عینیت بخشیدن به اخلاق قرآنی؛ مشخصه بارز امام خمینی(ره)

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از خوزستان، میزگرد «اندیشه‌های قرآنی امام خمینی(ره)» روز گذشته، 18 بهمن با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین سیدابوالحسن حسن‌زاده امام جمعه موقت اهواز و علی مطوری رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز برگزار شد.

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدابوالحسن حسن‌زاده امام جمعه موقت اهواز در آغاز سخنان خود با بیان اینکه اقدامات امام راحل در ارتباط با قرآن از آغاز قیام خود که به سال 41 بازمی‌گردد تا دوران رهبری و پس از آن رحلت ایشان در سه حوزه قابل بررسی است، گفت: اولین حوزه بهر‌گیری و استفاده امام خمینی(ره) از اصطلاحات قرآنی است؛ چنانکه تعبیر به یوم‌الله اولین بار از سوی امام خمینی(ره) صورت گرفت که برگرفته از قرآن کریم است. دیگر برنامه قرآنی ایشان تفسیر قرآن کریم بود. امام با برپایی جلسات قرآن در قم این کار را انجام می‌دادند اما با فشار ایجاد شده از سوی برخی این جلسات تعطیل شد. عینیت بخشیدن به آیات قرآن و حضور یافتن قرآن در صحنه‌های عملی جامعه از دیگر ابعاد تلاش‌های ایشان در این زمینه بود که از دو بخش اول مهم‌تر است.

وی با اشاره به آیه مبتنی بر شکایت قرآن از مهجوریت «وَقَالَ الرَّسُولُ یَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِی اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا؛ و پیامبر [خدا] گفت پروردگارا قوم من این قرآن را رها کردند» (فرقان،۳۰) گفت: امام راحل قرآن را از این مهجوریت خارج و آن را در جامعه مطرح کردند.

روشنگری​ قرآن در باب اخلاق جامعه و تنظیم برنامه عملی زندگی

در ادامه علی مطوری رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز با بیان اینکه قرآن کریم ظرفیت بسیاری در جوانب مختلف دارد، اظهار کرد: خود قرآن این موضوع را نشان داده و ما در عمل مشاهده کرده‌ایم: «مَّا فَرَّطْنَا فِی الکِتَابِ مِن شَیْءٍ؛ ما هیچ چیزى را در کتاب [لوح محفوظ] فروگذار نکرده‏‌ایم‌» (انعام، 38)، و «نَزَّلْنَا عَلَیْکَ الْکِتَابَ تِبْیَانًا لِّکُلِّ شَیْءٍ؛ و این کتاب را که روشنگر هر چیزى است بر تو نازل کردیم»(نحل، 89) یکی از مصادیق شیء اخلاق جامعه و مردم و همچنین تنظیم برنامه عملی زندگی آنها است.

وی ادامه داد: قرآن کریم که محوریت آموزش‌های ما اعم از حوزه، دانشگاه و جامعه را تشکیل می‌دهد بدون شک برای تنظیم اخلاق برنامه دارد و این مطلب را درباره پیامبر(ص) داریم که به عنوان الگویی در این زمینه در قرآن معرفی می‌شوند:«لَقَدْ کَانَ لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ؛ قطعا براى شما در [اقتدا به] رسول خدا سرمشقى نیکوست»(احزاب، 21) پیامبر(ص) در طول حیات مبارک خود اخلاق قرآنی را پیاده و مجسم کرد.

این مدرس دانشگاه با اشاره به نمونه‌هایی از اخلاق اسلامی و قرآنی رسول‌الله(ص) در پرهیز از سب و لعن افراد حتی گناهکاران و دشمنان، شجاعت و حضورشان در میدان نبرد در کنار رزمندگان و ... اظهار کرد: قرآن نیز روی اخلاق پیامبر(ص) انگشت می‌گذارد: «وَإِنَّکَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِیمٍ»(قلم، 4) امروزه جامعه ما که پی‌ریز آن فرزندی از مکتب پیامبر(ص) است باید آراسته به این اخلاق باشد و این اخلاق را می‌توان با مراجعه به قرآن مشاهده کرد. چنانکه امام راحل مخلصانه به این اخلاق دعوت کردند و مقام معظم رهبری نیز الگوی این اخلاق هستند.

مطوری اخلاق علما را درس عملی قرآن برای ما توصیف کرد و با تأکید بر اینکه امروز زنان و مردان ما باید با مراجعه به قرآن و سنت رسول‌الله(ص) این نکات اخلاقی را استخراج کنند، افزود: به ویژه وظیفه علما و اهل منبر است که در این زمینه اقدام کنند.

