تأكيد بر نيكی كردن به والدين پس از بيان حقوق خداوند

به گزارش خبرگزاری بين‌المللی قرآن(ايكنا)، به همت شبكه قرآن و معارف سيما، برنامه ياد خدا سه‌شنبه هر هفته، ساعت 19 تا 20 با حضور حجت‌الاسلام والمسلمين سيد محمدباقر علوی تهرانی، استاد حوزه و دانشگاه امام صادق(ع)، به مبحث سبك زندگی اسلامی و رابطه سبك زندگی و اخلاق، می‌پردازد.
حجت‌الاسلام علوی تهرانی گفت: سبك زندگی در حوزه علوم اجتماعی مطرح می‌شود و يك علم مستقل نيست بلكه يك رشته ميان رشته‌ای است ميان چند رشته درسی.
وی ادامه داد: آنچه لازم است عزيزان بدانند اين است كه سبك زندكی اعم از اخلاق است و اخلاق يكی از زيرمجموعه‌های اين رشته است. بحث سبك زندگی اعم از اخلاق است يعنی عام‌تر است. نكته اين است كه طولانی‌ترين مسافرت‌ها هم با برداشتن گام اول شروع می‌شود.
اين استاد حوزه تصريح كرد: دانستن كمال است و كمال مطلوب و لازم هم هست اما كافی نيست دانسته‌های ما هم هر چقدر زياد شود تا به منصه ظهور و عمل كشيده نشود ايجاد تغيير نمی‌كند. بنابراين انباشتن دانسته‌ها ايجاد تغيير نمی‌‌كند بلكه عمل كردن است كه ايجاد تغيير می‌كند و بايد از جايی شروع كرد تا سعی كنيم اين بحث عملياتی شود.
علوی تهرانی با اشاره به اينكه در اين برنامه مدل رفتاری پيامبر(ص) را در كانون خانواده مطرح می‌كنيم كه وجود پيامبر(ص) با خانواده چه گونه رفتار می‌كردند، اظهار كرد: اين خانواده می‌تواند همسر باشد، فرزند باشد و اعضای ديگری كه در يك خانواده حضور دارد و ما نمی‌خواهيم به بررسی تعريف خانواده از نظر روانشناسی بپردازيم بلكه مرادمان آن است كه آنچه عُرف درباره خانواده می‌داند.
اين استاد دانشگاه امام صادق(ع) خاطرنشان كرد: قبل از ورود به يك بحث عملياتی و روشمند يكی از موضوعات خانواده را كه برداشت غلطی درباره آن وجود دارد را اصلاح كنيم و مردم بدانند كه بهترين ديدگاه از آن خداوند است و نياز نيست كه گروه‌هايی به طور افراطی بخواهند حمايتی از جنسيتی خاص از بين انسان‌ها چون جنس زن يا مرد داشته باشند و اصالت با نظر خداوند است اگر كسی متدين هم نباشد و به صرف اينكه عاقل باشد، بين نظر خالق و مخلوق نظر خالق و خدا، اصالت پيدا می‌كند.
حجت‌الاسلام علوی تهرانی ضمن بيان اين پرسش كه ديدگاه خدا درباره يكی از موضوعات مهم خانواده و جايگاه زن در نظام خانواده چيست؟ ادامه داد: برخی از اديان كه تحريف شده‌اند بعضی نظرات را درباره زن بيان كرده‌اند و برخی از نحله‌های فكری هم حرف‌هايی زده‌اند اما نتوانسته‌اند حق مطلب را آنچه كه شايسته و بايسته است، راجع به صنف زن بيان كنند. لذا ما با استناد به آيات و روايات به جايگاه زن در چهار بُعد و ديدگاه نگاه می‌كنيم.
وی گفت: ديدگاه اول مسئله خلقت است كه آيا ميان خلقت زن و مرد از نظر خداوند تفاوتی وجود دارد چناكه برخی از اديان معتقد هستند كه زن مخلوق دوم است و از اضافه مرد خلق شده است و همين دوم بودن يك تعاليمی رو می‌آورد يعنی اصالت برای زن قائل نيستند اما می‌بينيم كه ديدگاه خداوند در دين مبين اسلام متفاوت با آنها است.
