شرح دعای قنوت نماز عيد فطر در بيانات آيتاللهالعظمی خامنهای
پايگاه اطلاعرسانی KHAMENEI.IR گزيدهای از بيانات آيتاللهالعظمی خامنهای را كه در آن به تبيين و شرح فرازهای دعای قنوت نماز عيد فطر پرداختهاند، منتشر كرده است.
در اين بيانات آمده است: خداى متعال، مراسم با عظمت ماه رمضان را اينگونه مقرر فرموده است كه به آسانى و سادگى پايان نپذيرد. در پايان اين ماه ــ كه ماه عبادت است ــ روزى را قرار داده است كه روز عيد باشد، روز اجتماع باشد، روز بزرگى باشد.
برادران مسلمان به هم تهنيت بگويند، موفقيتهاى ماه رمضان را قدر بدانند، ميان خود و خدا محاسبه كنند، آنچه را كه در اين ماه شريف ذخيره آنها شده است، براى خودشان حفظ كنند. آن روز، روز عيد فطر است؛ لذا روز عيد فطر هم اگرچه عيد است اما روز عبادت، توسل، تذكر و تقرب به خداست كه با نماز شروع مىشود و با دعا، توسل و ذكر پايان مىپذيرد. اين روز را قدر بدانيد و ذخيره تقوا را مغتنم بشماريد و عيد فطر را بزرگ بدانيد.
امروز در قنوت نماز، نُه مرتبه به خدا عرض كرديد «اللّهم انى اسألك خير ما سألك منه عبادك الصّالحون؛ بهترين چيزى را كه بندگان صالح خدا از او طلب مىكنند، به ما عطا كن»، «و اعوذ بك مما استعاذ منه عبادك المخلصون»؛(۱) و از آنچه كه بندگان مخلص خدا، به خدا پناه مىبرند، ما نيز به خدا پناه مىبريم». آنچه كه شما خواستهايد، رضاى خداست، تقرب به خداست، توفيق عمل براى خدا و توفيق عبوديت الهى است. آنچه كه شما از آن به خدا پناه بردهايد، بندگى نفس است، بندگى هوى است، بندگى غير خداست، شرك به پروردگار است.(28 دیماه سال 77)
خداوند متعال عيد سعيد فطر را براى امت اسلام و براى پيامبر عظيمالشأن مايه عزت، ذخر، شرف و كرامت قرار داد «و لمحمّد صلّى اللّه عليه و ءاله ذخرا و شرفا و كرامت و مزيدا؛ مايه ازدياد عزت و شرف امت اسلامى و پيامبر عظيمالشأن است». اين بسته به اين است كه ما مسلمانها، با اين موقعيتها و با اين مناسبتها چگونه رفتار كنيم. ملتهاى مسلمان میتوانند ماه رمضان را و عيد فطر را وسيلهاى برای عزت قرار بدهند. به سمت علوّ معنوى و مادى و عزت دنيا و آخرت. بايد بيدار باشيم، بايد از اين موقعيتها استفاده كنيم.(29 مردادماه سال 91)
نماز روز عيد فطر به يك معنا شكرانه نعمت الهى در ماه رمضان است. شكرانه اين ولادت جديد است. در نماز عيد فطر بارها به خداوند عرض میكنيم «ادخلنى فى كلّ خير ادخلت فيه محمّدا و آل محمّد؛ ما را به آن بهشت مصفاى ايمان، اخلاق و عمل كه اين برگزيدگان را در آن جا دادى، وارد كن»، «و اخرجنى من كلّ سوء اخرجت منه محمّدا و آل محمّد صلواتك عليه و عليهم؛ از آن دوزخ عمل ناشايست، اخلاق ناشايست، عقيده ناشايست كه اين بزرگواران و عزيزان عالم خلقت را از آن محفوظ و مصون نگاه داشتى، ما را خارج كن».
