاری معلوليت دارند با روشی مدون و كارساز از روش ايما در آموزش كودكان استثنايی میتوان استفاده كرد كه در اين راستا در اين مورد از افراد بايد با استفاده از نرمافزارهای طراحی شده تصويری كه در آن از روشهای ايما و اشاره و ساير شيوههای استاندارد و متداول آموزشی به كار رفته است استفاده كرد و آموزش قرآن را به شكل پيگير و مستمر با استفاده از اين ابزار در مدت زمانی كه دانشآموز در اختيار محيطهای آموزشی نيست به خانوادههايشان سپرد.
به گفته اين مسئول نقش نهادهايی مانند آموزش و پرورش و سازمان بزيستی كشور در زمينه آموزش قرآن به كودكان استثنايی حائز اهميت است و اين نهادها و سازمانها در حد ظرفيت موجود و ميزان امكاناتی كه در توان داشتهاند به اين امر پرداختهاند اما باز هم اين فعاليتها كافی نیست كه بايد با توسعه طرحها و برنامههای آموزشی، آموزش قرآن به كودكان استثنائی را گسترش دهيم.
وی ادامه داد: اگر ما بتوانيم از ارائه محتوای آموزشی قرآن به دانشآموزان استثنايی به آنچه كه او در مورد مفاهيم دينی و قرآنی همچون جهان آفرينش و هدف از خلقت و ساير موارد مشابه فكر میكند، دست پيدا كنيم آن موقع است كه میتوانيم قرآن و مفاهيم آن را مطابق با نگرش و باوری كه در ذهن آنها نقش بسته است، آموزش دهيم.
پهلوان با اشاره به اينكه آنگونه كه در روايات اسلامی آمده است آموزش مفاهيم دينی در دوران كودكی از اهميت بسيار بالايی برخوردار است، تصريح كرد: اگر آموزههای دينی در اين دوران انجام نپذيرد نمیتوان به آموزش در بزرگسالی اميدوار بود زيرا بايد به موازات رشد عقلی و تحول روانی كودك، مفاهيم اعتقادی را به كودك انتقال داد و از شتاب و فشار بیمورد در اين امر پرهيز نمود و به عبارتی اهميت آموزش آموزههای دينی مفاهيم دينی در كودك امری مهم بوده است.
به گفته وی با توجه به اينكه فعاليتهای فرهنگی سازمان بهزيستی كشور بر اساس برنامههای قرآنی استوار است، سازمان بهزيستی برنامههای قرآنی فراوانی را برای جامعه هدف خود در دست اجرا دارد.
مديركل بهزيستی استان سمنان با تاكيد بر اينكه اگر چه كودكان استثنايی از برخی جهات ناتوان هستند ولی تربيت پذير هستند، متذكر شد: موضوع قرآنآموزی به اين كودكان را میتوان از دو منظر تعليم و تأثيرگذاری در روحيه آنها دنبال كرد زيرا فعاليتهای انجام شده در حوزه آموزش قرآن به كودكان استثنايی در كشور ضعيف ارزيابی میشود و در حوزه آموزش قرآنی بهويژه اقشار آسيبپذير جامعه مانند معلولان جسمی و حركتی به درستی عمل نشده كه ميتوان گفت اين نوع افراد با يك نوع مظلويت و محدود مواجه هستند.
حجتالاسلام پهلوان با بيان اينكه بيشتر فعاليتهای سازمانها معطوف به افرادی است كه بيشترين تعداد جمعيت را تشكيل میدهند، اضافه كرد: اقليت قشر استثنایی هميشه مورد غفلت واقع شده كه متاسفانه تاكنون با وجود قابليتهايی كه در افراد استثنايی به ويژه افراد نابينا و ناشنوا وجود دارد، اقدامات آموزش قرآن در خور توجه نبوده است.
