درجات مختلف عشق به امام رضا(ع)/ نسبت محبت با معرفت
گروه اجتماعی: رئيس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده به تشريح درجات مختلف عشق و جايگاه عشق به ائمه(ع) در فرايند عشق حقيقی و مجازی پرداخت و گفت: هر چه درجه معرفت افزونتر شود ايمان و محبت از صلابت و استواری بيشتری برخوردار میشود.
كبری خزعلی، رئيس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) به تشريح مفهوم عشق و نحوه عشق ورزيدن به امام رضا(ع) پرداخت و گفت: عشق يا مجازی است يا حقيقی؛ عشق به مخلوقات و ماديات عشق مجازی و عشق به خدا، عشق حقيقی است.
وی با مطرح كردن اين سؤال كه در اين ميان عشق به امام در كجا قرار دارد؟ حقيقی است يا مجازی؟ گفت: مرحوم «حاج اكبر نهاوندی» در يكی از كتابهای خود در رابطه با شاخصههای محبت و عشق، يعنی چيزهای كه عشق را تشكيل میدهد بيان میكند كه «نخست اين است كه به چه كسی عشق میورزيم؟ دومين شاخصههای محبت و عشق، منشا و محرك درونی اين عشق است سومين شاخصه آن اين است كه منشا عشق و محبت كدام است چهارمين اينكه رابطه ما و محبوب چگونه است؟ پنجم اينكه غالب اين محبين چه كسانی هستند و در نهايت ششمين مورد از لوازم عشق، كيفيت آن يعنی دوام يا زوال آن، هميشگی بودن يا موقتی بودن است».
خزعلی ادامه داد: ما محبوب را برای چه چيزی میخواهيم؟ لذت بردن. غالب مردم، لذت بردن خود از محبوب را عشق مینامند. عشق به اين مورد سريع میآيد و تا وقتی هم كه به آن نياز داشته باشيم ادامه دارد. كسانی كه امام را برای رسيدن به حاجاتشان میخواهند دارای اين نوع عشق هستند مثلا زمانیكه امام او را رد كند میگويد ديگر نمیروم مشهد چون قهر كردهام! عشق به اين شكل سطح پايين يا پست است.
خزعلی دومين رتبه عشق طبيعی انسانی را خلقتی و مرتبط با زيبايی ظاهری دانست كه منشا آن زيباپسندی انسانهاست و به عنوان مثال گفت: مثلا «قربان گنبد امام رضا» اين میشود زيبا پسندی. عشق و محبت ما به اين صورت به امام اشكالی ندارد ولی عشق به امام نيست.
وی عشق نوع سوم را روحانی انسانی ناميد كه متعلق آن خود زيبايی است منتهی در اينجا معنوی است مثل شجاعت، كرامت، نورانيت، روحانيت و ادامه داد: مثلا ايثار منشا اين نوع از عشق، محبت و كمال است و ما دوست داريم بالا برويم و به كمال دست پيدا كنيم اين ايثار است كه به ما میآموزد، نورانيت ما را متحول میكند باعث توبه كردن میشود و وقتی وارد حرم میشويم اين روحانيت حرم انسان را ترقی میدهد نماز خوانندن كنار مرقد علی بن موسی الرضا(ع) مراتب كمال میآورد نفس مطمئنه ما را به سراغ اين عشق میبرد ما با اين نوع ديدگاه عاشقانه، به اين دليل عاشق امام هستيم كه ما را به كمال میرساند.
رئيس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده نوع چهارم عشق را عشق عقلانی كه مُتعلقِ آن كمال و حسن معنوی محبوب است، عنوان و اظهار كرد: منشاء اين عشق علاقهای است كه به كمال داريم و عقل ما و قلب ما كه محبت كمال در آن موج میزند ما را به طرف آن حركت میدهد.
وی دليل اين نوع عشق ورزيدن را رسيدن به خير دانست و تشريح كرد: يعنی میخواهيم با امام باشيم، دقيقا كنار امام قرار گرفتن يعنی به خير رسيدن، ما امام را میخواهيم كه زير سايهاش باشيم يعنی با امام باشيم فقط همين. اوليا و كسانی كه بودن با امام برايشان اصل است غالبا كسانی هستند كه به اين مرتبه رسيدهاند اينچنين فردی اگر نتواند به حرم امام رضا(ع) برود گريه نمیكند البته دلتنگ میشود اما ناراضی نمیشود اين مدل عشق به امام خوب است اما مرتبه بالاتری نيز وجود دارد اين مدل از عشق بی زوال است.