حوزه‌های علمیه ما وظیفه سنگینی دارند

وی تصریح کرد: برخی افراد در دوران طاغوت آرزو می‌کردند یک شبکه رادیو یا تلویزیون در اختیار داشتیم، امروز که این همه شبکه در اختیار داریم وظیفه ماست که حداکثر استفاده را از این فرصت‌ها ببریم. حوزه‌های علمیه ما وظیفه سنگینی دارند چرا که معلمان اول جامعه هستند و مردم به آنها به عنوان زبان گویای دین نگاه می‌کنند. گرچه امروزه حوزه علمیه خیز بزرگی برداشته است؛ چنانکه راه‌اندازی دانشگاه‌ امیرالمؤمنین(ع) در اهواز جهت نشر فرهنگ ناب اسلامی در این راستا بوده است.

رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به دیگر رسانه‌های تأثیرگذار در گسترش اخلاق قرآنی ادامه داد: صدا وسیما و منبر امام حسین(ع) رسانه بسیار وسیعی به شما می​رود؛ چنانکه اربعین در حال تبدیل شدن به یک فرهنگ است، شیعیان باید از این فرصت استفاده کنند. دانشجویان ما، اهل قلم، مادران، همه و همه باید از این ظرفیت‌ها استفاده کنند.

برای آموزش مادران و بانوان جامعه برنامه خاصی تدوین شود

مطوری در ادامه سخنان خود بر نقش مادران در جهت‌دهی فرزندان به سمت اخلاق قرآنی تأکید کرد و گفت: شاعر عرب زیبا سروده است: «الأم مدرسة إذا أعددتها أعددت شعبا طیب الأعراق»(مادر مدرسه​ای است که اگر(برای تربیت فرزندان) آماده شود نسلی با ریشه​های پاک به دست می‌آید). باید نظام ما اهل درد و دغدغه ما، برای آموزش مادران و بانوان جامعه برنامه خاصی انجام دهد. همچنان که غرب برای ترویج فرهنگ خود روی زن سرمایه‌گذاری کرده است.

اخلاق امام نمونه اخلاق عینی و بی‌نقص براساس قرآن است

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه خوشبختانه به برکت انقلاب اسلامی امکانات بسیار فراوانی برای پیاده کردن اخلاق اسلامی و اخلاق امام راحل وجود دارد، خاطرنشان کرد: زندگی امام راحل از بدو تولد تا زمانی که رهبر شد و پس از آن به لقاء پروردگارش پیوست یک نمونه اخلاق عملی عینی و بی‌نقص براساس قرآن است. امام از مصادیق بارز بندگان صالح و خلص خدا بود و این موضوع در تعامل امام با خانواده، افراد مختلف و علمای معاصر خود مشهود بود.

در ادامه حسن‌زاده با اشاره به بهره‌گیری امام راحل از اصطلاحات قرآنی که نشانگر اندیشه‌های مبتنی بر قرآن امام(ره) است، گفت: تعبیر یوم‌الله را ایشان برای نخستین بار درباره 17 شهریور به کار برد که براساس آیه «وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَى بِآیَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَکَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللّهِ»(ابراهیم، 5) است. اصطلاح قرآنی دیگر ایشان درباره شهید مظلوم دکتر بهشتی است که درباره ایشان این تعبیر را به کار بردند که «بهشتی یک ملت بود» و الهام گرفته از آیه «إِنَّ إِبْرَاهِیمَ کَانَ أُمَّةً»(نحل، 120) است. علاوه بر این، امام با تفسیر خود از قرآن فضای جدیدی را برای علاقه​مندان به تفسیر باز کردند.

وی با بیان اینکه امام با عمل به قرآن به صورت عملی آیات قرآنی را عینیت بخشیده و در زندگی جامعه جاری ساختند به بیان شواهدی از این تحقق پرداخت و گفت: به رهبری امام(ره) سلطه غیرمسلمانان بر مسلمانان از بین رفت و استقلال کشور محقق شد: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاء؛ اى افرادى که ایمان آورده‏​اید دشمن من و دشمن خودتان را به دوستى برمگیرید»(ممتحنه، 1) امام شرایطی را ایجاد کردند که این آیه محقق شد و در حال حاضر از نظر سیاسی فردی نمی‌تواند نظری را بر کشور تحمیل کند و کشور خود مصلحت خود را در نظر می‌گیرد.

