ششم ذیقعده؛ روز بزرگداشت طلایه‌دار حریم ولایت

به دليل نامشخص بودن روز ولادت حضرت احمد بن موسی(ع)، شوراي عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۸ روز ششم ذيقعده يعنی پنجمين روز از دهه كرامت را به نام روز بزرگداشت احمدبن موسی شاهچراغ(ع) جهت ثبت در تقويم مناسبت‌های ملی ـ اسلامی كشور تصويب كرد.
حضرت سيدامير احمد(ع) ملقب به شاهچراغ و سيدالسادات الاعاظم، فرزند بزرگوار امام موسی كاظم(ع) است. بنا به نقل شيخ مفيد(ره)، احمد بن موسی(ع) مردی فاضل و با ورع و محدث و كريم النفس و جليل القدر بوده و امام كاظم(ع) او را بر ديگر فرزندانش مقدم مي‌داشت و بعد از حضرت رضا(ع) عزيزترين فرزندانش بود و مزرعه خود را كه به نام يسيريه معروف بود، به وی بخشيد.
در كتاب بدايع الانوار از لب الانساب نقل شده كه جناب احمد بن موسی(ع) هزار قرآن به خط خود تحرير کرده و با پول آن غلام می‌خريد و بعد آنها را آزاد می‌کرد.
احمد بن موسی(ع) در حجاز به سيدالسادات و در ايران به شاه چراغ معروف است، اما علت نام‌گذاری آن به سيدالسادات به جهت عبادت و جلالت و وثاقتش بود.
پسران امام هفتم(ع) بنا به مشهور 19 نفر هستند. حضرت احمد بن موسی(ع) و محمد بن موسی(ع) از يك مادر كه ام احمد خوانده می‌شد، متولد گرديدند. آرامگاه ايشان اكنون در شهر شيراز، ميعادگاه عاشقان است.
وی از شخصيت‏های عالی مقام و جليل‌القدر و پرهيزكار بود آگاهی درباره زندگی وی بسيار اندك و برخی از مقاطع زندگی او مبهم و در منابع جز به بعضی از قسمت‏های زندگی او پرداخته نشده، در مورد مادر او گفته شده ملقب به ام احمد بوده است. در خصوص رابطه احمد با پدرش اين اندازه آورده‏اند كه امام كاظم(ع) او را دوست داشت و ملكی از خود را بدو بخشيد و او را به بخشندگی و دليری ستود.
مورخان گزارش داده‏اند كه پس از شهادت امام كاظم(ع)، مردم مدينه به لحاظ شخصيتی كه احمد داشت، به در خانه او رفته و با وی بيعت كردند و او پيشاپيش جمعيت به مسجد پيغمبر رفت و خطبه‏ای خواند و به مردم گفت: ای كسانی كه با من بيعت نموده‏ايد! بدانيد كه من خودم با برادرم علی(امام رضا(ع)) بيعت كرده‏ام و او واجب الاطاعة است. بر من و شما است كه از او اطاعت كنيم. سپس از منبر پايين آمده و به اتفاق همه مردم به در خانه برادرش رفته و با حضرت بيعت كردند.
درباره آمدن احمد بن موسی(ع) به ايران و انگيزه او گزارش‏های گوناگون وجود دارد و اين قسمت از زندگی وی فاقد شفافيت است. برخی عقيده دارند. احمد در بغداد ساكن بود و آن گاه كه خبر شهادت و در گذشت ناگهانی امام رضا(ع) را شنيد، شديداً ناراحت شد و گريه کرد. آن گاه با همراهانی بسيار (حدود سه هزار نفر) به خون خواهی و انتقام از مأمون خروج كرد و روی به ايران نهاد. بر پايه اين گزارش او در قم و ری با سپاهيان مأمون جنگيد و سرانجام به خراسان آمد و در جايی نزديك اسفراين طی جنگ با لشكريان مأمون كشته شد.
بعضی ديگر باور دارند كه احمد پيش از درگذشت امام رضا(ع) و مقارن با ولايت عهدی او همراه جماعتی قصد ايران كرده تا به برادرش ملحق شود. بر اساس اين گزارش حركت او به طرف فارس بود. اين گزارش نيز به صورت‏های گوناگون بيان شده است. برخی آورده‏اند كه عامل مأمون در نزديكی شيراز با او جنگيد. هنگامی كه ياران احمد شنيدند امام رضا(ع) وفات يافته است، متفرق شدند و به سوی شيراز رفتند.
مورّخان در خصوص شهادت و يا وفات و محل دفن احمد نيز اختلاف دارند؛ اين اختلاف مبتنی بر آن است كه وی به اسفراين رفته و در آن جا به شهادت رسيده و يا در شيراز وفات يافته و يا به شهادت رسيده است. برخی عقيده دارند وی در اسفراين به شهادت رسيد و در همان جا دفن شد و زيارتگاه او همان جا است. بر اين اساس قبر احمد بن موسی(ع) در اسفراين و يا مكان‏های ديگر بوده و آرامگاه شيراز مربوط به احمد بن موسی نيست.
برخی ديگر باورد دارند كه احمد در شيراز در جنگ با عامل مأمون شهيد شد و يا اينكه در شيراز مخفی شد و بعد وفات کرده و در همان جا دفن گرديد.
امين بعد از گزارش آنانی كه محل دفن احمد را اسفراين و يا مكان ديگر می داند، می نويسد:... و هذا غريب مخالف للمشهور من ان مشهده شيراز...
حقيقت امر آن است كه به طور قاطع نمی‏توان گفت قبر وی در كجا است، ولی شواهد و قرائن ديدگاه آنانی را كه قايل هستند شيراز محل دفن احمد می‌باشد، تأييد مي‌كند و مشهور همين است.
محسن امين بعد از بيان عقيده آنانی كه محل دفن احمد بن موسی را در اسفراين و يا مكان ديگر می دانند، می‌نويسد: اين عقيده بعيد و مخالف با عقيده مشهور است كه محل شهادت و قبر او شيراز می باشد.
تاريخ وفات احمد بن موسی(ع) دقيقاً معلوم نيست، ولی برخی تاريخ وفات را حدود 203 كه همزمان با شهادت امام هشتم(ع) است، ذكر کردند.
معصومه عليزاده