مشاوره ژنتیک را جدی بگیریم/ توجه به تعالیم اسلام در پیشگیری از معلولیت

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، بحث ازدواج فامیلی هنوز در بسیاری از استان‌ها به‌ویژه استان خراسان جنوبی پررنگ است.

ازدواج‌هایی که گاه خوب و گاه هم برای زوجین مشکلاتی را به‌وجود می‌آورد،  مشکلات ژنتیکی برای فرزندان کسانی که ازدواج فامیلی کرده‌‌اند، اصلی‌ترین دلیل برای این است که کارشناسان توصیه کنند که افراد اقدام به ازدواج فامیلی نکنند.

سخن‌های بسیاری مبنی بر ازدواج فامیلی زده می‌شود که از جمله آن می‌توان به این جمله اشاره کرد که عقد دختر عمو و پسر عمو را در آسمان بسته‌اند؟.

آیا عقد دخترعمو و و پسرعمو، حقیقتاً در آسمان بسته شده؟ به‌جز پیشوایان معصوم، چه کسی خبر صادقی از آسمان دارد، طبعاً هیچ‌کس! امّا باید گفت که هرچه بیشتر جست‌وجو کنید، کمتر اثری از این عبارت سرنوشت‌ساز در کتاب‌های حدیث مسلمانان (اعم از شیعه و اهل سنت) خواهید یافت. آنچه می‌ماند، داستان ازدواج امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) است که زندگی آنان، الگوی ماست.

در حدیث و فقه

از پیامبر خدا(ص) نقل است که فرمود: «با غریبه ازدواج کنید تا فرزند ضعیف نیاورید»، از امام صادق(ع) نیز نقل شده که فرمود «با خویشان نزدیک، ازدواج نکنید؛ چراکه فرزند ضعیف، پدید می‌آید».

شاید به استناد همین‌گونه احادیث و نیز توصیه‌های پیشگیرانه پزشکان و متخصصان ژنتیک است که برخی فقیهان معاصر، ازدواج فامیلی را «مکروه» شمرده و منع کرده‌اند.

علم، چه می‌گوید؟

علم ژنتیک: موضوع این علم، آن دسته از صفاتی است که هر فرزند، از والدین خود به ارث می‌برد. شکل بینی، حالت و رنگ مو، رنگ چشم، نوع گروه خونی، اندازه قد و... از جمله صفاتی هستند که از پدر و مادر و به طریق «وراثت» به ما می‌رسند. صفات موروثی، در برابر صفات دیگری قرار دارند که «صفات اکتسابی» نامیده می‌شوند. صفات اکتسابی، به تدریج، از کودکی تا بزرگ سالی و در فضای زندگی و تحت تربیت، کسب می شوند و امکان تغییر در آن‌ها وجود دارد.

این دسته‌بندی صفات(به موروثی و اکتسابی)، در تمامی جانداران (جانوران، گیاهان، قارچ‌ها، آغازیان و باکتری‌ها) وجود دارد و اصول و قوانین ژنتیک نیز در تمامی این موجودات، ثابت و یکسان است. حتی ویروس‌ها نیز تابع همین قوانین هستند.

جدای این حرف‌ها برخی خانواده‌ها باز هم ترجیح می‌دهند به سراغ ازدواج فامیلی بروند، اما نکته‌ای که باید بدان بسیار توجه کرد مشاوره و آزمایش ژنتیک قبل از این ازدواج‌ها است.

جمیله رضازاده، معاون بهزیستی خراسان جنوبی در گفت‌وگو با خبرنگار ایکنا گفت: یکی از مؤلفه‌هایی که میزان ابتلاء به معلولیت را در جامعه افزایش می‌دهد ازدواج فامیلی است چراکه به علت قرابت فامیلی و وجود ژن‌های مشابه، امکان وجود ژن مشابه معیوب وجود دارد و وقتی این ژن معیوب هم از پدر و هم از مادر به فرزند برسد مشکلات ژنتیکی خود را نشان می‌دهد.

