معرفی كتاب فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسكری(ع)
كتاب فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسكری(ع) ترجمه كتاب موسوعه كلمات الامام الحسن العسكری(ع) است كه در 13 خردادماه سال جاری مجددا ويرايش شده است.
به گزارش خبرنگار افتخاری خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا)، كتاب فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسكری(ع) ترجمه كتاب موسوعه كلمات الامام الحسن العسكری(ع) است كه در 13 خردادماه سال جاری مجددا ويرايش شده است. تاريخ اولين چاپ آن در سال 86 بوده است كه با جلد گالينگور چاپ شده است.
معجمنگاری و تدوين موسوعه و مجموعهای از كلمات هر يك از پيشوايان معصوم(ع)، كاری است ضروری و سودمند و گامی ابتدايی در معرّفی فرهنگ و معارف اهلبيت(ع) به شيفتگان اين خاندان.
رواياتی كه در اين مجلّد از موسوعه آمده است، در چهار فصل گردآوری شده است. فصل اوّل در عقايد، فصل دوم در احكام، فصل سوم در اخلاق، فصل چهارم در ادعيه و زيارات است.
«فصل اوّل» كه به مباحث اعتقادی اختصاص دارد، مبسوطترين فصل اين كتاب است كه بيش از نيمی از حجم آن را به خود اختصاص داده است و شامل 186 حديث از امام حسن عسكری(ع) در موضوعات مختلف اعتقادی است.
تقسيمبندی احاديث اين فصل، براساس اصول اعتقادی است. مثلاً در بحث از توحيد، موضوعاتی چون اسم اعظم خدا، رؤيت خدا و معنای شرك ديده میشود. در بحث نبوت، مباحثی چون خبرهای غيبی پيامبر، تغيير قبله، قرآن، تأويل و تفسير، تفسير آيات متعدّدی از قرآن و حروف مقطّعه.
در موضوع امامت، محورهايی چون علائم و خصايص امامت، حجّت در روی زمين، اهل بيت(ع)، ايام ولادت امامان معصوم(ع)، امامت ائمه، امامت حضرت مهدی(عج)، تولّد، غيبت، ظهور و حكومت جهانی آن حضرت، كرامات و پيشگويیهای امام عسكری(ع)، علم آن حضرت به طبّ، لغات و زبانهای مختلف و تكلّم با حيوانات، شيعه و اصحاب آن حضرت، مذاهب مختلفه، توقيعات آن حضرت و... ديده میشود و در پايان، احاديثی هم در زمينه معاد آمده است.
فصل دوم كه عنوان احكام شرعی را به خود اختصاص داده است، شامل 71 حديث در ابواب مختلف فقهی است كه به ترتيب كتابهای فقه و ابواب آن، تنظيم شده است. احاديث اين فصل در موضوعاتی از اين قبيل است: طهارت، وضو، غسل ميت، دفن، نماز، قنوت، نمازهای مستحبّی در ايام مختلف، روزه و قضای آن، خمس، زكات، حجّ، امر به معروف و نهی از منكر، تقيه، بيع و ربا، فروش زمين، خانه، حيوان و...، وقف، اجاره، ضمان، دين، نكاح، ارث، حدود، شهادات و كفّاره.
فصل سوم كتاب، درباره سخنان اخلاقی آن حضرت است. عناوينی همچون مواعظ، دوستی، اقبال و ادبار دل، عفو، توريه، مراء و جدال و مزاح، نحوست ايام، اهل معروف، حسن ظنّ، امانتداری، جود، حيا، شكر، تفكّر، غضب و... در اين بخش ديده میشود. بخش پايانی همين فصل، با عنوان كلمات قصار، جملات كوتاه حكمتآميزی دارد كه معمولاً برای هركدام عنوان خاص گذاشته شده تا برای استفاده كننده از اين كتاب، راهگشاتر باشد. تعداد احاديث اين فصل، 65 حديث است.
و بالأخره فصل چهارم، ادعيه و زياراتی است كه از آن حضرت نقل شده است. مثل دعای حضرت در صبحگاهان، تسبيح خاصّ وی، صلواتهای ويژه امام عسكری(ع) بر پيامبر خدا(ص) و تك تك امامان معصوم(ع) و حضرت زهرا(س)، حرز و دعای خاص آن حضرت و نيز بيانات وی درباره زيارت امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و زيارت قبر خود آن حضرت در سامرّا كه امان برای اهل سنت و شيعه است. روايات اين فصل، جمعاً 10 حديث است كه برخی كوتاه و برخی بلند و مفصّل است.
مجموعه احاديث گرد آمده در اين كتاب حدود 340 روايت است كه با توجه به شرايط مجموعه احاديث گردآمده در اين كتاب حدود 340 روايت است كه با توجه به شرايط دشوار سياسی زمان آن حضرت، در خور تأمل است.