اين هدف بزرگ را براى خودمان در روز عيد فطر ترسيم میكنيم، آن را از خدا طلب میكنيم و خودِ ما هم البته وظيفه داريم، تكليف داريم كه سعى كنيم، تلاش كنيم كه در اين صراط مستقيم بمانيم.(29 شهريورماه سال 88)
نماز عيد فطر هم مظهرى از همين وحدت در هر نقطهاى از نقاط دنياى اسلام است؛ لذا در اين دعایى كه ما در قنوت میخوانيم «الّذى جعلته للمسلمين عيدا و لمحمّد(ص) ذخرا و شرفا و كرامتا و مزيدا؛ براى وجود مقدس نبى اكرم اين عيد يك ذخيره است، وسيله شرف است، وسيله كرامت و ازدياد مقام عالىِ متعالىِ آن وجود مقدس است». كِى اين خصوصيات حاصل میشود؟ آن وقتى كه اين عيد، عيد آشتىكنان دلهاى مسلمانان با يكديگر باشد. هم در ابعاد ملى اين حرف صادق است، هم در ابعاد وسيع امت اسلامى اين حرف صادق است. در ابعاد ملى همچنانی كه ملت بزرگ ما در طول ساليان پس از انقلاب تا امروز تجربه كرده است، اتحاد و اتفاق كلمه، وسيله عزت اوست، وسيله قدرت اوست.(21 مهرماه سال 86)
در دعاى قنوت نماز عيد فطر مىخوانيم كه «اسألك بحقّ هذا اليوم الّذى جعلته للمسلمين عيدا؛ اين روز را خداى متعال عيد مسلمانان قرار داده است»؛ يعنى روزى كه براى مسلمانان همواره خاطرهانگيز است. اجتماع مردم، آشنایى مردم با يكديگر و نو كردن روز و روزگار و روش زندگى. در دنباله اين جمله مىخوانيم كه «و لمحمّد (صلىاللَّهعليهوآله) ذخراً و شرفاً و كرامتاً و مزيدا؛ براى پيغمبر ذخيره، شرف، كرامت و مزيد است». مايه افزايش و گسترش ميراث معنوى پيغمبر است. ما امت اسلامى چه زمانى مىتوانيم اين روز را به معناى حقيقى خود براى خودمان عيد قرار بدهيم و براى پيامبر مكرّممان مايهى شرف و سربلندى بسازيم؟ آنوقتى كه به اشاره دست پيغمبر توجه كنيم و بر طبق آن حركت كنيم.(24 آبانماه سال 83)
ارتباط ويژه اين روز با وجود مقدس نبىّاكرم(ص) امرى معلوم و آشكار است. من عرض مىكنم اگر در هر روز عيد فطر، امت اين بزرگوار، حركت شايستهاى نسبت به پيشواى عظيمالشأن و رهبر معظمِ الهىِ خود انجام دهد، آن وقت، عيد فطر آنچنان كه خدا خواسته و مقرر شده است، يك عيد نبوى و عيد مصطفوى واقعى خواهد شد.
آنچه من امروز در مقابل چشم خود مشاهده مىكنم و مناسب است امت مصطفوى، نسبت به پيشواى عظيم الشأن و پيامبر برگزيده خدا، به عنوان يك هديه عيد تقديم كند، حضور يكپارچه جمعيتى از امت مسلمان است كه براى نماز عيد آمدهاند. جا دارد كه امروز، امت سعى كند يكپارچگى، التيام، وحدت، هماهنگى و همدلى در ميان خود را ــ همچنان كه نام يك امت از اين همه خبر مىدهد ــ براى خود حفظ كند.
امروز وظيفه اين امتِ بزرگ، در مقابل پيامبر نجات دهنده، پيشوا، معلم، امانت الهى در ميان خود و محبوبترين چهره در ميان امت است يعنى وجود مقدس نبىاكرم(ص) اين است كه عزت و شوكت امتِ اسلامى را با حفظ وحدت پاس بدارد. اين وظيفه امروزِ امت است.(11 اسفندماه سال 73)
عيد سعيد فطر شايد برجستهترين خصوصيتش اين است كه مراسمى معنوى و بينالمللى است. برخلاف بسيارى از رسوم بينالمللى كه جنبه سياسىِ محض دارد، اين رسم بينالمللى جنبه معنوىِ بارز و نمايانى دارد. در دعاى قنوت عيد فطر مىخوانيم «اسئلك بحقّ هذا اليوم الّذى جعلته للمسلمين عيدا و لمحمّد صلّى اللَّه عليه و آله ذخرا و شرفا و كرامة و مزيدا»؛ اين روز، عيد همه مسلمانان و مايه شرف اسلام و پيامبر اسلام و عزت اسلام و ذخيرهاى تمام نشدنى در طول تاريخ است. با اين چشم به عيد سعيد فطر نگاه كنيم.
