استاد خدام‌حسینی از نوآوری در قرائت حمایت می‌کرد/ آموزش روش زندگی با قرآن

علی‌اکبر توپچی، رئیس فرهنگ‌سرای قرآن و از شاگردان استاد خدام حسینی در گفت‌وگو با کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، در خصوص اولین ملاقات خود با استاد خدام‌حسینی عنوان کرد: آشنایی و ارتباط اولیه من با استاد خدام‌حسینی به اواخر سال 55 و اوایل سال 56 بر می‌گردد. من سن و سال خیلی کمی داشتم و حدودا 13 ساله بودم که برای اولین‌بار در جلسه قرآن مسجدی به نام اسلامی در منطقه جنوب غرب تهران استاد خدام‌حسینی را ملاقات کردم.

وی ادامه داد: البته ایشان دورادور من را می‌شناخت و بنده نیز ایشان را از دور می‌شناختم اما در حوزه قرآنی خیلی با ایشان در ارتباط نبودم؛ از اولین ملاقات به بعد، دیگر در جلسات قرآن استاد حضور یافتم و ارتباط ما آغاز شد. این ارتباط در اواخر سال 56 بسیار بیشتر شد و در سال 57 که زمان پیروزی انقلاب اسلامی بود این ارتباط خیلی نزدیک‌تر شد. به‌حمدالله این ارتباط هر روز قوی‌تر و بیشتر شد که تا همین امروز به لطف قرآن کریم ادامه داشته است.

تعهد و اخلاص در بیدارسازی جامعه

توپچی با اشاره به ویژگی‌های والای شخصیت استاد خدام‌حسینی گفت: درباره شخصیت استاد عزیز سخن گفتن برایم سخت است؛ زیرا همیشه می‌گویند معرَّف باید اجلای از معرِّف باشد؛ یعنی وقتی کسی می‌خواهد کسی را تعریف کند باید اول بتواند وجود آن شخص را درک کند تا بتواند خوب تعریف کند.

وی افزود: استاد خدام‌حسینی شخصیتی متعهد دارد؛ بنده حقیقتا از درک شخصیت بزرگ ایشان عاجز هستم اما با توجه به همین بضاعت اندکی که دارم عرض می‌کنم که جناب استاد خدام‌حسینی را شخصیتی بسیار وارسته، مخلص و دلسوز برای جامعه و جوانان و به‌ویژه جامعه قرآنی دیدم؛ شخصیتی متعهد که هم پیش از انقلاب و هم در جریان پیروزی انقلاب اسلامی تا امروز یک لحظه از رسالتی که در راستای بیدار‌سازی جامعه و خصوصا جامعه جوان مذهبی داشته هرگز غافل نشده و با تلاش و اخلاص بسیار زیاد کار را ادامه داد.

جامعیت در رفتار و اندیشه

این قاری قرآن کریم در بیان ویژگی‌های خاص استاد خدام حسینی اظهار کرد: اگر بخواهم از ویژگی‌های خاص ایشان بگویم نکته اول جامعیت در رفتار و اندیشه‌های ایشان است که مسئله بسیار مهمی است. متأسفانه در جامعه ما بسیاری از افراد، هنگامی که به صورت تخصصی وارد موضوعی می‌شوند ناخودآگاه از توجه به جنبه‌ها و موضوعات دیگر باز می‌مانند؛ اما استاد خدام‌حسینی علاوه بر اینکه خود یک معلم قرآن بوده و هست در سال 60 و 61 و سال‌های اولیه پس از انقلاب رتبه‌های برتر قرآنی کشور و جهان را کسب کرد؛ ایشان تنها در این قالب نماند و خود را در این فضا محدود نکرد بلکه در عرصه‌های دیگر ورود کرد و در طول این 35 سالی که استاد را می‌شناسم هرگز در یک شرایط و فضای به‌خصوص نمانده است؛ این جامعیت از ویژگی‌های مشهود و قابل تأمل استاد خدام‌حسینی است.

وی افزود: وقتی با ایشان برخورد داشته باشید در کنار قرائت و استادی قرآن، جنبه‌های مختلف فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و عرفانی استاد را هم مشاهده می‌کنید؛ ایشان در همه عرصه‌ها ورود کرده‌اند و امروز نقش ایشان تنها تربیت تعدادی از قاریان نیست بلکه به جهت جامعیتی که دارند تلاش می‌کنند که افرادی که در کنار ایشان با قرآن مأنوس می‌شوند به یک نوع جامعیت در بحث‌های قرآنی برسند.

