آستان امامزاده علی(ع)؛ یادگاری از دوره خوارزمشاهیان در طبس

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خراسان جنوبی، آستان امامزاده شاهزاده علی(ع) در طبس، روستای شاهزاده علی در 115 کیلومتری شرق شهر طبس و در 25 کیلومتری شمال شهر دیهوک در مسیر جاده دیهوک ـ بشرویه واقع است.

 بانی اولیه و زمان ساخت آن به درستی مشخص نیست. آنچه در منابع تاریخی آمده ساختمان قبلی آن به‌صورت گلی و خشتی و چار ترک و متعلق به دوره خوازرمشاهیان بوده است. (اسدی مقدم، 1382). در زلزله مخرب سال 1347 که شهر فردوس و روستاهای آن تخریب شد قسمتی از ساختمان زیارتگاه آسیب دید، در زمان بازسازی تصمیم بر توسعه بنا گرفته شد، هنوز زخم‌های زلزله 1347 التیام نیافته بود که زلزله 1352 ساختمان نوساز زیارتگاه را تخریب نمود و مجدداً در سال 1353 با کمک خیران بشرویه، دیهوک و ارسک این زیارتگاه بازسازی شد.

طولی نکشید که زلزله مخرب 1357 شهرستان طبس و از جمله این زیارتگاه را نابود کرد. بعد از سال 57 ساختمان فعلی احداث شد، ساختمان فعلی به‌صورت 4 ضلعی بوده که طول هر ضلع آن 8/5 متر است.

گنبد زیارتگاه حدود 9 متر بلندی دارد. در ارتفاع 4 متری طاق نماهای بزرگ به 8 ضلعی تبدیل و گنبد نیم‌دایره‌ای بر روی آن بنا شده، از فراز گنبد چهل چراغی بر بالای ضریح آویزان است، در دو طرف گنبد دو گلدسته دیده می‌شود.

داخل حرم سنگ‌کاری و گچ‌کاری است و در اطراف ضریح 4 قاب مستطیل شکل گچ‌بری شده و آیاتی از قرآن و سخنانی از رسول اکرم(ص) درباره ائمه(ع) مشاهده می‌شود. در دو طرف شرق و غرب حرم دو مسجد به نام حضرت زهرا(ع) جهت نیایش بانوان و مسجد حضرت علی(ع) برای برادران احداث شده است.

صحن امامزاده

صحن امامزاده حدود 900 متر مربع وسعت دارد، در این صحن درخت کهنسالی دیده می‌شود که قطر تنه آن 3/20 متر و ارتفاع آن به 25 متر می‌رسد و بیش از 1000 سال عمر دارد که بر سر زائران سایه می‌افکند.

متأسفانه امروزه این درخت تنومند خشکیده و شاخه‌هایش را بریده‌اند و تنها تنه آن در میانه صحن دیده می‌شود. چشمه آبی در کنار این زیارتگاه دیده می‌شود که آب آن را به عنوان تبرک زائران جهت شفای بیماران با خود می‌برند.

در محل حرم امامزاده تعدادی عَلَم دیده می‌شود که از گذشته های دور زوّار با نیّات مختلف آنها را به دور ضریح می‌چرخاندند. یکی از این عَلَم‌ها بر توق آن علامتی نصب شده که مردم بر توق آن آب می‌ریزند و آب آن را به عنوان تبرک و تیمن و شفای بیماران به شهر و دیار خود می‌برند.

اولین ضریح امامزاده چوبی مشک بوده و احتمالاً در دوره صفویه ساخته و بر روی مرقد ایشان نصب شده است، در تاریخ 10 مرداد 1353 ضریح چوبی جمع‌آوری و ضریح آهنی مشبک که در بشرویه ساخته شده بود نصب گردید.

در سال 1377 ضریح نقره‌ای و مطلا که طول آن 3 متر و عرض 2 متر و ارتفاع 2/73 متر بود ساخته و نصب می‌شود. این ضریح خود کتیبه‌ای با این مضمون دارد: «ضریح مطهر امامزاده علی در دوران شکوهمند انقلاب اسلامی با همکاری اداره اوقاف و امور خیریه طبس و هیئت امنا و مردم مؤمن در سال 1377 شمسی در اصفهان ساخته و بر مرقد شریفش نصب شد».

این مکان از مقبولیت زیادی نزد مردم برخوردار است و در تمام ایام سال به‌ویژه در فصل بهار و تابستان همچنین در ایام محرم و صفر و شهادت معصومین میزبان زائران زیادی از شهرهای بشرویه، دیهوک، طبس، فردوس، سرایان و روستاهای اطراف است که اغلب آنها به‌خصوص اهالی بشرویه به‌صورت کاروانی در نیمه دوم شهریور برای یک هفته به تعداد حدود 6000 نفر به این محل می‌آیند و گروه‌های تعزیه خوان در دو نوبت صبح و عصر به اجرای برنامه تعزیه‌خوانی می‌پردازند.

در گذشته طبق یک سنت دیرینه در شب کاروان‌ها با شتر به سوی زیارتگاه حرکت می‌کردند و صدای زنگ شتر با آواز خوش ساربانان سکوت کویر را در هم می‌شکست، از سال 1342 تردد کاروانه‌ا با شتر تعطیل شد و با ماشین می‌روند. از مراسم خاص زیارت خواباندن گوسفند نذری در کنار ضریح است که گوشت آن را بین زوار تقسیم می‌کنند، سخنرانی، مدیحه‌سرایی و قرائت ادعیه فضای معنوی را ایجاد می‌کند.

 امکانات رفاهی ـ خدماتی

در سمت غرب صحن تعداد 59 زائرسرا دیده می‌شود که 14 حجره آن به امورات آستانه و مابقی در اختیار زوار قرار می‌گیرد. در سمت جنوب وضوخانه و دفتر امامزاده و در شرق آن باغ‌ها و خانه‌های اهالی روستا قرار دارد و در مرکز فرهنگی آن علاوه بر کتب بعضی وسایل صنایع دستی و سوغاتی به زائران عرضه می‌شود. در ایام خاص و زمان ازدحام جمعیت خدام افتخاری همکاری می‌کنند.

کتابخانه امامزاده حدود 3000 جلد کتاب دارد و کتب درخواستی زائران را در اختیار آنها قرار می‌دهد. تعداد دو باب حمام توسط خیران بشرویه ساخته و وقف بر زائرلن شده است. این موضوع به صورت کتیبه‌ای بر بالای در یکی از حمام نصب است.