دشوار سياسی زمان آن حضرت و اينكه وی تحت نظر حكومت و مأموران و در يك شهر نظامی و منطقه مربوط به «لشكر» زندگی میكرد و ارتباط با او به آسانی عملی نبود، اين حجم از روايات، در خور تأمل و نشان مظلوميت امام است.
سخاوت و بخشندگی اندازهای دارد، اگر از آن بيشتر شود، اسراف است. حزم و دورانديشی نيز حدّی دارد، اگر بيش از آن شود، ترس است. ميانهروی در خرج هم اندازهای دارد، اگر افراط شود، بُخل است. شجاعت نيز اندازهای دارد، اگر آن از بيشتر شود، تهوّر و بیباكی است.
در بخش عمدهای از روايات، آنچه مشهور است، پاسخگويی حضرت عسكری(ع) به مكاتباتی است كه درباره مسائل اعتقادی، اخلاقی، احكام شرعی و سؤالهای فردی صورت گرفته و نامهها از ناحيه آن امام به صورت توقيع و مكتوب خارج شده و توسط نمايندگانی كه ميان مردم داشته است، به دست افراد میرسيده است كه با عنوان نظام وكلايی و شيوه مكاتبه در تحليل حوادث سياسی و سيره آن حضرت، قابل بررسی و توجّه است.
آنچه در اين موسوعه نيز ديده میشود، همچون مجلّدات ديگر اين موسوعهها، آن است كه احاديث نقل شده در بخشی از موارد، بخصوص در زمينه تاريخی و حوادث، حديث خالص نيست؛ به اين معنی كه گاهی ماجرايی نقل میشود كه نسبتاً طولانی است و در لابه لای حوادث، جمله و جملاتی هم از آن حضرت ذكر شده است. اين شيوه و سياست در تدوين، موجب اندكی پرحجمتر شدن كتاب، نسبت به روايات خالصی است كه در آن آمده است.
در پايان اين معرّفی گذرا از اين فرهنگ، به عنوان تبرّك، يكی از احاديث اخلاقی آن را برای شما نقل میكنيم. اِنّ لِلسّخاء مقداراً فانْ زادَ عليه فَهُوَ سَرْفٌ، و اِنّ لِلحزم مقداراً فانْ زادَ عليه فهو جُبْنٌ، و لِلاقتصاد مقداراً فانْ زادَ عليه فهو بُخْلٌ و لِلشّجاعَةِ مقداراً فانْ زادَ عليه فهو تهوّرٌ1؛ سخاوت و بخشندگی اندازهای دارد، اگر از آن بيشتر شود، اسراف است. حزم و دورانديشی نيز حدّی دارد، اگر بيش از آن شود، ترس است. ميانه روی در خرج هم اندازهای دارد، اگر افراط شود، بُخل است. شجاعت نيز اندازهای دارد، اگر آن از بيشتر شود، تهوّر و بیباكی است.
معجمنگاری و تدوين موسوعه و مجموعهای از كلمات هر يك از پيشوايان معصوم(ع)، كاری است ضروری و سودمند و گامی ابتدايی در معرّفی فرهنگ و معارف اهلبيت(ع) به شيفتگان اين خاندان.
رواياتی كه در اين مجلّد از موسوعه آمده است، در چهار فصل گردآوری شده است. فصل اوّل در عقايد، فصل دوم در احكام، فصل سوم در اخلاق، فصل چهارم در ادعيه و زيارات است.
«فصل اوّل» كه به مباحث اعتقادی اختصاص دارد، مبسوطترين فصل اين كتاب است كه بيش از نيمی از حجم آن را به خود اختصاص داده است و شامل 186 حديث از امام حسن عسكری(ع) در موضوعات مختلف اعتقادی است.
تقسيمبندی احاديث اين فصل، براساس اصول اعتقادی است. مثلاً در بحث از توحيد، موضوعاتی چون اسم اعظم خدا، رؤيت خدا و معنای شرك ديده میشود. در بحث نبوت، مباحثی چون خبرهای غيبی پيامبر، تغيير قبله، قرآن، تأويل و تفسير، تفسير آيات متعدّدی از قرآن و حروف مقطّعه.
در موضوع امامت، محورهايی چون علائم و خصايص امامت، حجّت در روی زمين، اهل بيت(ع)، ايام ولادت امامان معصوم(ع)، امامت ائمه، امامت حضرت مهدی(عج)، تولّد، غيبت، ظهور و حكومت جهانی آن حضرت، كرامات و پيشگويیهای امام عسكری(ع)، علم آن حضرت به طبّ، لغات و زبانهای مختلف و تكلّم با حيوانات، شيعه و اصحاب آن حضرت، مذاهب مختلفه، توقيعات آن حضرت و... ديده میشود و در پايان، احاديثی هم در زمينه معاد آمده است.