کار قرآنی با خلوص قرآنی

شاگرد استاد خدام حسینی اخلاص در فعالیت‌های قرآنی را از دیگر ویژگی‌های استاد برشمرد و گفت: از ویژگی‌های دیگر ایشان این است که من از آنجا که در طول این سال‌ها یکی از نزدیک‌ترین افراد به ایشان هستم و افتخار دارم که همیشه در کنار ایشان بوده‌ام به عینه مشاهده کردم که برخی از مسائل قرآنی در رفتار و شخصیت ایشان نقش داشته و مشهود است؛ از جمه اینکه ایشان سلامت و اخلاص در فعالیت‌های قرآنی را همواره حفظ کرده‌ و برای قرآن و به خاطر قرآن کار کردن را با هیچ چیز دیگری مخلوط نکرد و در واقع هیچ جنبه دیگری نتوانست استاد را تحت شعاع قرار دهد.

وی ادامه داد: استاد خدام‌حسینی قرآن را واقعا برای قرآن و برای هدایت جامعه خواست. در بحث‌ها این طور نبود که ایشان تنها دنبال برنامه‌ها و کثرت فعالیت‌های قرآنی باشد و این مسئله به هر شرطی و به هر قیمتی نبود، بلکه خط قرمز ایشان خط قرآن بود و اخلاق قرآنی و نگاه و نیت قرآنی بود و انگیزه دیگری را برنتابیدند؛ در مورد افرادی که می‌خواستند به حوزه قرآن ورود پیدا کنند، شرط اول و اصلی استاد این بود که کارهای قرآنی را برای قرآن انجام دهید نه با انگیزه‌های دیگر. به همین خاطر شاید خیلی‌ها برخوردهای استاد را خیلی دوست نداشته باشند و بگویند استاد خدام‌حسینی تندی‌های به‌خصوصی دارد اما تندی‌های ایشان نه بر اساس منیت است و نه منافع شخصی بلکه تندی ایشان براساس رسالت و اخلاقی است که باید در ارتباط با برنامه‌های قرآنی رعایت شود.

ذات نایافته از هستی بخش/ قرآنی شدن مقدمه کار قرآنی

توپچی عنوان کرد: نکته سوم که خیلی اهمیت دارد این است که هرکسی مخاطب استاد خدام حسینی می‌شود و یا در ارتباط با ایشان قرار می‌گیرد، همیشه یک نکته را به‌وضوح می‌بیند و آن اینکه استاد می‌گوید: اگر شما قاری، حافظ یا مدیر قرآن هستی و یا به هر نحوی در ارتباط با فعالیت‌های قرآنی هستید، اولین شرط ورود شما به عرصه قرآن این است که باید خودت را به قرآن بسپاری. چقدر وجود خود را قرآنی می‌بینی که قصد داری در جامعه به تبلیغ قرآن بپردازی؟

وی افزود: در تمامی بخش‌های سیاسی، اداری و مدیریتی قرآن یک موضوع وجود دارد که ما همه سعی می‌کنیم کارهایمان از حیث کمی و کیفی خیلی خوب و قوی انجام شود؛ استاد خدام‌حسینی روی نقطه اصلی وجود ما دست می‌گذارد که شمایی که می‌خواهی برای قرآن کار کنید، قرآن با وجود شما چه کرده است؟ چقدر به قرآن نزدیکی و از آن بهره‌مند هستی؟ چقدر اخلاق و نیت شما اخلاق و نیت قرآنی است؟ این نگاه شاید در ابتدا ما را کمی اذیت کند اما ایشان شعار قشنگی دارد که در این شعر هم می‌توان آن را درک کرد: «ذات نایافته از هستی بخش/ کی تواند که شود هستی بخش؟» این از خصوصیات ویژه آقای خدام حسینی است.

رئیس فرهنگ‌سرای قرآن در ارتباط با مباحث تخصصی مورد توجه استاد خدام‌حسینی بیان کرد: ما این توفیق را داشتیم که در جلسه‌های استاد خدام‌حسینی شرکت کنیم. خیلی‌ها فکر می‌کنند استاد خدام حسینی شخصیتی است که تنها از جنبه فکری و معنوی در رده بسیار بالایی قرار دارد و شاید خیلی به بحث‌های تخصصی قرآنی نپردازد. می‌خواهم بگویم که این گونه نیست بلکه ایشان در حوزه مباحث تخصصی قرآنی، صوت و لحن و به‌کارگیری الحان و توانمندی و قدرت در قرائت بسیار حساس است و در جلسات بر روی این مباحث بسیار کار می‌کند.