این مدرس حوزه و دانشگاه ادامه داد: همچینن قرآن کریم درباره برخورد با دشمن می‌فرماید: «وَلْیَجِدُواْ فِیکُمْ غِلْظَةً؛ و آنان باید در شما خشونت بیابند»(توبه، 123) دشمنان باید در وجود شما خشونت احساس کنند؛ آنچه که به تعبیر امروز بازدارندگی نامیده می‌شود، یا آیه «وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدْوَّ اللّهِ وَعَدُوَّکُمْ؛ و هر چه در توان دارید از نیرو و اسب​هاى آماده بسیج کنید تا با این [تدارکات] دشمن خدا و دشمن خودتان را بترسانید»(انفال، 60) که می​فرماید مسلمانان باید در اقتدار باشند و دشمنان از تعدی به حقوق آنها بیم داشته باشند، این امر نیز با رهبری امام(ره) محقق شد.

امام جمعه موقت اهواز افزود: بحث وحدت و همدلی بین مسلمانان موضوع دیگری است که امام با تأسی به آیاتی همچون «وَاعْتَصِمُواْ بِحَبْلِ اللّهِ جَمِیعًا وَلاَ تَفَرَّقُواْ»(آل​عمران، 103) و «وَلاَ تَنَازَعُواْ فَتَفْشَلُواْ وَتَذْهَبَ رِیحُکُمْ» (انفال، 46) به آن توجه داشت و برای تحقق آن تلاش کرد. همچنین عزتی که خداوند برای مسلمانان قرار داد، مردم ما گرفتار یک تحقیر تاریخی بودند؛ چه از نظر حکومت داخلی و چه از نظر سلطه خارجی که امام این تحقیر را به سربلندی تبدیل کرد.

وی با اشاره به سیره امام در دستگیری از محرومان به عنوان نمود عملی اخلاق قرآنی گفت: امام بر اساس دستورات قرآن کریم و آیاتی همچون «وَاصْبِرْ نَفْسَکَ مَعَ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِیِّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَیْنَاکَ عَنْهُمْ تُرِیدُ زِینَةَ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا»(کهف، 28) به افراد محروم عزت داد و تأکید می‌کردند که مسئولان ما به این طبقه گرایش داشته باشند؛ چرا که آنچه بر ایران حکومت می​کرد طبقه اشراف‌زاداگان بودند. امام از اخلاق متواضعانه پیامبر(ص) که در قرآن توصیف شده و به آن مأمور بود، پیروی می​کردند که این تواضع در پیام​هایشان به رزمندگان در دوران دفاع مقدس قابل مشاهده است.

این مدرس حوزه و دانشگاه دلسوزی امام راحل نسبت به مردم دیگر را یکی از مصادیق اخلاق قرآنی امام دانست و توضیح داد: امام خمینی(ره) بسیار دلسوز مردم بودند که در مسیر صحیح قرار بگیرند این بخشی از اخلاق رسول‌الله(ص) بود که امام در آن به جد خویش اقتدا کرده بود.

حسن‌زاده در بخش دیگر سخنان خود درخصوص چگونگی بهره‌گیری از تعالیم قرآن گفت: در قرآن کلیاتی داریم که در هر زمان و مکان باید به موارد خود به طور صحیح تطبیق داده شوند. چنانکه در علم پزشکی دانشجویان در آغاز کلیات را فرا می‌گیرند و سپس در عمل این کلیات را بر موارد تطبیق داده و صاحب‌نظر می‌شوند در دین نیز چنین است. لذا فقهای ما کلیات را می‌گیرند و در هر زمان با توجه به شرایط زمانی و مکانی تطبیق می‌دهند.

پیروزی انقلاب از ثمرات تفکرتمسک به قرآن و اهل بیت(ع) است

در ادامه مطوری گفت: ما از بدو اسلام پس از رحلت رسول‌الله(ص) با دو جریان مواجه می‌شویم؛ یک جریان که متمسک به قرآن و اهل‌بیت(ع) بود و در وجود امام علی(ع) و یاران ایشان تبلور پیدا کرد. این تمسک شدید به قرآن تا امروز استمرار یافت و پیروزی شکوهمند انقلاب از ثمرات این تفکر است. امام خمینی(ره) از شاگردان این تفکر است که معتقد بودند قرآن برای عمل و تنظیم تمام شئون زندگی فردی و اجتماعی انسان آمده است.