فصل دوم كه عنوان احكام شرعی را به خود اختصاص داده است، شامل 71 حديث در ابواب مختلف فقهی است كه به ترتيب كتابهای فقه و ابواب آن، تنظيم شده است. احاديث اين فصل در موضوعاتی از اين قبيل است: طهارت، وضو، غسل ميت، دفن، نماز، قنوت، نمازهای مستحبّی در ايام مختلف، روزه و قضای آن، خمس، زكات، حجّ، امر به معروف و نهی از منكر، تقيه، بيع و ربا، فروش زمين، خانه، حيوان و...، وقف، اجاره، ضمان، دين، نكاح، ارث، حدود، شهادات و كفّاره.
فصل سوم كتاب، درباره سخنان اخلاقی آن حضرت است. عناوينی همچون مواعظ، دوستی، اقبال و ادبار دل، عفو، توريه، مراء و جدال و مزاح، نحوست ايام، اهل معروف، حسن ظنّ، امانتداری، جود، حيا، شكر، تفكّر، غضب و... در اين بخش ديده میشود. بخش پايانی همين فصل، با عنوان كلمات قصار، جملات كوتاه حكمتآميزی دارد كه معمولاً برای هركدام عنوان خاص گذاشته شده تا برای استفاده كننده از اين كتاب، راهگشاتر باشد. تعداد احاديث اين فصل، 65 حديث است.
و بالأخره فصل چهارم، ادعيه و زياراتی است كه از آن حضرت نقل شده است. مثل دعای حضرت در صبحگاهان، تسبيح خاصّ وی، صلواتهای ويژه امام عسكری(ع) بر پيامبر خدا(ص) و تك تك امامان معصوم(ع) و حضرت زهرا(س)، حرز و دعای خاص آن حضرت و نيز بيانات وی درباره زيارت امام باقر(ع) و امام صادق(ع) و زيارت قبر خود آن حضرت در سامرّا كه امان برای اهل سنت و شيعه است. روايات اين فصل، جمعاً 10 حديث است كه برخی كوتاه و برخی بلند و مفصّل است.
مجموعه احاديث گرد آمده در اين كتاب حدود 340 روايت است كه با توجه به شرايط مجموعه احاديث گردآمده در اين كتاب حدود 340 روايت است كه با توجه به شرايط دشوار سياسی زمان آن حضرت، در خور تأمل است.
دشوار سياسی زمان آن حضرت و اينكه وی تحت نظر حكومت و مأموران و در يك شهر نظامی و منطقه مربوط به «لشكر» زندگی میكرد و ارتباط با او به آسانی عملی نبود، اين حجم از روايات، در خور تأمل و نشان مظلوميت امام است.
سخاوت و بخشندگی اندازهای دارد، اگر از آن بيشتر شود، اسراف است. حزم و دورانديشی نيز حدّی دارد، اگر بيش از آن شود، ترس است. ميانهروی در خرج هم اندازهای دارد، اگر افراط شود، بُخل است. شجاعت نيز اندازهای دارد، اگر آن از بيشتر شود، تهوّر و بیباكی است.
در بخش عمدهای از روايات، آنچه مشهور است، پاسخگويی حضرت عسكری(ع) به مكاتباتی است كه درباره مسائل اعتقادی، اخلاقی، احكام شرعی و سؤالهای فردی صورت گرفته و نامهها از ناحيه آن امام به صورت توقيع و مكتوب خارج شده و توسط نمايندگانی كه ميان مردم داشته است، به دست افراد میرسيده است كه با عنوان نظام وكلايی و شيوه مكاتبه در تحليل حوادث سياسی و سيره آن حضرت، قابل بررسی و توجّه است.
آنچه در اين موسوعه نيز ديده میشود، همچون مجلّدات ديگر اين موسوعهها، آن است كه احاديث نقل شده در بخشی از موارد، بخصوص در زمينه تاريخی و حوادث، حديث خالص نيست؛ به اين معنی كه گاهی ماجرايی نقل میشود كه نسبتاً طولانی است و در لابه لای حوادث، جمله و جملاتی هم از آن حضرت ذكر شده است. اين شيوه و سياست در تدوين، موجب اندكی پرحجمتر شدن كتاب، نسبت به روايات خالصی است كه در آن آمده است.
در پايان اين معرّفی گذرا از اين فرهنگ، به عنوان تبرّك، يكی از احاديث اخلاقی آن را برای شما نقل میكنيم. اِنّ لِلسّخاء مقداراً فانْ زادَ عليه فَهُوَ سَرْفٌ، و اِنّ لِلحزم مقداراً فانْ زادَ عليه فهو جُبْنٌ، و لِلاقتصاد مقداراً فانْ زادَ عليه فهو بُخْلٌ و لِلشّجاعَةِ مقداراً فانْ زادَ عليه فهو تهوّرٌ1؛ سخاوت و بخشندگی اندازهای دارد، اگر از آن بيشتر شود، اسراف است. حزم و دورانديشی نيز حدّی دارد، اگر بيش از آن شود، ترس است. ميانه روی در خرج هم اندازهای دارد، اگر افراط شود، بُخل است. شجاعت نيز اندازهای دارد، اگر آن از بيشتر شود، تهوّر و بیباكی است.