وی اظهار کرد: با توجه به شرایطی که امروزه وجود دارد بهتر است همه افراد قبل از ازدواج مشاوره ژنتیکی انجام دهند که البته این مشاوره برای کسانی که در خانواده آن‌ها معلولیت وجود دارد و ازدواجشان خویشاوندی است از اهمیت بیشتری برخوردار است.

رضازاده در این باره که چرا علیرغم اهمیت مشاوره هنوز برخی از افراد این مسئله را جدی نمی‌گیرند، عنوان کرد: هنوز اطلاعات و آگاهی برخی از افراد در این زمینه بالا نرفته و یا تصور می‌کنند اگر برای مشاوره مراجعه و در صورت نیاز آزمایش ژنتیک انجام دهند هزینه زیادی برای آنان دارد.

وی افزود: در حالی‌که این‌گونه نیست و حتی در بسیاری از موارد دستوری مبنی بر آزمایش ژنتیک داده نخواهد شد و با مشاوره موضوع بررسی می‌شود و در مورد افراد نیازمند نیز سازمان بهزیستی به آنان در این زمینه کمک خواهد کرد.

بهترین زمان برای انجام مشاوره قبل از عقد شرعی است

معاون بهزیستی خراسان جنوبی با اشاره به اینکه بهترین زمان برای انجام مشاوره قبل از عقد شرعی است، ادامه داد: افراد باید این را بدانند هزینه‌ای که برای مشاوره یا آزمایش می‌دهند بسیار کمتر از نگهداری یک فرزند معلول است که این نکته باید مدنظر قرار گیرد.

رضازاده گفت: در استان ما میزان ازدواج‌های فامیلی نسبت به سایر استان‌ها بالاتر است و در برخی از روستاها اصلاً ازدواج غریبه وجود ندارد که این مسئله میزان معلولیت‌ها را در این مناطق افزایش داده که در برخی از این روستاها کار تحقیقاتی انجام داده و اقدامات پیشگیری از معلولیت‌ها را انجام می‌دهیم.

وی بیان کرد: برخی از افراد تصور می‌کنند میزان ابتلاء به معلولیت در ازدواج‌های فامیلی در برخی از نسبت‌ها بیشتر است در حالیکه در چهار نسبت دختر عمو ـ پسرعمو، دخترخاله ـ پسرخاله، دختر دایی ـ پسرعمه و پسرعمه ـ دختر دایی میزان ابتلاء به مشکلات ژنتیکی فرزندان تفاوتی با یکدیگر ندارد مگر آنکه قرابت دیگری نیز با یکدیگر داشته باشند.

معاون بهزیستی خراسان جنوبی یادآور شد: این نکته را نباید فراموش کرد که بهتر است مشاوره ژنتیک هرچه زودتر انجام شود چراکه اگر در دوران بارداری متوجه مشکل ژنتیکی در جنین شویم و از 16 هفتگی بارداری مادر گذشته باشد امکان سقط جنین به لحاظ شرعی و قانونی وجود ندارد.

تأسیس انجمن خیریه پیشگیری و حمایت از بیماری ژنتیکی‌ خراسان جنوبی

رضازاده در ادامه با بیان اینکه بیماری‌های ژنتیکی پیشگیری می‌شوند و درمان با هزینه بالا دارند، گفت: برای رفاه حال مراجعانی که از پس هزینه‌های درمان بیماری‌های ژنتیکی بر نمی‌آیند، بر آن شدیم که انجمن خیریه پیشگیری و حمایت از بیماری ژنتیکی خراسان جنوبی را تأسیس کنیم.

وی با اشاره به اینکه با تأسیس این انجمن به کمک خیران می­خواهیم هزینه زیاد آزمایشات ژنتیک را برای افراد فراهم کنیم، افزود: آگاه‌سازی مردم در طی دوره‌های آموزشی از دیگر اهداف ماست.

معاون بهزیستی خراسان جنوبی بیان کرد: تقریباً این انجمن فعالیت خود را شروع کرده و در ابتدای ربیع‌الاول افتتاح خواهد شد.

رضازاده نقش رسانه‌ها را برای آشنایی و آگاه‌سازی مردم از برنامه­های انجمن ضروری دانست و یادآور شد: از خیران می‌خواهیم که این انجمن را همراهی کنند.