تئاتر صاحبدلان و لزوم هدفمندی توليدات نمايشی دينی/1
مضامين دينی در توليد نمايش بايد به روز شده و در زمان حال مطرح شوند
گروه هنر: وقتی صحبت از تئاتر دينی می شود فوراً اذهان به سمت يك روايت تاريخی و شخصيتپردازی دينی معطوف میشود در حالی كه برای ايجاد اشتياق در ميان مخاطبان اين گونه آثار بايد مضامين دينی را به روز و آن را در فضای مناسبات امروزی مطرح كرد.
مجيد امرايی، كارشناس تئاتر و مدرس دانشگاه در گفتوگو با خبرگزاری بينالمللی قرآن(ايكنا) گفت: تئاتر دينی يكی از كاركردها و كاربردهای ويژه هنر نمايش در همه جای دنياست و به اين دليل توليد و اجرا میشود كه معرف مضامين دينی، آئينی و مذهبی باشند.
وی ادامه داد: با اين وجود در شرايط كنونی ديگر اين گونه آثار به شكل مستقيم به يك رويداد دينی نمیپردازند و با اين فرض كه برای نقل يك مضمون و مفهوم دينی نياز به شخصيتپردازی تاريخی و دينی نيست اصطلاحاً مفهوم دينی را با وارد كردن در مناسبات اجتماعی روزمره، به هنری به روز شده تبديل میكنند.
مدير سابق دفتر تئاتر خيابانی تصريح كرد: متأسفانه در حوزه توليدات تئاتر دينی در كشور، مسئولان و فعالان ما كمتر به اين مسئله توجه داشتهاند كه میتوانند مضامين دينی و ارزشی همچون ايثار، شهادت، جوانمردی كه اتفاقاً مورد تأكيد دين و دستور بزرگان دينی است را در بستر وقايع امروزی و مواردی كه قابل لمس برای مخاطب تئاتری است مطرح كنند و اين نقيصه همواره و به ويژه در سالهای اخير تبديل به يك معضل در حوزه تئاتر دينی شده است كه چون مخاطب نمیتواند با اينگونه آثار ارتباط حسی و عقلانی مؤثری برقرار كند لذا تمايلی نيز برای ديدن آنها از خود نشان نمیدهد.
امرايی با اشاره به اينكه توليدات جشنوارهای ما در زمينه تئاتر دينی در چنين ورطهای افتادهاند گفت: تفاوتی نمیكند كه از جشنواره «تئاتر صاحبدلان» سخن بگوييم و يا روی صحبتمان در مورد جشنواره ديگری باشد؛ چيزی كه معلوم و مشخص است اينكه ما در كشور چيزی به نام جشنواره نمايشی نداريم بلكه هر سال و در تاريخهای مشخص به نمايش جشنوارهها میپردازيم بدون آن كه توجه داشته باشيم كه توليدات نمايشی شركت كننده در اين جشنواره با چه هدفی توليد شدهاند و چه تأثيری بر جريان توليدات نمايشی ما نيز خواهند گذاشت.
اين مدرس دانشگاه در ادامه گفت: در همه جای دنيا جشنوارهها محملی برای اجرای نمايشهايی هستند كه پيشتر سابقه اجرای عموم داشتهاند در حالی كه در ايران اين قضيه برعكس است و تازه برای آثاری كه در جشنواره شركت كردهاند پس از آن نوبت اجرای عموم قرار میدهند كه اين بر كيفيت آنها تأثير سويی میگذارد و از آن طرف نيز اطلاق واژه سفارشی به توليدات تئاتر دينی كه جفا در حق اين نوع تئاتر و فعالان آن است موجب شده است تا نگرش منفی نسبت به اين توليدات در ميان مخاطبان و توده مردم به وجود آيد.
وی تأكيد كرد: به نظر من تا در توليدات نمايش دينی همانگونه كه در ابتدا عرض كردم رويكردی امروزی نداشته باشيم و مفاهيم دينی و اعتقادی را در بستر زمانی حال و در زندگی جاری مردم پياده نكنيم قطعاً با برگزاری هر رويداد و يا جشنواره تئاتر دينی تنها چيزی كه عايدمان میشود صرف هزينهای است كه به بدنه فرهنگی و هنری جامعه تحميل كردهايم در حالی كه هيچ پيامد مثبتی در برنداشته است.
امرايی در پاسخ به اين پرسش كه آيا تئاتر صاحبدلان به عنوان يك جشنواره مرسوم تئاتر دينی كه همچنان هر ساله برگزار میشود میتواند جايگزينی برای جشنوارههای تئاتری همچون رضوی كه به دليلی كسری بودجه موقتاً تعطيل شدهاند باشد گفت: از آنجا كه مضمون هر كدام از آنها يكی است هيچكدام را نمیتوان جايگزين ديگری كرد بلكه بايد در امر نگارش نمايشنامه و توليد نمايشهای صحنهای با محوريت موضوع دينی اهتمام و توجه بيشتری داشت تا بضاعت هنرمندان در ارائه آثار دينی مسئولان را مجاب كند كه به همين راحتی نبايد از برگزاری جشنواره مهمی همچون «تئاتر رضوی» صرفنظر كنند.