امروز ملت اسلامىِ بزرگ ما به اين ذخيره نيازمند است. از اين ذخيره، دو چيز بايد مورد استفاده مسلمانان قرار گيرد، اول، وحدت و نزديكى مسلمين است و دوم، توجه به معنويت در دنياى اسلام است. در دنياى اسلام، هر دو عاملِ تكاملبخش و پيشبرنده، مورد خدشه قرار گرفته است. امروز وحدت مسلمانان با ايجاد تفرقههاى مذهبى، فرقهاى، نژادى، ناسيوناليسمهاى گوناگون، قوميتهاى مختلف و شعارهاى انحرافى، مخدوش شده است. مسلمانان بر فراز همه شعارهاى خود ــ چه شعار قوميت، چه شعار مذاهب اختصاصى خودشان، چه شعارهاى مربوط به سياستهاى خودشان ــ بايد شعار وحدت و يكپارچگى امت اسلامى را قرار دهند.
امروز براى آنها يكى از كارآمدترين شعارها اين است. مىدانيم كه استعمار و استكبار و دست قدرتهاى بيگانه هميشه سعى كرده است با انواع و اقسام حیَل، اين وحدت را درهم بشكند؛ كه يكى از خبيثترين حيلهها، حيله غصب سرزمين فلسطين و كاشتن شجره خبيثه صهيونيسم در سرزمين اسلامى فلسطين يعنى در قلب ملتهاى مسلمان و كشورهاى اسلامى بوده است.
نقطه دوم هم معنويت است. استعمارگرانى كه آمدند سرمايههاى ما را ــ نفت ما را، استقلال ما را، عزت ما را، وحدت و يكپارچگى ما را ــ به دست چپاول و غارت سپردند، معنويت ما را هم به يغما بردند و در دنياى اسلامى، ماديتِ خودشان را به صورت فرهنگهاى گوناگون و مبانى باطل گستراندند. امروز بايد بازگشت به معنويت اسلام، به حقيقت اسلام و روحانيت دين، شعار مسلمانان باشد. امروز مسلمانان به اين احتياج دارند.
اگر ما امروز وحدت مىداشتيم و اگر به معنويت اسلام تكيه مىكرديم، دشمن نمىتوانست با اين وضوح ملت فلسطين را در خانه خودش اين گونه مورد شكنجه و فشار و تعقيب و آزار قرار دهد. (7 آذرماه سال 79)
خصوصيت عيد فطر و بعضى اعياد ديگر اسلامى اين است كه مخصوص به مجموعه خاصى از جامعه عظيم اسلامى نيست. حقيقتاً ما مسلمين امروز بايد به دنبال آن نقاطى باشيم كه همه آحاد مسلمان را در شرق و غرب دنياى اسلام، از هر مليتى، با هر نژادى، با هر زبانى و با هر فرهنگى، گرد محور توحيد و كلمه متعالى اسلامى جمع كند.
عيد فطر از جملهى اينهاست. البته بعضى اعياد ديگر هم اين خصوصيت را دارند؛ لذا در دعاى قنوت عيد فطر - برحسب آنچه وارد شده است، مستحب مىدانيم و مىخوانيم - عرض مىكنيم «الذّى جعلته للمسلمين عيدا»؛ خداى متعال اين روز را براى مسلمين عيد قرار داده است.