وی افزود: از نظر اسلام علم و دانشی مفيد است كه موجب رشد و كمال انسانی شود و هدف از آن، خودسازی و خدمت به جامعه باشد كه در فرهنگ اسلامی، بر احترام به روشندلان، ناشنوايان و معلولان حركتی و ذهنی تأكيد شده كه در اين راستا قرآن و نهجالبلاغه دو متن اصلی در اين فرهنگ، در موارد مختلف بر اهتمام در امور معلولان سفارش نمودهاند زيرا علاوه بر متون اصلی دين، سيره عملی بزرگان و رهبران اسلام هم گويای اهتمام بر توجه به معلولان است.
مديركل بهزيستی استان سمنان روند آموزشی كودكان كم توان ذهنی را از همان اولين برخورد الزامی خواند و گفت: اگر در اولين برخورد نقش و خاطره خوبی از شما در ذهن كودك باقی نماند ممكن است مدتها در پذيرش شما برای آنكه بتوانيد با او ارتباط خوبی برقرار كنيد دچار مشكل شويد كه در اين خصوص بايد رفتاری مانند كودكان عادی داشت و حتی اگر به احتمال زياد او اصلا توجهی به شما نشان ندهد، سلام و عليك گرمی بكنيد و دست او را بگيريد با او دست بدهيد و زود دستش را رها نكنيد مگر اينكه احساس كنيد او ممكن است از اينكه دستش در دست شماست خوشش نيايد و احساس امنيت نكند.
وی با بيان اينكه برقراری ارتباط خوب شرط اساسی و اوليه در شروع يك برنامه آموزشی منسجم و راهگشا است، خاطرنشان كرد: زمان از اهميت آن نمیكاهد يعنی هر بار كه مربی با كودك مواجه میشود بايد با روی گشاده و كلماتی محبتآميز از او استقبال كند و بايد توجه نمود كه هر كودك عقبمانده ذهنی كه شما با او مواجه میشويد ممكن است با همه كودكان ديگر از نظر آموختهها، رفتار يادگيری و انتظاری كه از او برای يادگيری میرود متفاوت باشد. آنچه كه در آموزش اين كودكان اهميت اساسی دارد اين است كه خانواده و اطرافيان درمانگران احساس كنند كه برنامهای كه به كودك داده شده است مناسب اوست و به تدريج پيشرفت محسوسی در امور مختلف از جانب كودك مشاهده میشود و نكته مهم اين است كه آموزش بايد از ساده به پيچيده و با تكرار و تمرين زياد صورت گيرد و كاركردهای صورت گرفته تاکنون لازم و كافی نیست.
حجتالاسلام پهلوان تصريح كرد: ابزارهای در حد ابتدائی اعم از قرآنهايی با خط بريل و نوارهای صوتی در حد متوسط تهيه و در اختيار اين گروه قرار گرفته است اما ميتوان با استفاده از نظر صاحبان انديشه و مخترعان فعال در زمينه آموزش ابزارهای نوين با جذابيت و كارائی جديد برای كودكان اسثتثنايی تهيه كرد تا زمينه آموزش گسترده و آسان تعاليم قرآنی برای اين افراد فراهم شود.
وی مهمترين مانع موفقيت حوزه آموزش به كودكان استثنايی را موازیكاری سازمانهای قرآنی برشمرد و افزود: راه علاج بسياری از دردها و مشكلات موجود در اين حوزه با ساماندهی فعاليت سازمانها محقق میشود، اگر چه فعاليت همزمان چند نهاد و مركز در اين حوزه مشكلآفرين نيست، اما سبب شده تا فعاليتها پراكنده بوده و ضعف سازمانها مشخص نشود كه در اين راستا از جمله موضوعات مهم در خصوص سازمانهای فعال در عرصه قرآنآموزی به كودكان استثنايی عدم وضعيت روشن و تبيين وظايف اين سازمانها است كه همين امر موجب شده تا نقاط ضعف عملكرد اين سازمانها مشخص نشود و فعاليتهای اين سازمانها تكراری شده و عملكرد آنها در طول سال ارزيابی شود.
