نحوست ماه صفر واقعیت است یا خرافه؟

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از گیلان، ماه صفر به‌عنوان دومین ماه قمری در میان مسلمین به ماهی سنگین و نحس شهرت یافته است، ماهی که به کرات در باب صدقه‌گذاشتن در آن و انجام اعمال نیک برای دفع بلا توصیه شده است.

در نام‌گذاری این ماه، دو وجه ذکر کرده‌‏اند، یکی اینکه از «صُفْرَة (زردی)» گرفته شده، زیرا زمان انتخاب نام، مقارن فصل پائیز و زردی برگ درختان بوده است و دیگری اینکه از «صِفْر(خالی)» گرفته شده، زیرا مردم پس از پایان ماه‏‌های حرام، رهسپار جنگ می‏ شدند و شهرها خالی می شد.

بنا به روایات اول ماه صفر، روز واردشدن کاروان اسرای کربلا به شام است و حوادث تلخ دیگری از جمله شهادت دختر سه ساله امام حسین(ع)، رحلت جانگداز پیامبر اکرم(ص) در روز 28 این ماه واقع شده و پایان ماه نیز مصادف با شهادت هشتمین پیشوای شیعیان امام رضا(ع) است.

در مورد ماه صفر، بنابر آنچه معروف شده، ماه صفر را نحوستى است، به‌ویژه آخرین چهارشنبه آن ماه را که به نحس ‏بودن بیشتر معروف شده است و در این باره روایت مخصوصى از ائمه دین(ع) نرسیده و فلسفه آن دقیقاً براى ما روشن نیست. یک احتمال آن است که این نحس دانستن ماه صفر و به‌ویژه آخرین چهارشنبه آن، از این جهت باشد که وفات رسول خدا(ص) در آن روز واقع شده است و از آن حضرت روایت شده است که می‌فرمایند «هرکس مرا به خروج ماه صفر مژده دهد، او را مژده بهشت می‌دهم و از این جهت عقول مردم حکم به نحس بودن آن ماه کرده است».

البته با مطالعه متون اسلامی می بینیم که هیچ روزی نحس یا مبارک نیست بلکه این اتفاقات است که بعضی روزها را مبارک یا نحس می‌کند، مثلاً شب قدر به‌واسطه نزول قرآن مبارک است و روزی که قوم عاد دچار تند باد شدند به واسطه عذاب الهی نحس شد.

مناسبت های ماه صفر

اوّل ماه صفر آغاز جنگ صفین مطابق نقل مورخان در سال 37 هجرى است. جنگ صفین از سوى امیر مؤمنان(ع) و لشکریانش در برابر معاویه و سپاه غارتگر شام آغاز شد و مدت 110 روز طول کشید و در آستانه شکست لشکر شام، عمروعاص خدعه اى به‌کار زد و قرآن‌ها را بر سر نیزه کردند و داستان تأسف بار حکمین پیش آمد.

همچنین، در این روز در سال 61 هجرى(بنابر روایتى) سر مبارک حضرت سیدالشهدا(ع) را همراه کاروان اهل بیت(ع) وارد شهر شام کردند.

دوم ماه صفر روز شهادت زید بن على بن الحسین(ع) پس از قیام بر ضد بنى امیه در سال 120 هجرى است. وى به هنگام شهادت 42 سال داشت.

هفتم ماه صفر بنا بر نقل شیخ مفید و کفعمى، روز شهادت امام حسن مجتبى(ع) است. همچنین، ولادت امام کاظم(ع) طبق روایتى در سال 128، در این روز در منطقه «ابواء» (محلى میان مکه و مدینه) واقع شده است. این روز از جهتى روز حزن و از جهتى روز سرور است.

بیستم ماه صفر روز اربعین امام حسین(ع) است، بنابر نقل جمعى از بزرگان مانند شیخ مفید، شیخ طوسى و کفعمى، جابر بن عبدالله انصارى در این روز براى زیارت امام حسین(ع) به کربلا آمد و همین روز، روزى است که اهل  بیت امام حسین(ع) طبق روایتى از شام به مدینه آمدند.

