شیوه جلسهداری قرآن به روایت الهام منگلی/ آموزش تعاملات اجتماعی در کنار قرآن
کانون خبرنگاران نبأ: همنشینی کودکان و بزرگسالان در جلسات قرآن باعث میشود که کوچکترها آداب و رفتار اجتماعی فرا گیرند و بزرگسالان با شنیدن تلاوت خوب کوچکترها تلاششان را بیشتر کنند؛ لذا کلاس ما فقط آموزش تجوید و ترتیل نیست بلکه جایی است که قرآنآموزان با یکدیگر روشهای تعامل را فرا میگیرند.
به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، الهام منگلی، حافظ و معلم قرآن حسینیه علی بن ابیطالب(ع)، از سال 1382 تدریس قرآن را آغاز کرد. وی با کمک تجربیات مختلفی که در این سالها به دست آورده است، معتقد است، علاوه بر شرکت در کلاسهای آکادمیک، حضور در جلسات سنتی آموزش قرآن کریم بسیار مفید است. وی در کلاسهای استاد فاطمیان و موسویبلده شرکت میکند و از همین کلاسها کار تدریس در حسینیه علی بن ابیطالب(ع) را از سال 1387 آغاز کرد. منگلی در گفتوگو با کانون خبرنگاران نبأ به بیان نقش حضور بانوان در عرصههای قرآنی و گامهای مؤثر جهت تربیت نسلی قرآنی میگوید:
برخی از بانوان به دلیل مشغلههای خارج از خانه و کارهای مربوط به امور منزل، فرصت حضور مداوم در جلسات هفتگی قرآن را ندارند و به همین خاطر برای این اشخاص، این کلاسها یکبار در هفته و روزهای پنجشنبه برگزار میشود. شاگردانم علاوه بر اینکه در کلاسهای مخصوص نوجوانان و کودکان و بزرگسالان حضور دارند، در اینجا در کنار هم به آموزش و فراگیری قرآن مشغول هستند که یکی از اثرات این همنشینی کودکان و بزرگسالان این است که کوچکترها از بزرگترها آداب و رفتار اجتماعی و رابطه با مردم را در جامعه آینده فرا میگیرند.
برای بزرگسالان نیز این حسن را دارد که وقتی که میبینند یک کودک از خودشان با تکنیکتر و بهتر قرآن را تلاوت کرده باعث میشود که یک تلنگری بخورند و تلاششان را بیشتر کنند. کلاس ما فقط آموزش تجوید و ترتیل نیست بلکه جایی است که قرآنآموزان با یکدیگر روشهای تعامل را فرا میگیرند.
سبک آموزشی استماع
در کلاسهای آموزش ترتیل، تقلید مهمترین جزء است و بهعنوان پایه قرائت استفاده میشود هنگامی که قرآنآموز با استفاده از روش استماع توانست قرآن را مانند قاریهای بزرگ مصری مانند استاد منشاوی و عبدالباسط قرائت کند که این امر حدود شش یا هفت ماه طول میکشد و بعد از اینکه لحنشان قوی شد، آنگاه وارد مرحله تلفیقی میشوند که باید این تلاوتهایی که گوش دادند را با آیات دیگر تلفیق کنند. حدود 30 الی 40 درصد زمان کلاس ما به آموزش مطالب به صورت تئوریک پرداخته میشود و اکثر بقیه مربوط به درسهای عملی است. دانشآموزان با روش استماع تجوید را فرا میگیرند چرا که بهترین روش یادگیری هر زبانی گوشدادن است برای بزرگسالان و کودکان از روش استماع استفاده میشود. قرآنآموزان در کنار آموزش قرآن روش تدریس را هم یاد میگیرند.
از کودک پنج ساله تا مادربزرگ
کودکان پنج و شش ساله تا خانمهای بزرگتر در کلاسها شرکت میکنند، خانمی همراه فرزندش یا نوهاش به اینجا میآید، محدودیت سنی نیست ولی تا قبل از پنج سالگی معمولا آموزش بهصورت غیر مستقیم و تحتنظر مادر در خانه انجام میگیرد. آموزش مستقیم از پنج سالگی آغاز میشود که بیشتر به مرور حفظیات برمیگردد. کودکان در این سن را مجبور به نشستن در کلاس به مدت دو ساعت کامل نمیکنیم قرآن میخوانند، بازی میکنند و دوباره کنار مادرانشان به تعلم میپردازند. با اینحال کودک 6 سالهای هم هست که دو جزء 29 و سی را حفظ است و جزء اول را تا نیمه و با روش استماع حفظ کرده است.
کلاس مجهز به سیستم صوتی
یکی از ویژگیهای مثبتی که ما در کلاسمان داریم تجهیزات صوتی است، قرآنآموزان با بلندگو و تجهیزات آشنایی پیدا میکنند و برای اجرای برنامه و یا تلاوت آمادگی پیدا کرده و دیگر به ترس از جمعیت و انعکاس صدا در بلندگو دچار نمیشوند.
در ضمن هرهفته محفل انس با قرآن داریم و سالی یکبار هم بین اعضای ثابت کلاسها آزمون برگزار میشود، یادآور میشوم کسانی که ماهی یک یا دو جلسه یا دانشجویانی که فقط در دوره تابستان شرکت کنند هم عضو کلاسهای ما به حساب میآیند. آزمون در اردیبهشت و خرداد برگزار میشود، قرآنآموزانی که به حد نصاب نمره در صوت و لحن برسند از طرف دارالقرآن علی بن ابیطالب(ع) به آنها مدارک و جوایزی اهدا میشود که همینجا از بانیان این حسینیه تشکر میکنم که فرصت و مکان برگزاری کلاسها را در اختیار ما میگذارند. پنجشنبهها از ساعت هفت و نیم صبح تا سه و نیم بعدازظهر کلاس برگزار میکنیم.