خزعلی نوع پنجم عشق را عشق الهی به كمال مطلق و خير مطلق ناميد كه منشاء آن خليفه الهی است و گفت: محل حركت اين عشق قلب، روح و جسم است كه به آن وحدت میگويند يعنی يكسان شدن با خدا برای اين نوع عشق ورزی دليل وجود ندارد. زمانيكه دندان پيامبر(ص) آسيب میبيند، دندان اويس قرنی هم درد میگيرد. يا اگر آن طرف كره زمين معشوق زمين میخورد اين طرف عاشق زانويش درد میگيرد اين نوع عشق دائمی است اين نوع از عشق را وحدت عاشق و معشوق مینامند.
وی در تشريح فرمول عشق واقعی اظهار كرد: ائمه (عليهم السلام) مظهر جامعيت علمی و عينی اسماء و صفات خداوند هستند آنان هر كمالی را كه برای غير خدا ممكن و مقدور است دارند و هر چه دارند به طور كامل مصون از هر عيب و نقس است رضايت، خشم و خشنودی آنان رضايت، خشم و خشنودی خدا است و به دلالت آيه تطهير عاليترين مراتب عصمت از آن ائمه(عليهم السلام) است آنان صاحب معجزات و كرامات و ولايت تكوينی و تشريعی هستند(علم الكتاب) و علم لدنی نزد آنان است آنان از امور قلبی و باطنی انسان و ساير موجودات از عالم مُلك تا ملكوت اعلی آگاهند.
وی ادامه داد: معرفت پايه اصلی محبت ملازم با اطاعت و عامل بزرگ دوری از گناهان و راه اساسی تهذيب نفس است ممكن است بسيار اتفاق بيفتد كه از كنار دوستان صميمی با شخصيتهای مورد احترامی علمی و اجتماعی يا دينی و حتی محبوب دل همه منتظران و مستضعفان يعنی حضرت بقيه الله(ع) عبور كنيم و هيچ كاری كه بيانگر احترام باشد انجام ندهيم چون متوجه وجود آن فرد نشديم يا ديديم ولی نشناختيم چون اگر میشناختيم ابزار محبت و ارادات میكرديم انسان وقتی عاشق كسی شد و دوستدار او گشت از وی پيروی میكند.
رئيس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده يك مثال قرآنی و يك حديث نيز در خصوص اطاعت از معشوق مطرح و عنوان كرد: قرآن در آيه 31 سوره آل عمران میفرمايد: «قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْكُمُ اللّهُ وَیَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ؛ بگو اگر خدا را دوست داريد از من پيروى كنيد تا خدا دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشايد و خداوند آمرزنده مهربان است». امام صادق(ع) نيز میفرمايد: «ما كسی را شيعه نمیدانيم مگر آن را كه از همه اوامر ما پيروی كند» (كلينی اصول كافی ج 3 باب الورع حديث13)
وی در پاسخ به اين سؤال كه چگونه عاشق امام رضا(ع) شويم؟ گفت: وقتی معرفت موجب ايمان و عقيده شد عشق و محبت میآفريند هر چه درجه معرفت افزونتر شود ايمان و محبت از صلابت و استواری بيشتری برخوردار میشود. وقتی عشق و محبت همه هستی فرد را به احاطه درآورد عاشق را تابع بیچون و چرای معشوق میسازد در نتيجه محبت و لطف معشوق را متوجه خود میكند چنان كه خداوند(معشوق واقعی و حقيقی عشاق حقيقت طلب) میگويند: «فاذكرنی اذكركم؛ پس به ياد من باشيد تا به ياد شما باشم»(سوره بقره آيه 152)
خزعلی ادامه داد: اميرالمومنين(ع) پس از معرفی ائمه كه سياستگذاران و تدبير كنندگان امور مردمند و از طرف خدا سرپرستی و رياست خلايق را به عهده دارد میفرمايد: «لايدخل الجنه الا من عرفهم و عرفوه؛ داخل بهشت نمیشود مگر كسی كه نسبت به امامان معرفت داشته باشد و آنان نيز آن فرد را در زمره شيعيان و صاحبان معرفت به حق خود بدانند و بشناسند» (نهج البلاغه ترجمه فيض الاسلام خطبه 152) معرفتی كه به محبت و عشق مبدل میشود يك طرفه نخواهد بود پس كسانی كه اظهار دوستی و محبت میكنند و باور دارند كه آنها امامان به حق هستند ولی از آنان اطاعت و پيروی نمیكنند، امامان را نشناخته و از اين دوستی و اعتقاد سرسری و يك طرفه نمیتوانند به كمال مطلوب نايل شوند.