اين استاد حوزه اضافه كرد: در سوره مؤمنون آيات 12 تا 14 خداوند اينگونه بيان فرموده‌اند « وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنسَانَ مِن سُلَالَةٍ مِّن طِينٍ » ما خلق كرديم انسان را(خود انسان شامل زن و مرد هردو می شود ) پس ما زن و مرد را خلق كرديم از چكيده از گِل « ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِی قَرَارٍ مَّكِينٍ» او را به صورت يك نطفه در يك جايگاه آرام به نام رحم قرار داديم « ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً » ما نطفه را تبديل به علقه كرديم « فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً » سپس علقه را تبديل به مضغه كرديم « فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا » آن مضغه را كه شبيه گوشت جويده شده است را استخوان بر آن روياندم « فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا » آن استخوان را يك پوشش گوشتی به آن دادم « ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ » در مرتبه آخر يك خلقت ديگری را هم ايجاد كردم يعنی اضافه كردن روح به پديده جسم، سپس خداوند می‌فرمايد « فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ». به زبان ساده‌تر يعنی آنكه خداوند در واقع عجب كار با عظمتی انجام داده است اين كار با عظمت تماماً درباره انسان است به دور از اينكه زن باشد يا مرد پس از نظر خلقت زن و مرد باهم تفاوتی ندارند.
علوی تهرانی اظهار كرد: دومين چيزی كه زن و مرد با هم تفاوت ندارند از نظر قابليت است و قابليت‌هايشان هم با هم برابر است همانطور كه خداوند در سوره مباركه احزاب، آيه 72 « إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ ». ما امانتمون رو عرضه كرديم بر آسمان‌های هفتگانه و زمينی كه مثل آسمان هفتگانه است و كو‌ه‌ها « فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا » ابا كردند از اينكه آن را بپذيرند بلكه ترسيدند « وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ » ولی اين بار امانت را انسان به دوش كشيد اعم از جنس زن و مرد.
وی ادامه داد: سومين چيزی كه جنس زن و مرد با هم برابر است از نظر ارزش‌ها و پاداش ارزش‌ها است همانطور كه در سوره ا سراء، آيه 70 آمده است « وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ » ما فرزندان آدم اعم از جنس زن و مرد را با كرامت و بزرگوار خلق كرديم. بنابراين انسان كرامت ذاتی دارد نه جنس خاصی از انسان.
علوی تهرانی با اشاره به آيه 35، سوره احزاب « إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ...»، عنوان كرد:10 عنوان ارزشی را خداوند ياد می‌كند و از اسلام شروع كرده است و اينكه همواره به ياد او بودن ختم كرده است و اين ارزش‌ها را هم برای جنس زن قرار داده است و هم برای جنس مرد قرار داده است اين از نظر ارزش‌ها اما از نظر پاداش ارزش‌ها خداوند در انتهای همين آيه بيان فرموده‌اند « أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا » خداوند برای آنها مغفرت و اجر عظيم قرار داده است.
اين استاد دانشگاه يادآور شد: توجه به اين امر مهم است كه اگر زن‌ها در تكاليف يا حقوق با مردان متفادت هستند اين تفاوت ارزشی نيست، تفاوت در قابليت و اصل خلقت نيز نيست اگر مثلا ديه زن نصف مرد و ارث زن نصف مرد و تكليف زن با مرد متفاوت است بخاطر تفاوت ارزش زن و مرد در پيشگاه خداوند نسيت و نه به خاطر اين است كه خداوند اهتمام مردانه در نظام خلقت داشته است بلكه اين حرف ديگری دارد كه بايد در جای خود بيان و بحث شود فقط همين بس كه زن و مرد در اصل خلقت، قابليت‌ها، ارزش‌ها با هم برابر هستند.
وی با اشاره به بحث در باره منزلت زن، گفت: گاهی ما درباره زن صحبت می‌كنيم و به جنبه مادر بودن در مقام مقايسه با پدر می‌پردازيم كه ببينيم كفه كدام‌‌ يك از ديدگاه خداوند سنگين‌تر است. در حديث آمده است مردی خدمت رسول اكرم(ص) رسيد و به پيامبر(ص) عرض كرد « مَا مِنْ‏ عَمَلٍ‏ قَبِيحٍ‏ إِلَّا قَدْ عَمِلْتُهُ فَهَلْ لِی مِنْ تَوْبَةٍ» گناهی نيست كه من مرتكب نشده باشم آيا راه توبه برای من هست يا اينكه بايد مأيوس باشم و آيا اميدواری هست و بازگشتی وجود دارد« فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ (ص) فَهَلْ مِنْ وَالِدَیْكَ أَحَدٌ حَیٌّ» پيامبر(ص) به ايشان فرمودند از پدر و مادرت يكی از آنها زنده است «قَالَ أَبِی» عرض كرد پدرم « قَالَ فَاذْهَبْ فَبَرَّهُ » برو و به پدرت نيكی كن مرد رفت « قَالَ فَلَمَّا وَلَّى قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لَوْ كَانَتْ أُمُّه‏ » و هنگامی كه آن مرد برگشت حضرت فرمودند كاش مادرش زنده بود. يعنی اگر مادرش زنده بود و خدمت می‌كرد كار برايش سهل‌تر می‌شد.