عيد، يعنى سالگشتى كه مايه شادى و خشنودى است. چه چيزى براى امت اسلام مايه خوشحالى است؟ نزديك شدن به هدفهاى اسلامى. اسلام براى جامعه و امت اسلامى هم مثل فرد مسلمان اهدافى را تعريف و ترسيم كرده است. بايد اعتراف كنيم كه امروز دنياى اسلامى متأسفانه از اين هدفها دور است. ما مسلمين عالم، ما امت اسلامى، با آنچه كه اسلام براى امت اسلامى مىخواهد و مىپسندد، فاصله زيادى داريم.
امت اسلامى بايد امروز در دنيا به بركت اسلام آنچنان باشد كه مثل مشعلى راه بشريت را روشن كند؛ مثل خورشيدى بر بشريت بتابد و به آنها خير برساند. آنها را گرما ببخشد، آنها را نورانيت ببخشد، به آنها حركت ببخشد، به آنها حيات بدهد. آن جامعه اسلامى كه بايد «لتكونوا شهداء على النّاس» باشد، آن جامعه اسلامى كه بايد «يدعون الى الخير» باشد، آن جامعه اسلامى كه بايد پيشرو بشريت در همه خيرات باشد، اينگونه است. آن جامعه اسلامى كه بايد پرتوى از «وللَّه العزة و لرسوله و للمؤمنين» را داشته باشد، با وضع فعلى جهان اسلام و امت اسلامى فاصله دارد.
البته بحمداللَّه شوق اين هدفهاى عالى در دلهاى مسلمين پيدا شده است و ملتهاى اسلامى حركتهاى خوبى را شروع كردهاند و در سراسر آفاق دنياى اسلامى، امروز بحمداللَّه ارزشهاى اسلامى رو به نو شدن است. برخلاف آنچه كه دشمنان اسلام مىخواستند كه اين ارزشها را از زندگى بشر بزدايند، امروز بحمداللَّه وقتى ما در شرق و غرب دنياى اسلامى نگاه مىكنيم، مىبينيم كه آحاد مردم به سمت احكام نورانى قرآن و ارزشهاى اسلامى، گرايش بيشترى پيدا كردهاند؛ ليكن بايد تلاش شود.(9 دیماه سال 76)
*پينوشت:
1) إقبال الأعمال، سيد بن طاووس، ج ۱، ۲۸۸ ؛«اللَّهُمَّ أَنْتَ أَهْلُ الْكِبْرِیَاءِ وَ الْعَظَمَةِ وَ أَهْلُ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَهْلُ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَهْلُ التَّقْوَى وَ الْمَغْفِرَةِ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْیَوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِينَ عِيداً وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً [وَ كَرَامَةً] وَ مَزِيداً أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُدْخِلَنِی فِی كُلِّ خَیْرٍ أَدْخَلْتَ فِيهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُخْرِجَنِی مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِينَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ خَیْرَ مَا سَأَلَكَ بِهِ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِمَّا اسْتَعَاذَ [مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعَاذَ] مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ [الْمُخْلِصُونَ]».
ترجمه: امام صادق(ع) فرمودند «اى خدا اى شايسته عظمت و بزرگی، و اى شايسته بخشش و قدرت، و ای لايق گذشت و رحمت، و ای سزاوار تقوی و آمرزش، از تو درخواست مىكنم به حق اين روز كه براى مسلمانان عيد قرار دادى و براى محمد(ص) اندوخته و ارجمندی و زيادت [مقام] گردانيدى درخواست دارم كه بر محمد (ص) و خاندانش درود فرستى و مرا در هر خوبی كه محمد(ص) و خاندان محمد را داخل گردانيدى داخل سازى و از هر بدى كه محمد (ص) و خاندان محمد را خارج ساختى مرا نيز خارج گردانى. درود های تو بر محمد(ص) و تمام خاندان او باد. اى خدا من از تو درخواست مىكنم بهترين چيزى را كه بندگان نيكوكارت از تو درخواست كردند و پناه مىبرم به تو از آنچه بندگان درستكارت [مخلصت] به تو پناه بردند».
بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۸۷، ص ۳۸۰ ؛ مفاتيحالجنان، شيخ عباس قمی، ص ۲۴۶ (اعمال روز عيد فطر).
برادران مسلمان به هم تهنيت بگويند، موفقيتهاى ماه رمضان را قدر بدانند، ميان خود و خدا محاسبه كنند، آنچه را كه در اين ماه شريف ذخيره آنها شده است، براى خودشان حفظ كنند. آن روز، روز عيد فطر است؛ لذا روز عيد فطر هم اگرچه عيد است اما روز عبادت، توسل، تذكر و تقرب به خداست كه با نماز شروع مىشود و با دعا، توسل و ذكر پايان مىپذيرد. اين روز را قدر بدانيد و ذخيره تقوا را مغتنم بشماريد و عيد فطر را بزرگ بدانيد.
امروز در قنوت نماز، نُه مرتبه به خدا عرض كرديد «اللّهم انى اسألك خير ما سألك منه عبادك الصّالحون؛ بهترين چيزى را كه بندگان صالح خدا از او طلب مىكنند، به ما عطا كن»، «و اعوذ بك مما استعاذ منه عبادك المخلصون»؛(۱) و از آنچه كه بندگان مخلص خدا، به خدا پناه مىبرند، ما نيز به خدا پناه مىبريم». آنچه كه شما خواستهايد، رضاى خداست، تقرب به خداست، توفيق عمل براى خدا و توفيق عبوديت الهى است. آنچه كه شما از آن به خدا پناه بردهايد، بندگى نفس است، بندگى هوى است، بندگى غير خداست، شرك به پروردگار است.(28 دیماه سال 77)
خداوند متعال عيد سعيد فطر را براى امت اسلام و براى پيامبر عظيمالشأن مايه عزت، ذخر، شرف و كرامت قرار داد «و لمحمّد صلّى اللّه عليه و ءاله ذخرا و شرفا و كرامت و مزيدا؛ مايه ازدياد عزت و شرف امت اسلامى و پيامبر عظيمالشأن است». اين بسته به اين است كه ما مسلمانها، با اين موقعيتها و با اين مناسبتها چگونه رفتار كنيم. ملتهاى مسلمان میتوانند ماه رمضان را و عيد فطر را وسيلهاى برای عزت قرار بدهند. به سمت علوّ معنوى و مادى و عزت دنيا و آخرت. بايد بيدار باشيم، بايد از اين موقعيتها استفاده كنيم.(29 مردادماه سال 91)
نماز روز عيد فطر به يك معنا شكرانه نعمت الهى در ماه رمضان است. شكرانه اين ولادت جديد است. در نماز عيد فطر بارها به خداوند عرض میكنيم «ادخلنى فى كلّ خير ادخلت فيه محمّدا و آل محمّد؛ ما را به آن بهشت مصفاى ايمان، اخلاق و عمل كه اين برگزيدگان را در آن جا دادى، وارد كن»، «و اخرجنى من كلّ سوء اخرجت منه محمّدا و آل محمّد صلواتك عليه و عليهم؛ از آن دوزخ عمل ناشايست، اخلاق ناشايست، عقيده ناشايست كه اين بزرگواران و عزيزان عالم خلقت را از آن محفوظ و مصون نگاه داشتى، ما را خارج كن».
