ضرورت شناخت نقاط ضعف و قوت تاریخ اسلامشناسی در غرب
شعب خارجی: رئیس جامعة المصطفی(ص) طی سخنانی در دیدار با دانشجویان جمهوری چک، تأکید کرد: تاریخ اسلامشناسی در غرب دارای نقاط قوت و ضعفی است و شناخت این نقاط، برای حرکت در مسیر صحیح شناخت اسلام بسیار ضروری است.
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) به نقل از پایگاه اطلاعرسانی جامعة المصطفی(ص) العالمیه، دانشجویان دپارتمان شرقشناسی دانشگاه بوهمیای غربی جمهوری چک که جهت فراگیری دوره اسلامشناسی به میزبانی مؤسسه آموزشهای کوتاهمدت و فرصتهای مطالعاتی المصطفی در قم به سر میبرند، با آیتالله اعرافی دیدار کردند.
آیتالله اعرافی در این دیدار ضمن ابراز خرسندی از همزمانی حضور مسئولان، اساتید و دانشجویان دپارتمان شرقشناسی دانشگاه بوهمیای چک در قم با ایام سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، اظهار امیدواری کرد که شرکت در این دوره کوتاهمدت برای دانشجویان این دانشگاه در مسیر رشد و تعالی علمی مؤثر باشد.
وی در ادامه قم را دارای جایگاه مهم معرفتی در جهان اسلام خواند و ابراز داشت: تولیدات و اندوختههای فکری و معرفتی قم که شما با بخشی از آن آشنا شده اید، از جایگاه بسیار مهمی در مطالعه و شناخت اسلام حقیقی برخوردار است.
عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، واقعیتهای ایران در ادوار مختلف را بسیار فراتر از آنچه در غرب مطرح شده است دانست و گفت: ایران کهن، میانه و پس از انقلاب اسلامی، دارای جذابیتهای فراوان و سرمایههای تمدنی عظیمی است که غرب به آن توجهی ندارد و شبکههای رسانهای دنیا نیز با علم و عمد، شکل متفاوتی از آن را منعکس میکنند.
رئیس جامعة المصطفی افزود: قرائتی از اسلام که در قم ارائه میشود، اسلامی عقلانی، منطقی و البته انقلابی است و ما معتقدیم این قرائت جذاب، قابل ارائه به تمام جهان است.
آیتالله اعرافی در ادامه سخنان خود، تاریخ شرقشناسی و اسلامشناسی در غرب را دارای نقاط قوت و ضعفی دانست و خاطرنشان کرد: شناخت این نقاط قوت و ضعف، برای حرکت در مسیر صحیح شناخت اسلام به ویژه برای شما که در ابتدای مسیر جدیدی قرار دارید، بسیار ضروری است.
وی ابتدا نقاط قوت جریان شرقشناسی غرب را مورد توجه قرار داد و بیان داشت: نگاه از بیرون مستشرقان به شرق و اسلام را میتوان اولین نقطه قوت این جریان برشمرد. نگاه از بیرون شرقشناسان زوایایی را دربر میگیرد که برای همه میتواند مفید باشد و ما نیز از این نگاه استقبال میکنیم.
رئیس المصطفی، بهکارگیری روششناسی علوم انسانی، اجتماعی و ... در قلمرو شناخت شرق و اسلام که بر غنای گنجینه دانش اسلامی میافزاید را یکی دیگر از امتیازات شرقشناسی غربی دانست و ادامه داد: مستشرقان روشهایی برای کاربرد ابزارهای تحقیق مانند معجم قرآنی را پایهریزی کردند که در زمان خود مورد توجه بوده است؛ هرچند که امروز بهترین این ابزارها در جهان اسلام تولید میشود و قم نیز پیشگام تولید ابزارهای تحقیق در حوزه اسلامی بهشمار میآید.
وی، توجه به قلمروهای جدید، موضوعات نو و گسترش دادن دامنه تحقیق به زوایای پنهان را از دیگر امتیازات مستشرقان غربی دانست و اذعان داشت: این امتیازات برای اسلامشناسانی که از درون به اسلام میپردازند، میتواند مورد تأمل باشد و تا کنون نیز کم و بیش، هرچند با نگاه نقادانه، از آنها استفاده شده است.