وی با مطرح كردن اين سؤال كه در اين ميان عشق به امام در كجا قرار دارد؟ حقيقی است يا مجازی؟ گفت: مرحوم «حاج اكبر نهاوندی» در يكی از كتابهای خود در رابطه با شاخصههای محبت و عشق، يعنی چيزهای كه عشق را تشكيل میدهد بيان میكند كه «نخست اين است كه به چه كسی عشق میورزيم؟ دومين شاخصههای محبت و عشق، منشا و محرك درونی اين عشق است سومين شاخصه آن اين است كه منشا عشق و محبت كدام است چهارمين اينكه رابطه ما و محبوب چگونه است؟ پنجم اينكه غالب اين محبين چه كسانی هستند و در نهايت ششمين مورد از لوازم عشق، كيفيت آن يعنی دوام يا زوال آن، هميشگی بودن يا موقتی بودن است».
خزعلی ادامه داد: ما محبوب را برای چه چيزی میخواهيم؟ لذت بردن. غالب مردم، لذت بردن خود از محبوب را عشق مینامند. عشق به اين مورد سريع میآيد و تا وقتی هم كه به آن نياز داشته باشيم ادامه دارد. كسانی كه امام را برای رسيدن به حاجاتشان میخواهند دارای اين نوع عشق هستند مثلا زمانیكه امام او را رد كند میگويد ديگر نمیروم مشهد چون قهر كردهام! عشق به اين شكل سطح پايين يا پست است.
خزعلی دومين رتبه عشق طبيعی انسانی را خلقتی و مرتبط با زيبايی ظاهری دانست كه منشا آن زيباپسندی انسانهاست و به عنوان مثال گفت: مثلا «قربان گنبد امام رضا» اين میشود زيبا پسندی. عشق و محبت ما به اين صورت به امام اشكالی ندارد ولی عشق به امام نيست.
وی عشق نوع سوم را روحانی انسانی ناميد كه متعلق آن خود زيبايی است منتهی در اينجا معنوی است مثل شجاعت، كرامت، نورانيت، روحانيت و ادامه داد: مثلا ايثار منشا اين نوع از عشق، محبت و كمال است و ما دوست داريم بالا برويم و به كمال دست پيدا كنيم اين ايثار است كه به ما میآموزد، نورانيت ما را متحول میكند باعث توبه كردن میشود و وقتی وارد حرم میشويم اين روحانيت حرم انسان را ترقی میدهد نماز خوانندن كنار مرقد علی بن موسی الرضا(ع) مراتب كمال میآورد نفس مطمئنه ما را به سراغ اين عشق میبرد ما با اين نوع ديدگاه عاشقانه، به اين دليل عاشق امام هستيم كه ما را به كمال میرساند.
رئيس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده نوع چهارم عشق را عشق عقلانی كه مُتعلقِ آن كمال و حسن معنوی محبوب است، عنوان و اظهار كرد: منشاء اين عشق علاقهای است كه به كمال داريم و عقل ما و قلب ما كه محبت كمال در آن موج میزند ما را به طرف آن حركت میدهد.
وی دليل اين نوع عشق ورزيدن را رسيدن به خير دانست و تشريح كرد: يعنی میخواهيم با امام باشيم، دقيقا كنار امام قرار گرفتن يعنی به خير رسيدن، ما امام را میخواهيم كه زير سايهاش باشيم يعنی با امام باشيم فقط همين. اوليا و كسانی كه بودن با امام برايشان اصل است غالبا كسانی هستند كه به اين مرتبه رسيدهاند اينچنين فردی اگر نتواند به حرم امام رضا(ع) برود گريه نمیكند البته دلتنگ میشود اما ناراضی نمیشود اين مدل عشق به امام خوب است اما مرتبه بالاتری نيز وجود دارد اين مدل از عشق بی زوال است.