وی تصریح کرد: مشکل اصلی جوامع ما این است که به حقیقت قرآن عمل نمی‌کنند. البته این مسأله سابقه طولانی دارد و به دوران امام علی(ع) می‌رسد. چنانکه امام درباره خوارج فرمودند: «هم صائمون النهار، قائمون اللیل»(روزها روزه​دار و شب​ها در حال نماز) افرادی که تنها به ظاهر قرآن تمسک می​کنند؛ فتنه‌ای که امروز در طالبان، داعش و وهابیت متمثل است و امروز ایران اسلامی به عنوان محور مقاومت برابر آن جریان انحرافی که به تلاوت ظاهری قرآن بسنده کرده است و حکومت را به دست دیگران می‌سپارد، معتقد است همان فردی که حافظ و مدرس قرآن است همان باید حاکم باشد چون بناست جامعه را به سعادت برساند.

کنار گذاشتن قرآن عواقب وخیمی برای جامعه مسلمان دارد

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه قطعاً عواقب دوری از قرآن بسیار وخیم است، به عاقبت اقوام انبیاء گذشته در قرآن در اثر تکذیب آیات اشاره کرد و تصریح کرد: قرآن معجزه پیامبر(ص) است، چنانکه اقوام گذشته با تکذیب معجزات پیامبرشان دچار عذاب الهی شدند، جامعه مسلمانان نیز اگر بخواهد قرآن را از زندگی خود کنار گذارند و ملاک زندگی خود از شرق و غرب بگیرند دچار عذاب‌ خواهد شد چرا که این‌ها سنت‌های ثابت و لایتغیر الهی است.

رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید چمران  ادامه داد: گر امروز ایران اسلامی در عرصه‌های مختلف به پیشرفت رسیده است منشأ آن تعالیم قرآن و ارشادات مقام معظم رهبری است.

مادر است که می‌تواند جامعه را به سعادت یا شقاوت برساند

وی تصریح کرد: غرب با یک هجوم نرم در تلاش است جامعه قرآنی ما را به ویژه دانشگاه‌ها و جوانان را از قرآن دور کند. وقتی جوان از تعالیم الهی دور شد در مقابل جهت‌دهی‌های دشمن انعطاف‌پذیر می‌شود و امکان ابتلا به هر دردی در این صورت متصور است. همه ما مأموریم حفاظت کنیم: «قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ؛ خودتان و کسانتان را حفظ کنید»(تحریم،6) اول باید خود و بعد اطرافیان خود را  برحذر داریم. به ویژه در این میان نقش مادران تعیین کننده است. مادر است که می‌تواند جامعه را به سعادت یا شقاوت برساند.

حسن‌زاده نیز اظهار کرد: یکی از مسائلی که امروز بیشتر حاکمان کشورهای اسلامی دچار آن هستند نفاق است که شاخصه‌هایی در قرآن کریم دارد و یکی از آنها این است که مدیریت جامعه را به کفار می‌سپارند: «الَّذِینَ یَتَّخِذُونَ الْکَافِرِینَ أَوْلِیَاء مِن دُونِ الْمُؤْمِنِینَ؛ همانان که غیر از مؤمنان کافران را دوستان [خود] مى‏​گیرند»(نساء، 139) و این موضوع آنها را به صورت کشورهای مصرف کننده در زمینه‌های مختلف بار می‌آورد. وقتی یک کشور نتواند روی پای خود بایستد و نگاهش به غیر باشد به چنین وضعیتی دچار می​شود. بنابراین عمل نکردن به قرآن و فاصله گرفتن از آن چنین نتیجه‌ای دارد.

وی با اشاره به جایگاه والای عقل و تعقل در قرآن کریم تصریح کرد: گروه‌های تکفیری به طور کامل عقل را تعطیل می‌کنند که نمونه‌های آن در جنایات آنها قابل مشاهده است. نشانه فاصله گرفتن از عقلانیت در کشورهای اسلامی همین گروه‌های تکفیری است گرچه عوامل دیگری نیز در ایجاد آنها نقش دارد.

امام جمعه موقت اهواز با بیان اینکه قرآن یک کتاب جامع است، تإکید کرد: ما نمی‌توانیم به بخشی از قرآن عمل کنیم و بخش دیگر آن را رها سازیم: «أَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتَابِ وَتَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ»(بقره، 85) ما به تعبیر برخی باید بیش از آنچه حافظ قرآن داشته باشیم، حفظ قرآن کنیم. آنچه مهم است عمل به قرآن کریم است که روال برنامه جامعه اسلامی نیز همین است. ان‌شاءالله که خداوند توفیقات ما را در عمل به قرآن بیش از پیش کند.

برای دیدن گزارش تصویری میزگرد کلیک کنید