گوش سپردن به قرآن و رحمت الهی
گروه فعالیتهای قرآنی: استماع و انصات دو ادبی است که خداوند هنگام قرائت قرآن کریم به آن توصیه میکند؛ آدابی که مقدمه ایمان و دریافت رحمت الهی است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، پیش از قرائت قرآن کریم در مراسم مختلف و بهویژه محافل قرآنی، بسیار آیه «وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُواْ لَهُ وَأَنصِتُواْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ» (اعراف، ۲۰۴) را شنیدهایم: و چون قرآن خوانده شود گوش بدان فرا دارید و خاموش مانید امید که بر شما رحمت آید.
این آیه توصیه حکیمانه خداوند متعال به رعایت ادب استماع و انصات هنگام قرائت قرآن کریم است؛ ادبی که مقدمه برخوردار شدن انسان از رحمت الهی دانسته شده است.
در منابع لغوی، «استماع» به معنى گوش فرادادن به همراه میل قلبى است و «انصات» به معنى سکوت جهت استماع است. در کتاب پژوهشى درباره تدبر در قرآن در این باره چنین آمده است: «انصات» به قرینه همراهى با «استماع» در آیه شریفه نظر به سکوت ظاهرى و باطنى (تمرکز فکر) دارد. بنابراین آمدن دو امر«استماع» و «انصات» هنگام قرائت قرآن کمال این معنى را مىرساند: گوش فرادادن به همراه سکوت ظاهرى و تمرکز فکر جهت دریافت عمیق پیام قرآن.
ادامه آیه؛ «لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ» از برخوردار شدن مؤمنانی که به قرآن گوش فرا میدهند از رحمت الهی سخن میگوید. این وعده قرآن کریم در آیات دیگری همچون «وَهَذَا کِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ مُبَارَکٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُواْ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ؛ و این خجسته کتابى است که ما آن را نازل کردیم پس از آن پیروى کنید و پرهیزگارى نمایید باشد که مورد رحمت قرار گیرید» ﴿انعام، ۱۵۵﴾ آمده است. این آیه میفرماید از این کتاب مبارک پیروی کنید و تقوا پیشهکنید تا مورد رحمت قرار گیرید. با نگاهی به این دو آیه در کنار هم میتوان به این نتیجه رسید که آن نوع شنیدنی که شنونده را مشمول رحمت الهی میسازد، شنیدنی است که پیروی از قرآن کریم و تقوی را برای مستمع در پی داشته باشد.
در قرآن کریم در آیات متعددی از گروههایی از مؤمنان یاد شده که با شنیدن آیات قرآن، در پی حقیقتی که دریافتهاند اشک از چشمانشان سرازیر میشود و حالت درونی و برونی آنها دچار انعطاف و متوجه خدا میشوند. آیتالله جوادی آملی در خصوص کیفیت «سمع» در این آیات، شنیدن را به معنی ترتیب اثر دادن دانسته و معتقد است: در آیه مورد بحث مقصود از «سمع»، تدبّر آمیخته با پذیرش عالمانه است، زیرا نه گوش دادن محض سرشک را جاری میکند و نه فهمیدن صرف که کار عقل نظری است سبب فیضان دمع میشود، زیرا علم تا به ایمان که کار عقل عملی است منتهی نشود اثر خارجی ندارد.