وی در پايان در مورد بينالمللی شدن جشنوارههای تئاتر دينی گفت: به جرئت میتوانم بگويم كه در ايران هيچ جريان فرهنگی و هنری به شكل بينالمللی وجود ندارد؛ بينالمللی يعنی اينكه بازتاب جهانی آن رويداد در حدی باشد كه همه فعاليتهای هنری جهان متأثر از آن چيزی باشد كه در حال اتفاق است؛ در كداميك از ادوار برگزاری جشنوارههای تئاتری بازتاب درخوری از وقايع آن را در خارج از كشور شاهد بوديم كه حال بخواهيم نسبت به بينالمللی شدن آنها و تأثيری كه ممكن است داشته باشند صحبت كنيم؛ جشنوارههای هنری تنها با حضور چند كار و چند مهمان خارجی كه خودمان به ايران دعوت میكنيم برگزاری میشوند و اين به معنای بينالمللی بودن آنها نيست.
وی ادامه داد: با اين وجود در شرايط كنونی ديگر اين گونه آثار به شكل مستقيم به يك رويداد دينی نمیپردازند و با اين فرض كه برای نقل يك مضمون و مفهوم دينی نياز به شخصيتپردازی تاريخی و دينی نيست اصطلاحاً مفهوم دينی را با وارد كردن در مناسبات اجتماعی روزمره، به هنری به روز شده تبديل میكنند.
مدير سابق دفتر تئاتر خيابانی تصريح كرد: متأسفانه در حوزه توليدات تئاتر دينی در كشور، مسئولان و فعالان ما كمتر به اين مسئله توجه داشتهاند كه میتوانند مضامين دينی و ارزشی همچون ايثار، شهادت، جوانمردی كه اتفاقاً مورد تأكيد دين و دستور بزرگان دينی است را در بستر وقايع امروزی و مواردی كه قابل لمس برای مخاطب تئاتری است مطرح كنند و اين نقيصه همواره و به ويژه در سالهای اخير تبديل به يك معضل در حوزه تئاتر دينی شده است كه چون مخاطب نمیتواند با اينگونه آثار ارتباط حسی و عقلانی مؤثری برقرار كند لذا تمايلی نيز برای ديدن آنها از خود نشان نمیدهد.
امرايی با اشاره به اينكه توليدات جشنوارهای ما در زمينه تئاتر دينی در چنين ورطهای افتادهاند گفت: تفاوتی نمیكند كه از جشنواره «تئاتر صاحبدلان» سخن بگوييم و يا روی صحبتمان در مورد جشنواره ديگری باشد؛ چيزی كه معلوم و مشخص است اينكه ما در كشور چيزی به نام جشنواره نمايشی نداريم بلكه هر سال و در تاريخهای مشخص به نمايش جشنوارهها میپردازيم بدون آن كه توجه داشته باشيم كه توليدات نمايشی شركت كننده در اين جشنواره با چه هدفی توليد شدهاند و چه تأثيری بر جريان توليدات نمايشی ما نيز خواهند گذاشت.
اين مدرس دانشگاه در ادامه گفت: در همه جای دنيا جشنوارهها محملی برای اجرای نمايشهايی هستند كه پيشتر سابقه اجرای عموم داشتهاند در حالی كه در ايران اين قضيه برعكس است و تازه برای آثاری كه در جشنواره شركت كردهاند پس از آن نوبت اجرای عموم قرار میدهند كه اين بر كيفيت آنها تأثير سويی میگذارد و از آن طرف نيز اطلاق واژه سفارشی به توليدات تئاتر دينی كه جفا در حق اين نوع تئاتر و فعالان آن است موجب شده است تا نگرش منفی نسبت به اين توليدات در ميان مخاطبان و توده مردم به وجود آيد.
وی تأكيد كرد: به نظر من تا در توليدات نمايش دينی همانگونه كه در ابتدا عرض كردم رويكردی امروزی نداشته باشيم و مفاهيم دينی و اعتقادی را در بستر زمانی حال و در زندگی جاری مردم پياده نكنيم قطعاً با برگزاری هر رويداد و يا جشنواره تئاتر دينی تنها چيزی كه عايدمان میشود صرف هزينهای است كه به بدنه فرهنگی و هنری جامعه تحميل كردهايم در حالی كه هيچ پيامد مثبتی در برنداشته است.
امرايی در پاسخ به اين پرسش كه آيا تئاتر صاحبدلان به عنوان يك جشنواره مرسوم تئاتر دينی كه همچنان هر ساله برگزار میشود میتواند جايگزينی برای جشنوارههای تئاتری همچون رضوی كه به دليلی كسری بودجه موقتاً تعطيل شدهاند باشد گفت: از آنجا كه مضمون هر كدام از آنها يكی است هيچكدام را نمیتوان جايگزين ديگری كرد بلكه بايد در امر نگارش نمايشنامه و توليد نمايشهای صحنهای با محوريت موضوع دينی اهتمام و توجه بيشتری داشت تا بضاعت هنرمندان در ارائه آثار دينی مسئولان را مجاب كند كه به همين راحتی نبايد از برگزاری جشنواره مهمی همچون «تئاتر رضوی» صرفنظر كنند.
وی در پايان در مورد بينالمللی شدن جشنوارههای تئاتر دينی گفت: به جرئت میتوانم بگويم كه در ايران هيچ جريان فرهنگی و هنری به شكل بينالمللی وجود ندارد؛ بينالمللی يعنی اينكه بازتاب جهانی آن رويداد در حدی باشد كه همه فعاليتهای هنری جهان متأثر از آن چيزی باشد كه در حال اتفاق است؛ در كداميك از ادوار برگزاری جشنوارههای تئاتری بازتاب درخوری از وقايع آن را در خارج از كشور شاهد بوديم كه حال بخواهيم نسبت به بينالمللی شدن آنها و تأثيری كه ممكن است داشته باشند صحبت كنيم؛ جشنوارههای هنری تنها با حضور چند كار و چند مهمان خارجی كه خودمان به ايران دعوت میكنيم برگزاری میشوند و اين به معنای بينالمللی بودن آنها نيست.