اين هدف بزرگ را براى خودمان در روز عيد فطر ترسيم میكنيم، آن را از خدا طلب میكنيم و خودِ ما هم البته وظيفه داريم، تكليف داريم كه سعى كنيم، تلاش كنيم كه در اين صراط مستقيم بمانيم.(29 شهريورماه سال 88)
نماز عيد فطر هم مظهرى از همين وحدت در هر نقطهاى از نقاط دنياى اسلام است؛ لذا در اين دعایى كه ما در قنوت میخوانيم «الّذى جعلته للمسلمين عيدا و لمحمّد(ص) ذخرا و شرفا و كرامتا و مزيدا؛ براى وجود مقدس نبى اكرم اين عيد يك ذخيره است، وسيله شرف است، وسيله كرامت و ازدياد مقام عالىِ متعالىِ آن وجود مقدس است». كِى اين خصوصيات حاصل میشود؟ آن وقتى كه اين عيد، عيد آشتىكنان دلهاى مسلمانان با يكديگر باشد. هم در ابعاد ملى اين حرف صادق است، هم در ابعاد وسيع امت اسلامى اين حرف صادق است. در ابعاد ملى همچنانی كه ملت بزرگ ما در طول ساليان پس از انقلاب تا امروز تجربه كرده است، اتحاد و اتفاق كلمه، وسيله عزت اوست، وسيله قدرت اوست.(21 مهرماه سال 86)
در دعاى قنوت نماز عيد فطر مىخوانيم كه «اسألك بحقّ هذا اليوم الّذى جعلته للمسلمين عيدا؛ اين روز را خداى متعال عيد مسلمانان قرار داده است»؛ يعنى روزى كه براى مسلمانان همواره خاطرهانگيز است. اجتماع مردم، آشنایى مردم با يكديگر و نو كردن روز و روزگار و روش زندگى. در دنباله اين جمله مىخوانيم كه «و لمحمّد (صلىاللَّهعليهوآله) ذخراً و شرفاً و كرامتاً و مزيدا؛ براى پيغمبر ذخيره، شرف، كرامت و مزيد است». مايه افزايش و گسترش ميراث معنوى پيغمبر است. ما امت اسلامى چه زمانى مىتوانيم اين روز را به معناى حقيقى خود براى خودمان عيد قرار بدهيم و براى پيامبر مكرّممان مايهى شرف و سربلندى بسازيم؟ آنوقتى كه به اشاره دست پيغمبر توجه كنيم و بر طبق آن حركت كنيم.(24 آبانماه سال 83)
ارتباط ويژه اين روز با وجود مقدس نبىّاكرم(ص) امرى معلوم و آشكار است. من عرض مىكنم اگر در هر روز عيد فطر، امت اين بزرگوار، حركت شايستهاى نسبت به پيشواى عظيمالشأن و رهبر معظمِ الهىِ خود انجام دهد، آن وقت، عيد فطر آنچنان كه خدا خواسته و مقرر شده است، يك عيد نبوى و عيد مصطفوى واقعى خواهد شد.
آنچه من امروز در مقابل چشم خود مشاهده مىكنم و مناسب است امت مصطفوى، نسبت به پيشواى عظيم الشأن و پيامبر برگزيده خدا، به عنوان يك هديه عيد تقديم كند، حضور يكپارچه جمعيتى از امت مسلمان است كه براى نماز عيد آمدهاند. جا دارد كه امروز، امت سعى كند يكپارچگى، التيام، وحدت، هماهنگى و همدلى در ميان خود را ــ همچنان كه نام يك امت از اين همه خبر مىدهد ــ براى خود حفظ كند.
امروز وظيفه اين امتِ بزرگ، در مقابل پيامبر نجات دهنده، پيشوا، معلم، امانت الهى در ميان خود و محبوبترين چهره در ميان امت است يعنى وجود مقدس نبىاكرم(ص) اين است كه عزت و شوكت امتِ اسلامى را با حفظ وحدت پاس بدارد. اين وظيفه امروزِ امت است.(11 اسفندماه سال 73)
عيد سعيد فطر شايد برجستهترين خصوصيتش اين است كه مراسمى معنوى و بينالمللى است. برخلاف بسيارى از رسوم بينالمللى كه جنبه سياسىِ محض دارد، اين رسم بينالمللى جنبه معنوىِ بارز و نمايانى دارد. در دعاى قنوت عيد فطر مىخوانيم «اسئلك بحقّ هذا اليوم الّذى جعلته للمسلمين عيدا و لمحمّد صلّى اللَّه عليه و آله ذخرا و شرفا و كرامة و مزيدا»؛ اين روز، عيد همه مسلمانان و مايه شرف اسلام و پيامبر اسلام و عزت اسلام و ذخيرهاى تمام نشدنى در طول تاريخ است. با اين چشم به عيد سعيد فطر نگاه كنيم.