لزوم برگزاری جلسات قرآنی
کلاسها بهصورت تخصصی در دارالقرآنهای مختلف برگزار میشود اما برای ورود به آنها در ابتدا یک تست انجام میگیرد و تعداد محدودی پذیرش میشوند؛ از اینرو هر کسی نمیتواند وارد آموزش تخصصی قرآن شود، وجود جلسههای قرآنی اینجا لازم میشود خود اساتید هم همچنین جلسات آزاد را دارند بعضی از شرکتکنندگان به صورت مستمع آزاد در اینکلاسها شرکت میکنند و یا فقط برای گوش دادن به تلاوت بقیه و استفاده از احکام و تفاسیری که در کلاس مطرح میشود به اینجا میآیند در عین حال که شاید همین جلسات مشوق خیلیها شود برای شرکت در کلاسهای تخصصی که با این وجود من عقیدهام بر این است که حضور در کلاسهای تخصصی در کنار این جلسات واجب است و به شاگردانم همیشه این توصیه را دارم.
آموزش احکام و تفسیر در کنار تلاوت قرآن
در جلسات احکام هم گفته میشود یا تفسیر احکام مورد نیاز خانمها که سؤال پیش آمده باشد. من این روش تدریس را زهرا ذاکری، مادرم و از معلمان با سابقه قرآن یاد گرفتم که کلاس درس قرآن نباید فقط به آموزش تجوید و صوت و لحن بپردازد و باید در کنار آن بحث احکام، تفسیر و ختم قرآن هم بیان شود. گاهی پیش آمده که نیم ساعت یا 40 دقیقه از کلاس یک بحث ویژه تفسیری بوده است. هدف ما در این کلاسها آشنایی با مفاهیم قرآن است.
جای خالی مسابقات بینالمللی برای بانوان
خود من در مسابقات بینالمللی شرکت کردهام و مقام آوردهام ولی متأسفانه بانوان قرآنی به مسابقات خارجی اعزام نمیشوند و فقط در بخش داخلی مسابقه میدهند که در کلاسهای من نفرات برتر در بخش شکوفهها فاطمه نیکوئی، در مسابقات اوقاف کشوری، نفر دوم و زهرا انصاری، نفر اول در مسابقات دارالقرآن امام علی(ع) و حنانه خلفی هم بوده و همچنین خانمهایی که بعد از این کلاسها در دارالقرآنهای مختلف و آستان حضرت عبدالعظیم(ع) به تدریس پرداختهاند. ما به افراد توصیه میکنیم که به کلاسهای اساتید متفاوت شرکت کنند تا از تجربیات چند معلم و استاد قرآنی بهرهمند شوند.
کمبود بودجه تشویقی
بحث بودجه برای این جلسات خیلی مهم است؛ گاهی اساتید دنبال مکانی هستند تا جلسات را شروع کنند، باید دنبال یک بانی خیری باشد تا مکانی را در اختیار آنها قرار بدهد یا برای جایزهدادن مخصوصا برای بچههای کوچکتر خیلی مشوق خوبی است و متأسفانه هماکنون غیر از جایزههایی که در مسابقات سالانه پرداخت میشود، نمیتوانیم کودکان را تشویق کنیم. در حالیکه گرفتن جایزه بعد از قرائت در کلاس خیلی کودک را خوشحال کرده و به او انگیزه میبخشد و شاید اثر این جایزه که دریافت میکند بیشتر از جایزه نقدی باشد که بخواهیم بعدا به حساب بانکی او واریز کنیم.
معلمی شغلی پر از خاطره
کسی که درسی را تدریس میکند خاطره خوب زیاد دارد ولی برای من خاطرهای که خیلی خوشحالم میکند از اینکه قدم در این راه گذاشتم زمانی است که قرائت کودکان را با لهجه شیرین کودکیشان میشنوم که فصیح و قشنگ میخوانند و این آدم را بهوجد میآورد. از دغدغههایم یا آرزویم این است که روزی برسد تمام خانوادههای ایرانی روخوانی قرآن را بدون اشتباه و صحیح بخوانند و پیشنهادی به خانوادهها میدهم، این است که اگر حتی روزی یک صفحه قرآن میخوانند آن را با معنی بخوانند تا متوجه مطالب زیبا و عمیق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و... که در قرآن آمده است بشوند؛ عدم شناخت ما نسبت به قرآن باعث وصلنشدنمان به این کتاب میشود.
اساتید در ورطه امتحان
کلاسهای قرآن زیر نظر یک مؤسسه مثل حرم حضرت عبدالعظیم(ع) برگزار میشود و اساتید خود آستان بر کار مربیان نظارت میکند. بهطور مرتب حدود 12 سال است که مورد ارزیابی قرار میگیرم و دیگران را نیز ارزیابی میکنم. ولی برای اساتید تازهکار باید ارگانی مثل دارالقرآن با اساتید برجسته باشد و کار مربیان را مورد ارزیابی دقیق قرار دهند.
بهروزرسانی دانشآموزگاران
من در طرح تربیت داور شرکت کردهام، این تبادل نظر با داوران دیگر به پیشرفتمان کمک کرده است؛ در جلسات امیر آقایی هم بودم، در بحثهای هماندیشی و داوری در مورد صحت حفظ، وقف، ابتدا و... با همکاران صحبت میکنیم، و در مباحث علوم قرآنی که به من کمک کند شخصا مطالعه میکنم.