مديركل بهزيستی استان سمنان متذكر شد: كتاب قرآن به صورت خط بريل در اختيار كتابخانه نابينايان قرار دارد تا بتوانند از آن كتاب استفاده كنند و در بهزيستی شهرستان سمنان هم نوارهايی به صورت گويا در خصوص دعا و زيارتنامههايی مانند: زيارت عاشورا و... موجود است.
وی با اشاره به اينكه توجه به كرامت در برخورد با اين كودكان و توجه برحفظ عدالت آموزشی در برخورد با آنها و رعايت برخوردهای منصفانه و اخلاقی در قبال اين افراد يك اصل مهم است اظهار كرد: با توجه به نارسايیهايی كه در اين افراد وجو دارد اين اصول اخلاقی حساسيت خاص و تبلور ويژهای پيدا میكند كه بر اين اساس رفتار عادلانه با كودكان و نوجوانان استثنايی بسيار پر اهميت بوده كه در صورت رعايت نكردن اين امر انواع كينهها و عقدهها در آنان نسبت به يكديگر پديد میآيد.
وی عدالت و رعايت مساوات در برخورد كودكان و نوجوانان استثنايی، ايجاد عادتهای خوب و ريشهكن كردن عادتهای بد، در آنان را مسئلهای مهم خواند و افزود: از همان دوران كودكی هر عادتی را به راحتی میتوان در كودك شكل داد و در سالهای بعد نيز هم زمان با رشد او لازم است ديگر عادتها و مهارتهای رفتاری مانند وفای به عهد، ايثار، بخشش و كمك به اطرافيان را به آنان آموخت.
حجتالاسلام پهلوان با بيان اينكه انس با قرآن و معارف الهی التيامبخش دردهای اقشار مختلف جامعه بهويژه اقشار آسيبپذير جامعه است كه میتوان در پرتو آن به بزرگترين شفا دست يافت و محدوديتها را جبران كرد، گفت: قرائت و آموزش قران در ايجاد انگيزه مضاعف در اين كودكان بسيار موثر است در اين كودكان نوع معلوليت اگر در زمينه بينائی باشد از روش استفاده از خط بريل و كتابهای قرآن با خط بريل و قلم نوری هوشمند میتوان استفاده كرد و نيز در كودكانی كه از معلويت گفتاری و يا شنوائی معلول هستند و از نعمت بينائی برخوردارند از روش ايما و اشاره میتوان استفاده كرد در حالت كلی در اين زمينه بايد از نيروهای متخصص و مربيان مجرب و با استفاده از روشهای تدريس و شيوههای متنوع آموزشی كه متناسب با نوع معلويت آنها استفاده شود.
وی با تأكيد بر اينكه روش ايما و اشاره در آموزش قرآن به اين كودكان مهم است، اضافه كرد: در كودكان استثنايی كه از لحاظ بينائی سالم هستند اما در زمينه شنوايی و گفتاری معلوليت دارند با روشی مدون و كارساز از روش ايما در آموزش كودكان استثنايی میتوان استفاده كرد كه در اين راستا در اين مورد از افراد بايد با استفاده از نرمافزارهای طراحی شده تصويری كه در آن از روشهای ايما و اشاره و ساير شيوههای استاندارد و متداول آموزشی به كار رفته است استفاده كرد و آموزش قرآن را به شكل پيگير و مستمر با استفاده از اين ابزار در مدت زمانی كه دانشآموز در اختيار محيطهای آموزشی نيست به خانوادههايشان سپرد.
به گفته اين مسئول نقش نهادهايی مانند آموزش و پرورش و سازمان بزيستی كشور در زمينه آموزش قرآن به كودكان استثنايی حائز اهميت است و اين نهادها و سازمانها در حد ظرفيت موجود و ميزان امكاناتی كه در توان داشتهاند به اين امر پرداختهاند اما باز هم اين فعاليتها كافی نیست كه بايد با توسعه طرحها و برنامههای آموزشی، آموزش قرآن به كودكان استثنائی را گسترش دهيم.