امروز ملت اسلامىِ بزرگ ما به اين ذخيره نيازمند است. از اين ذخيره، دو چيز بايد مورد استفاده مسلمانان قرار گيرد، اول، وحدت و نزديكى مسلمين است و دوم، توجه به معنويت در دنياى اسلام است. در دنياى اسلام، هر دو عاملِ تكاملبخش و پيشبرنده، مورد خدشه قرار گرفته است. امروز وحدت مسلمانان با ايجاد تفرقههاى مذهبى، فرقهاى، نژادى، ناسيوناليسمهاى گوناگون، قوميتهاى مختلف و شعارهاى انحرافى، مخدوش شده است. مسلمانان بر فراز همه شعارهاى خود ــ چه شعار قوميت، چه شعار مذاهب اختصاصى خودشان، چه شعارهاى مربوط به سياستهاى خودشان ــ بايد شعار وحدت و يكپارچگى امت اسلامى را قرار دهند.
امروز براى آنها يكى از كارآمدترين شعارها اين است. مىدانيم كه استعمار و استكبار و دست قدرتهاى بيگانه هميشه سعى كرده است با انواع و اقسام حیَل، اين وحدت را درهم بشكند؛ كه يكى از خبيثترين حيلهها، حيله غصب سرزمين فلسطين و كاشتن شجره خبيثه صهيونيسم در سرزمين اسلامى فلسطين يعنى در قلب ملتهاى مسلمان و كشورهاى اسلامى بوده است.
نقطه دوم هم معنويت است. استعمارگرانى كه آمدند سرمايههاى ما را ــ نفت ما را، استقلال ما را، عزت ما را، وحدت و يكپارچگى ما را ــ به دست چپاول و غارت سپردند، معنويت ما را هم به يغما بردند و در دنياى اسلامى، ماديتِ خودشان را به صورت فرهنگهاى گوناگون و مبانى باطل گستراندند. امروز بايد بازگشت به معنويت اسلام، به حقيقت اسلام و روحانيت دين، شعار مسلمانان باشد. امروز مسلمانان به اين احتياج دارند.
اگر ما امروز وحدت مىداشتيم و اگر به معنويت اسلام تكيه مىكرديم، دشمن نمىتوانست با اين وضوح ملت فلسطين را در خانه خودش اين گونه مورد شكنجه و فشار و تعقيب و آزار قرار دهد. (7 آذرماه سال 79)
خصوصيت عيد فطر و بعضى اعياد ديگر اسلامى اين است كه مخصوص به مجموعه خاصى از جامعه عظيم اسلامى نيست. حقيقتاً ما مسلمين امروز بايد به دنبال آن نقاطى باشيم كه همه آحاد مسلمان را در شرق و غرب دنياى اسلام، از هر مليتى، با هر نژادى، با هر زبانى و با هر فرهنگى، گرد محور توحيد و كلمه متعالى اسلامى جمع كند.
عيد فطر از جملهى اينهاست. البته بعضى اعياد ديگر هم اين خصوصيت را دارند؛ لذا در دعاى قنوت عيد فطر - برحسب آنچه وارد شده است، مستحب مىدانيم و مىخوانيم - عرض مىكنيم «الذّى جعلته للمسلمين عيدا»؛ خداى متعال اين روز را براى مسلمين عيد قرار داده است.
عيد، يعنى سالگشتى كه مايه شادى و خشنودى است. چه چيزى براى امت اسلام مايه خوشحالى است؟ نزديك شدن به هدفهاى اسلامى. اسلام براى جامعه و امت اسلامى هم مثل فرد مسلمان اهدافى را تعريف و ترسيم كرده است. بايد اعتراف كنيم كه امروز دنياى اسلامى متأسفانه از اين هدفها دور است. ما مسلمين عالم، ما امت اسلامى، با آنچه كه اسلام براى امت اسلامى مىخواهد و مىپسندد، فاصله زيادى داريم.