استقبال از نوآوری در قرائت

وی اضافه کرد: ممکن است در حال حاضر که سطح قرائت قرآن در کشور پیشرفت کرده است کمتر مشهود شود، اما ایشان همیشه در جلسات قرائت قرآنی خود یکی از روش‌هایی که همیشه به‌کار می‌برد نوآوری در قرائت است. در قرائت باید علاوه بر طمأنینه و آرامشی که تمامی قاریان باید داشته باشند، از جسارت قاری هم استقبال شود. ایشان به ما یاد داد که قرآن را طوری بخوانید که جامعه از آن لذت ببرد و در قالب‌های خشک، خودتان را محبوس نکنید و طوری قرآن را تلاوت کنید که خودتان از آن حس گرفته‌اید تا بتوانید وظیفه خود را در انتقال شور و انرژی قرآن به جامعه انجام دهید. استاد با سبک‌های تقلیدی خیلی موافق نبود و به بچه‌هایی که نوآوری داشتند اجازه مانور می‌داد و قوانین خشک تلاوت را به آنها تحکیم نمی‌کرد البته دستور بر رعایت می‌داد.

تشویق به کار گروهی

توپچی تشویق به کار گروهی را از ویژگی‌های تدریسی استاد خدام‌حسینی برشمرد و گفت: نکته دیگری که در خصوص مباحث تخصصی و روش‌های تدریسی ایشان در جلسات بود، این است که بچه‌ها را به کار گروهی بسیار ترغیب می‌کرد. استاد می‌گفت: سه نفره و چهار نفره باشید و با هم در ارتباط باشید. دور هم جمع شوید و نوار قرآن گوش دهید و قرائت کنید و اشکال هم را بگیرید. این کار گروهی یک توان بسیار خوبی را به شاگردان استاد خدام‌حسینی می‌داد.

وی تصریح کرد: استاد زمینه‌ای را فراهم می‌کرد تا بلافاصله اکثر بچه‌هایی که در جلسات شرکت می‌کردند در جاهای دیگر تدریس کنند و از تدریس کردن نترسند. برای تدریس بروند اما در کنار آن خود را تقویت کنند و اطلاعات خود را بالا ببرند و نوآوری داشته باشند. ما جزء اولین شاگردان استاد خدام‌حسینی هستیم و چند نفر از دوستان ما شهید شدند و تنها چند نفر ماندند. ما چهار پنج نفر بودیم که اول در منزل شخصی ایشان می‌رفتیم. یادم می‌آید شاید 10 درصد اطلاعات و توانایی‌های اکنون خود را داشتیم اما اگر از جایی به ایشان مراجعه می‌کردند و مدرس قرآن می‌خواستند استاد سریع ما را اعزام می‌کرد و اطلاعات و منابع و جزوه‌هایی به ما می‌داد که اطلاعات‌مان را تکمیل کنیم. با همین سبک و روش استاد اکثر شاگردان‌شان به توانایی بسیار خوب می‌رسیدند.

دوره‌های زندگی استاد خدام حسینی

این قاری قرآن کریم با اشاره به دوره‌های مختلف زندگی قرآنی استاد خدام‌حسینی گفت: اگر بخواهم فعالیت‌های استاد خدام‌حسینی را به صورت دوره‌ای ذکر کنم این طور است که ما یک دوره قبل از انقلاب داریم که استاد از چهره‌های انقلابی و فعال در عرصه‌های فرهنگی، قرآنی و محلی بودند و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تا سال 60 استاد خدام‌حسینی اولین انجمن قاریان شهید انصاری را در فاصله سال 58 تا 59 راه‌اندازی کرد و یک دوره‌ای در آنجا به فعالیت‌های قرآنی می‌پرداخت و ما هم در کنار ایشان بودیم.

رئیس فرهنگسرای قرآن افزود: بعد از سال 60 تا سال 73 استاد خدام‌حسینی به عنوان ریاست دارالقرآن سازمان تبلیغات بودند که اقدامات بسیار پایه‌ای و اساسی در حوزه قرآن کشور انجام شد؛ مانند دوره‌های متمرکز و شبانه‌روزی تربیت معلم قرآن کریم، اردوگاه شهید باهنر و اردوگاه‌های دیگری که هنوز هم باقیات الصالحات آن اقدامات در سطح کشور ما جاری است و همه حسرت آن ایام را می‌خورند.