علوی تهرانی خاطرنشان كرد: در حديث ديگر آمده است كه حضرت رسول فرموده‌اند « قال رسول ا... لرجل استشاره فی الجهاد» كه مردی خدمت رسول اكرم(ص) آمد و با پيامبر(ص) مشورت می‌كرد و شرايطش را بيان می‌كرد كه آيا با اين شرايط جهاد بر من واجب است يا نه حضرت فرمودند «هل لك مِن ام» مادرت زنده است «قال نعم» عرض كرد بله. پيامبر اكرم(ص) جهاد فی سبيل ا.. كه در ركابشان واجب است را وقتی فهميدند مادرش زنده است و كسی نيست كه كفايت كارهای مادر را به عهده بگيرد حضرت فرمودند «فَلَزمها» مادرت را ملازم باش «فان الجنه عند رجلها» كه بهشت زير پای اوست.
اين استاد حوزه ادامه داد: برای كسی كه در عصر پيامبر(ص) جهاد واجب است اما مادرش كسی را ندارد كه امور اورا كفايت بكند ملازمت به مادر هم او را به بهشت می‌كشاند. اين نشان‌دهنده منزلت مادر است. در سوره عنكبوت، آيه 8 آمده است « وَوَصَّیْنَا الْإِنسَانَ بِوَالِدَیْهِ حُسْنًا » ما انسان را نسبت به پدر و مادر به نيك‌رفتاری توصيه كرديم و فرمان داديم و اين به خاطر اين بيان می‌شود كه خلط مبحث نشود و مادر منزلتش در خانواده بالاتر است اما اين نه به اين معنا كه بی‌اعتنايی به پدر بشود.
وی اضافه كرد: خداوند در سوره مريم، آيه 14 به توصيف حضرت يحيی(ع) می‌پردازد و فرموده است « وَبَرًّا بِوَالِدَیْهِ» به پدر و مادرش نيكی می‌كرد « وَلَمْ یَكُن جَبَّارًا عَصِیًّا » آدم گردنكش و نافرمانی نبود و نسبت به پدر و مادر بی‌اعتنا نبود.
اين استاد دانشگاه امام صادق(ع) عنوان كرد: خداوند در سوره نساء، آيه 36 اولين عنوانی كه بعد از حقوق حضرت حق بيان می‌كند نيكی كردن به پدر و مادر است « وَاعْبُدُواْ اللّهَ وَلاَ تُشْرِكُواْ بِهِ شَیْئًا وَبِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا » ولی در اين توصيه مادر كمی كفه‌اش سنگين‌تر است.
حجت‌الاسلام علوی تهرانی با اشاره به آيه 23 سوره اسراء « فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ » بيان كرد: به پدر و مادر اعتراض نكنيد، اعتراض زبانی اقل آن است و گفتن «اِ» اقل اعتراض است يعنی به طريق اولی بی‌اعتنايی نكنيد، ضرب و شتم نكنيد. از پيامبر(ص) سؤال می‌كنند كه كدام پدر و مادری است كه مصداق آيه « فَلاَ تَقُل لَّهُمَآ أُفٍّ » است و نبايد اعتراض زبانی به آنها كرد. «قال رسول ا.. هما ظالماك» آن پدر و مادری كه به تو ظلم كرده‌اند و لا تقل لهما اف چون پدر و مادری كه مهربان هستند كه هيچ چون در مقابل مهربانی جزء مهربانی شايسته نيست و اگر پدر و مادری ظلم كرد می‌فرمايد به او اف نگوييد. قرآن حكمی را می‌گويد كه عقل به آن نمی‌رسد.
وی اظهار كرد: اين نشان‌دهنده منزلت پدر و مادر است كه با هيچ كس و هيچ چيز اين منزلت قابل قياس نيست و اين دو عنوان ويژه هستند. عموماً در قرآن به اقربين پرداخته شده ولی عنوان ويژه چون پدر و مادر نيستند.