خزعلی نوع پنجم عشق را عشق الهی به كمال مطلق و خير مطلق ناميد كه منشاء آن خليفه الهی است و گفت: محل حركت اين عشق قلب، روح و جسم است كه به آن وحدت میگويند يعنی يكسان شدن با خدا برای اين نوع عشق ورزی دليل وجود ندارد. زمانيكه دندان پيامبر(ص) آسيب میبيند، دندان اويس قرنی هم درد میگيرد. يا اگر آن طرف كره زمين معشوق زمين میخورد اين طرف عاشق زانويش درد میگيرد اين نوع عشق دائمی است اين نوع از عشق را وحدت عاشق و معشوق مینامند.
وی در تشريح فرمول عشق واقعی اظهار كرد: ائمه (عليهم السلام) مظهر جامعيت علمی و عينی اسماء و صفات خداوند هستند آنان هر كمالی را كه برای غير خدا ممكن و مقدور است دارند و هر چه دارند به طور كامل مصون از هر عيب و نقس است رضايت، خشم و خشنودی آنان رضايت، خشم و خشنودی خدا است و به دلالت آيه تطهير عاليترين مراتب عصمت از آن ائمه(عليهم السلام) است آنان صاحب معجزات و كرامات و ولايت تكوينی و تشريعی هستند(علم الكتاب) و علم لدنی نزد آنان است آنان از امور قلبی و باطنی انسان و ساير موجودات از عالم مُلك تا ملكوت اعلی آگاهند.
وی ادامه داد: معرفت پايه اصلی محبت ملازم با اطاعت و عامل بزرگ دوری از گناهان و راه اساسی تهذيب نفس است ممكن است بسيار اتفاق بيفتد كه از كنار دوستان صميمی با شخصيتهای مورد احترامی علمی و اجتماعی يا دينی و حتی محبوب دل همه منتظران و مستضعفان يعنی حضرت بقيه الله(ع) عبور كنيم و هيچ كاری كه بيانگر احترام باشد انجام ندهيم چون متوجه وجود آن فرد نشديم يا ديديم ولی نشناختيم چون اگر میشناختيم ابزار محبت و ارادات میكرديم انسان وقتی عاشق كسی شد و دوستدار او گشت از وی پيروی میكند.
رئيس شورای فرهنگی و اجتماعی زنان و خانواده يك مثال قرآنی و يك حديث نيز در خصوص اطاعت از معشوق مطرح و عنوان كرد: قرآن در آيه 31 سوره آل عمران میفرمايد: «قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللّهَ فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْكُمُ اللّهُ وَیَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ؛ بگو اگر خدا را دوست داريد از من پيروى كنيد تا خدا دوستتان بدارد و گناهان شما را بر شما ببخشايد و خداوند آمرزنده مهربان است». امام صادق(ع) نيز میفرمايد: «ما كسی را شيعه نمیدانيم مگر آن را كه از همه اوامر ما پيروی كند» (كلينی اصول كافی ج 3 باب الورع حديث13)
وی در پاسخ به اين سؤال كه چگونه عاشق امام رضا(ع) شويم؟ گفت: وقتی معرفت موجب ايمان و عقيده شد عشق و محبت میآفريند هر چه درجه معرفت افزونتر شود ايمان و محبت از صلابت و استواری بيشتری برخوردار میشود. وقتی عشق و محبت همه هستی فرد را به احاطه درآورد عاشق را تابع بیچون و چرای معشوق میسازد در نتيجه محبت و لطف معشوق را متوجه خود میكند چنان كه خداوند(معشوق واقعی و حقيقی عشاق حقيقت طلب) میگويند: «فاذكرنی اذكركم؛ پس به ياد من باشيد تا به ياد شما باشم»(سوره بقره آيه 152)
خزعلی ادامه داد: اميرالمومنين(ع) پس از معرفی ائمه كه سياستگذاران و تدبير كنندگان امور مردمند و از طرف خدا سرپرستی و رياست خلايق را به عهده دارد میفرمايد: «لايدخل الجنه الا من عرفهم و عرفوه؛ داخل بهشت نمیشود مگر كسی كه نسبت به امامان معرفت داشته باشد و آنان نيز آن فرد را در زمره شيعيان و صاحبان معرفت به حق خود بدانند و بشناسند» (نهج البلاغه ترجمه فيض الاسلام خطبه 152) معرفتی كه به محبت و عشق مبدل میشود يك طرفه نخواهد بود پس كسانی كه اظهار دوستی و محبت میكنند و باور دارند كه آنها امامان به حق هستند ولی از آنان اطاعت و پيروی نمیكنند، امامان را نشناخته و از اين دوستی و اعتقاد سرسری و يك طرفه نمیتوانند به كمال مطلوب نايل شوند.