امت اسلامى بايد امروز در دنيا به بركت اسلام آنچنان باشد كه مثل مشعلى راه بشريت را روشن كند؛ مثل خورشيدى بر بشريت بتابد و به آنها خير برساند. آنها را گرما ببخشد، آنها را نورانيت ببخشد، به آنها حركت ببخشد، به آنها حيات بدهد. آن جامعه اسلامى كه بايد «لتكونوا شهداء على النّاس» باشد، آن جامعه اسلامى كه بايد «يدعون الى الخير» باشد، آن جامعه اسلامى كه بايد پيشرو بشريت در همه خيرات باشد، اينگونه است. آن جامعه اسلامى كه بايد پرتوى از «وللَّه العزة و لرسوله و للمؤمنين» را داشته باشد، با وضع فعلى جهان اسلام و امت اسلامى فاصله دارد.
البته بحمداللَّه شوق اين هدفهاى عالى در دلهاى مسلمين پيدا شده است و ملتهاى اسلامى حركتهاى خوبى را شروع كردهاند و در سراسر آفاق دنياى اسلامى، امروز بحمداللَّه ارزشهاى اسلامى رو به نو شدن است. برخلاف آنچه كه دشمنان اسلام مىخواستند كه اين ارزشها را از زندگى بشر بزدايند، امروز بحمداللَّه وقتى ما در شرق و غرب دنياى اسلامى نگاه مىكنيم، مىبينيم كه آحاد مردم به سمت احكام نورانى قرآن و ارزشهاى اسلامى، گرايش بيشترى پيدا كردهاند؛ ليكن بايد تلاش شود.(9 دیماه سال 76)
*پينوشت:
1) إقبال الأعمال، سيد بن طاووس، ج ۱، ۲۸۸ ؛«اللَّهُمَّ أَنْتَ أَهْلُ الْكِبْرِیَاءِ وَ الْعَظَمَةِ وَ أَهْلُ الْجُودِ وَ الْجَبَرُوتِ وَ أَهْلُ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَهْلُ التَّقْوَى وَ الْمَغْفِرَةِ أَسْأَلُكَ بِحَقِّ هَذَا الْیَوْمِ الَّذِی جَعَلْتَهُ لِلْمُسْلِمِينَ عِيداً وَ لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ذُخْراً وَ شَرَفاً [وَ كَرَامَةً] وَ مَزِيداً أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُدْخِلَنِی فِی كُلِّ خَیْرٍ أَدْخَلْتَ فِيهِ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تُخْرِجَنِی مِنْ كُلِّ سُوءٍ أَخْرَجْتَ مِنْهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّدٍ صَلَوَاتُكَ عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِينَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُكَ خَیْرَ مَا سَأَلَكَ بِهِ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِمَّا اسْتَعَاذَ [مِنْ شَرِّ مَا اسْتَعَاذَ] مِنْهُ عِبَادُكَ الصَّالِحُونَ [الْمُخْلِصُونَ]».
ترجمه: امام صادق(ع) فرمودند «اى خدا اى شايسته عظمت و بزرگی، و اى شايسته بخشش و قدرت، و ای لايق گذشت و رحمت، و ای سزاوار تقوی و آمرزش، از تو درخواست مىكنم به حق اين روز كه براى مسلمانان عيد قرار دادى و براى محمد(ص) اندوخته و ارجمندی و زيادت [مقام] گردانيدى درخواست دارم كه بر محمد (ص) و خاندانش درود فرستى و مرا در هر خوبی كه محمد(ص) و خاندان محمد را داخل گردانيدى داخل سازى و از هر بدى كه محمد (ص) و خاندان محمد را خارج ساختى مرا نيز خارج گردانى. درود های تو بر محمد(ص) و تمام خاندان او باد. اى خدا من از تو درخواست مىكنم بهترين چيزى را كه بندگان نيكوكارت از تو درخواست كردند و پناه مىبرم به تو از آنچه بندگان درستكارت [مخلصت] به تو پناه بردند».
بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۸۷، ص ۳۸۰ ؛ مفاتيحالجنان، شيخ عباس قمی، ص ۲۴۶ (اعمال روز عيد فطر).