آیتالله اعرافی در محور بعدی بحث خود، به بیان نقاط ضعف مستشرقان در مطالعه پیرامون اسلام و شرق پرداخت و تصریح کرد: نگاه از بیرون مستشرقان با وجود مزایایی که دارد، در مواردی اسلامشناس را دچار مشکل مینماید چرا که گاهی دستیابی به حقایق واقعی متون اسلامی، نیازمند همراهی و تجربه فردی است و در این زمینه مستشرقان غربی دچار ضعف هستند.
وی نگاه آکادمیک محض و سکولار را یکی دیگر از نقاط ضعف رایج در میان اسلامشناسان غربی دانست و یادآور شد: در مطالعه هر آیین و مذهبی، پژوهشگر باید در نظر بگیرد که شاید این آیین پیامی نیز برای شخص محقق داشته باشد و بتواند در رشد و تعالی او اثرگذار باشد. اینکه برخی از اسلامشناسان غربی در تحقیقات خود نگاه آکادمیک محض داشته باشند و به هیچ وجه حاضر نباشند از حقایق موجود در آن تأثیر پذیرند، به نظر غیرمنطقی میرسد و یکی از نقاط ضعف آنان بهشمار میآید.
رئیس المصطفی(ص) توضیح داد: اینکه ما باید برای بررسی و تحقیق درباره یک مطلب نگاه بیطرفانه داشته باشیم، موضوعی کاملاً صحیح و مورد قبول است؛ اما این بدان معنا نیست که اگر ما با این نگاه بیطرفانه و با منطقی صحیح به حقانیت مطلبی دست یافتیم، باز هم نسبت به آن حقیقت بیطرف بمانیم.
وی، تأثیرگذاری انگیزههای غیرمعرفتی همچون پیشداوریهای سیاسی و ... در جریان دانش را یکی دیگر از نقاط ضعف موجود در اسلامشناسی غربی دانست و ابراز داشت: اینکه محصول علم برای اهدافی مورد استفاده قرار گیرد، ایرادی ندارد؛ اما دستکاری و تولید علم با اغراض خاص، آسیبهای جدی بر جریان علم میزند و متأسفانه همین موضوع باعث شده است مطالعات برخی از دانشگاههای غربی درباره اسلام و شرق، در مسیر شناخت حقیقت نباشد.
آیتالله اعرافی با بیان این مطلب که شناخت شرق میتواند از دو زاویه بررسی آداب، سنن و رفتارها و یا شناخت عمق افکار و اندیشهها باشد، یادآور شد: در بسیاری از موارد، خاورشناسان در مطالعات خود تنها به زاویه اول میپردازند اما اسلام را نمیتوان از این زاویه شناخت؛ چراکه اسلام دارای اندیشه عقلانی و وحیانی عمیقی است و باید با ابزارهای خاص فکری آن را مورد بررسی قرار داد.
وی، عدم آشنایی با متدولوژی فهم متون و روششناسی اجتهادی که قدمتی چند صد ساله دارد را بزرگترین ضعف اسلامشناسان غربی دانست و تصریح کرد: در روش اجتهادی که بدون آن نمیتوان به حقیقت اسلام پی برد، بیش از سی دانش از جمله علم بسیار پیچیده اصول تأثیر دارد. این متدولوژی، در قم از جایگاه بسیار بالایی برخوردار است.
رئیس المصطفی، عدم توجه مناسب به تمایزات فکری جهان اسلام را یکی دیگر از ضعفهای مستشرقان غربی برشمرد و افزود: برای نمونه، قرائت ما از اسلام که قرائتی عقلانی و اجتهادی است و از ممیزات خاصی نیز برخوردار میباشد، کمتر در غرب شناخته شده است.
آیتالله اعرافی در پایان با تأکید بر اینکه قم و جامعة المصطفی، ارائهدهنده نابترین اندیشه اسلامی قابل عرضه به جهان است، اظهار داشت: جامعة المصطفی به عنوان نهاد بزرگ علمی، حوزوی و بینالمللی آمادگی حداکثری خود را برای همکاری با دپارتمان شرقشناسی دانشگاه بوهمیای جمهوری چک اعلام میکند و امیدواریم شما بتوانید این اندیشه ناب را بهتر بشناسید و نمایندگی ارائه آن را در جامعه علمی غرب بدست آورید.