طرحی برای زندگی با قرآن

وی با اشاره به فعالیت‌های امروز استاد خدام‌حسینی در حوزه قرآن بیان کرد: یکی از قالب‌هایی که استاد خدام‌حسینی امروز در کنار بحث‌های تلاوت قرآن و جلسات قرآنی چهارشنبه‌های خود به آن می‌پردازند، مباحث حوزه سبک زندگی قرآنی و تربیت قرآنی است که در حال حاضر قریب به 20 سال می‌شود که ایشان به همراه برخی دوستان در کنار مباحث خاص قرآنی خود که آموزش قرائت و تجوید است حرکت جدیدی را آغاز کردند و آن زندگی با قرآن است.

توپچی ادامه داد: ایشان دوره‌هایی تحت عنوان دوره‌های تربیت و زندگی قرآنی با بهره‌گیری از آیات قرآن طراحی کردند؛ در این عصر و در شرایط کنونی جهان که مکاتب مختلف با ادعاهای مختلف که می‌توانند انسان را از پوچی و اضطراب نجات دهند و هر روز در سراسر دنیا مانند قارچ سر از زمین در می‌آوردند، این دوره‌ها و قرآن می‌تواند پاسخ مناسب به نیازهای بشر و انسان امروز و حتی افراد جامعه خودمان بدهد.

وی استاد خدام‌حسینی را خط شکن ترویج سبک زندگی قرآنی دانست و عنوان کرد: حسب تأکید ارزشمند مقام معظم رهبری مبنی بر سبک زندگی دینی امروز آقای خدام حسینی خط شکن این عرصه در بحث‌های قرآنی هستند. البته من نمی‌گویم که دیگران در عرصه ورود نکرده‌اند اما در عرصه قرآن به طور خاص دوره‌های نقاط مختلف کشور و کارگاه‌های ایشان اتفاق بسیار خوبی در این حوزه است. من از نزدیک با برخی از این دوره‌ها ارتباط داشته‌ام.

این قاری قرآن کریم یادآور شد: یکی از نکاتی که مقام معظم رهبری در امور فرهنگی و انسان‌سازی به آن اشاره داشته‌اند ارتباط سینه به سینه و چهره به چهره بوده و امروز آقای خدام حسینی از همین منظر ورود کردند و اتفاق‌های بسیار خوبی رقم می‌خورد. بعضی از شاگردان ایشان از برخی شهرستان‌ها و استان‌ها در جلسات ایشان شرکت می‌کنند و دفترچه شرح حال زندگی دارند. که من می‌بینم که این دفترچه گاهی دفترچه شرحال یک ساله شاگردی است که در ارتباط با آقای خدام حسینی قرار گرفته و زندگی خود را گفته است. که مثلا من دچار این نوسانات روحی شده‌ام و این مشکلات را داشته‌ام و از این دستورات استفاده کرده‌ام و اشکلاتم چه چیزهایی است و افراد یک حالت زنده بودن در ارتباط با قرآن دارند.

وی پیگیری منویات ولی‌فقیه را از نکات بسیار مهم شخصیت استاد خدام‌حسینی دانست و گفت: همواره که در خدمت ایشان بودیم تقید و حساسیت استاد نسبت به انقلاب و ولایت‌فقیه را شاهد بودم. مرور زندگی گذشته استاد نشان‌دهنده هماهنگی همیشگی ایشان با جریان انقلاب و تبعیت از رهبری نظام است. قبل از انقلاب ایشان در روند پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) تلاش داشتند و در این راه از خانواده شهید دادند. در ادامه نیز بعد از رحلت حضرت امام(ره) نیز اطاعت عمیق و خالصانه‌ای از مقام معظم رهبری داشته‌اند.

توپچی در پایان تصریح کرد: استاد خدام‌حسینی در بسیاری جلسات که جمعی از شاگردانشان حضور داشتند دائما نکات نغزی که از فرمایشات مقام معظم رهبری استخراج کرده بودند را بیان و تأکید می‌کردند. پس از هر سخنرانی رهبر معظم انقلاب بلافاصله ایشان راهکارهایی برای تحقق منویات معظم‌له بیان می‌کردند؛ به عنوان نمونه پس از جلسه رهبر معظم انقلاب در ماه مبارک رمضان ایشان اولویت‌ها و باید‌ها و نبایدهای محافل قرآنی و ویژگی‌های فعالان قرآنی را از فرمایشات ایشان برای ما مطرح کردند. افرادی که دائما در ارتباط با استاد خدام‌حسینی هستند می‌بینند که ایشان همواره در سخنان خود به فرمایشات و راهبردهای رهبر معظم تأکید می‌کنند.