اين استاد حوزه گفت: جهت ديگری كه به زن می‌پردازيم از حيث دختر بودن در قبال و مقايسه با پسر است. حضرت امام جعفر صادق(ع) می‌فرمايد موسی كليم ا... در مناجاتش با خداوند عرض كرد « یَا رَبِّ أَیُّ الْأَعْمَالِ أَفْضَلُ عِنْدَكَ » برترين عمل نزد تو چيست؟ چه عملی نزد تو مطلوبيت دارد « فَقَالَ حُبُّ الْأَطْفَالِ » خداوند فرمود دوست داشتن بچه‌ها « فَإِنَّ فِطْرَتَهُمْ عَلَى تَوْحِيدِی » بچه‌ها بر فطرت توحيدی هستند، « فَإِنْ أُمِتْهُمْ أُدْخِلْهُمْ بِرَحْمَتِی جَنَّتِی » اگر در دوران كودكی از دار دنيا رفتند، من (خداوند) به رحمت آنها را وارد بهشت می‌كنم به جهت اينكه آنها دارای فطرت توحيدی هستند.
حجت‌الاسلام علوی تهرانی تأكيد كرد: نكته اول اينكه بچه‌ها را دوست داشته باشيد و نكته ديگر اين است كه دوست داشتن بچه‌ها را اظهار كنيد و علاقه‌تان به بچه‌ها را اظهار كنيد، همانطور كه پيامبر اكرم(ص) فرموده‌اند « مَن قَبَّلَ وَلَدَهُ كَتَبَ اللّهُ لَهُ حَسَنَةً وَ مَن فَرَّحَه فَرَّحَهُ اللّهُ یَوم القِیَامَةِ» كسی كه بچه‌اش را ببوسد به ازای آن حسنه در نامه اعمالش نوشته می‌شود و كسی كه بچه‌اش را شاد كند خداوند او را در روز قيامت شاد می‌كند.
وی ادامه داد: امام صادق(ع) فرموده‌اند « اَلبَنونَ نَعيمٌ » پسران نعمت هستند » وَ البَناتُ حَسَناتٌ» و دختران حسنه هستند « وَ اللّه‏ُ یَسألُ عَنِ النَّعيمِ، وَ یُثيبُ عَلَى الحَسَناتِ » خدا درباره نعمت سؤال می‌كند اما درباره حسنه فقط پاداش می‌دهد يعنی به صرف داشتن دختر خداوند همينطور حسنه به جای آن می‌نويسد.
اين استاد حوزه تصريح كرد: بحث آخر راجع به زن وجود دارد و آن اينكه زن از حيث همسر بودن در مقابل شوهر بيان می‌شود. همانطور كه پيامبر(ص) فرموده‌اند « خير متاع الدنيا المرأه الصالحه» بهترين نعمت دنيايی زن خوب است و در حديث ديگر از ايشان آمده است كه « إن ركعتين يصليهما رجل متزوج أفضل من رجل يقوم ليله ويصوم نهاره » دو ركعتی كه مرد زن‌دار می‌خواند ارزشش پيش خداوند بيشتر از دو ركعت نماز مرد بی‌زنی است كه تمام شب را به صبح عبادت كند و تمام روزها را روزه بگيرد و حضرت علی(ع) فرموده‌اند « انهن امانه الله عندكم » زنان امانات الهی نزد شما هستند « فلا تضاروهن و لا تعضلوهن » آنها را اذيت نكنيد و بر آنها سخت نگيريد.
حجت‌الاسلام علوی تهرانی در پايان يادآور شد: بنابراين از حيث اصل خلقت، قابليت‌ها، ارزش‌ها و پاداش ارزش‌ها زن و مرد با هم برابر هستند اما از حيث مادر بودن در مقايسه با پدر، زن بودن در مقايسه با شوهر، دختر بودن در مقايسه با پسر، كفه زنان قدری سنگين‌تر است و اين بينش اسلام پيرامون زن است و هيچ دينی، هيچ كسی و هيچ گروهی بهتر از اين، اين بينش را نسبت به زن بيان نكرده است و اين مطالب بيان شد تا زنان بدانند كه هيچ كسی از خداوند لطيف‌تر راجع به آنها صحبت نكرده است.
يادآور می‌شود، برنامه ياد خدا برنامه گفت‌وگو محور است كه به تهيه‌كنندگی يونس قاسمی و اجرای محمدحسين صيرفی، هر روز ساعت 19 تا 20 با حضور اساتيد و كارشناسان دينی ـ قرآنی به روی آنتن شبكه قرآن و معارف سيما می‌رود.