بیست و هشتم ماه صفر، در سال یازدهم هجرى، رسول گرامى اسلام(ص) وفات یافت و همه مورخان اتفاق دارند که روز وفات آن حضرت روز دوشنبه بود و آن حضرت به هنگام وفات شصت و سه سال از عمر مبارکشان مى گذشت.

همچنین، بنابر نقل جمعى از علما و مورخان، روز بیست و هشتم صفر سال 50 هجرى، روز شهادت امام حسن مجتبى(ع) است و این روایت بیشتر در میان شیعیان مشهور است تا روایت هفتم ماه صفر.

بنابر قول «شیخ طبرسى» و «ابن اثیر» آخرین روز ماه صفر سال 203 هجرى، روز شهادت امام رضا(ع) است که در سن پنجاه و پنج سالگى، توسط مأمون عباسى مسموم شده و به فیض شهادت نائل شدند.

مفسر و فیلسوف بزرگ جهان اسلام علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، درباره سعد و نحسِ ایام، سخنانی دارد که خلاصه‏‌ای از ترجمه آن بدین قرار است: «نحس بودن روز یا مقداری از زمان، به این معنا است که در آن زمان، جز شر و بدی، حادثه‏‌ای روی ندهد و اعمال آدمی، یا دست‏کم نوع خاصی از اعمال، برای صاحب آن، برکت و نتیجه خوبی نداشته باشد. سعد بودن روز، درست برخلاف این است. ما به هیچ‌وجه نمی‏‌توانیم بر سعادت روزی از روزها یا زمانی از زمان‏‌ها یا نحوست آن، برهان اقامه کنیم؛ زیرا طبیعت زمان از نظر مقدار به گونه‏‌ای است که اجزای آن مثل هم است و یک چیز به‌شمار می‏‌آید».

شهید مطهری نیز با دقت در مسایل علمی، ضمن روشنگری این مطلب، ذاتی بودن نحوست ایام را رد کرده است و شوم بودن را منتسب به اتفاقات شوم می‌داند نه خود آن ایام. ایشان می‌آورند که در موضوع نحوست ایام دو مسئله است. یک مسئله این است که ما برخى روزهاى سال را مبارک مى‏‌شماریم و برخى را نحس و شوم، به اعتبار حادثه‏‌اى که در آن روز واقع شده است.

برخی روایات برای رفع نحوست اعمال، دعاها یا اذکار خاصی را بیان کرده اند، مثل آنچه از امام صادق(ع) نقل شده است «کسی که اول صبح صدقه دهد، خداوند نحوست در آن روز را از او دفع کند».

اینکه ماه صفر به نحوست و سنگینی مشهور است بنا به اعتباری است که برای آن قائل شده ایم. طبق نظر مشهور به دلیل اینکه در این ماه بزرگترین مصیبت یعنی رحلت پیامبر(ص) بر بشر نازل شده است و البته بنا به دلایل دیگری مانند شهادت امام رضا(ع) و امام حسن(ع) و وقوع جنگ صفین همراه با شهادت زیادی از اصحاب امام علی(ع)، این ماه به نحوست شهرت یافته است. اما باید دانست در واقع این ماه به خودی خود نحوستی ندارد هر چند ماه های سال هر یک با یکدیگر تفاوت‌هایی دارند.

بنابراین مؤمنان این ماه را به دلایل یاد شده نحس می‌شمارند اما از متهم کردن ایام به نحوست در روایات نهی شده و اگر روزی برای کسی به اصطلاح نحس باشد به دلیل اعمالی است که از او سر زده و این نحوست عارض شده است.

از این‌رو، نحوست این ماه به معنای متوقف کردن اموری مانند خرید و فروش و سایر فعالیت ها نیست بلکه باید با خواندن دعاهایی که برای دفع نحوست این ماه وارد شده مانند دعائی که در مفاتیح در اول اعمال ماه صفر وارد شده این نحوست را بر طرف کرد و نیز براى دفع نحوست این ماه، هیچ چیز بهتر از صدقه دادن و دعاها و استعاذه وارده نیست.