نگاهی به معماری بقعه امامزاده ابوالحسن(ع) در بروجرد

به گزارش خبرگزاری بین‌المللی قرآن(ایکنا) از لرستان، امامزادگان همواره مامنی برای انسان‌هایی هستند که دل در گرو اعتقادات و باورهای دینی داشته و ارادتی ویژه به نوادگان ائمه اطهار(ع) دارند.

وجود مبارک امامزادگان از ارزش والایی برخوردار است، همچنین علاوه بر جنبه معنوی وجودی آن‌ها، بارگاه این نوادگان انبیاء الهی و توسل و تمسک مردم به آنها نقش مؤثری در جلوگیری از انحراف‎های اجتماعی و انحراف از دین دارد.
نقش امامزادگان در القاء آرامش و تقویت باورهای دینی در بین مردم بر کسی پوشیده نیست به‌طوری که از قدیم‌الایام اقشار مختلف مردم پس از حضور در بارگاه و آستان امامزادگان و تبرک و توسل به آن‌ها، به آرامش خاطر رسیده و گویی بار سنگین مشکلات و ناملایمات را به یک باره زمین گذاشته‌اند.
امامزاده ابوالحسن(ع) یکی از بزرگ‌زادگانی است که بارگاه ملکوتی و معنوی ایشان در قلب بازار بروجرد قرار گرفته است و همواره مملو از مشتاقان پیر و جوانی است که دمی از هیاهوی زندگی و مشکلات ریز و رشت آن دور شده و در جوار مقبره نورانی و منور ایشان به انجام عبادت و راز و نیاز با پروردگار و معبود خود بپردازند.
وجود امامزادگانی همچون ابوالحسن(ع) مایه فخر و مباهات مردم این شهرستان است به‌طوری که حضور چشمگیر و پر رنگ اقشار مختلف مردم در بارگاه ایشان گواهی بر ارادت شهروندان بروجردی به امامزاده‎ای است که در این محل دفن شده است.
اعتقاد و باور قلبی به ایشان موجب می‎شود، هنگام بروز مشکلات و تنگناها با توسل به این امامزاده و شفاعت قرار دادن ایشان در محضر خداوند متعال به آرامش خاطر رسیده و شاهد رفع مشکلات خود باشیم.

بقعه امامزاده ابوالحسن(ع) که عامه مردم شهرستان بروجرد آن را به «شاهزاده ابوالحسن» می‎شناسند، در محله‎ای قرار دارد که در گذشته آن را «صوفیان» می‎نامیدند و اکنون این نام به خیابان صفا تغییر نام یافته است.
 بنابر گزارشات مولانا بروجردی، شجره‌نامه این امامزاده را به نقل از کتاب مشاهدةالعتره با چهار واسطه به حضرت زین‌العابدین(ع) منسوب می‎داند. بنای فعلی این امامزاده متعلق به دوره قاجاریه است و قریب به 150 تا 180 سال پیش ساخته شده است و این احتمال وجود دارد در گذشته بنای قدیمی‎تری بر روی این بقعه وجود داشته است.
بقعه این امامزاده پیش از به وجود آمدن خیابان صفا فعلی متشکل از یک سردرب ورودی قوس‌دار بوده که وارد بقعه می‎شده است، اما پس از تعریض خیابان صفا سردرب قدیمی از بین رفته است.
بقعه فعلی بنایی تقریبا مربع شکل دارد که مرکب از یک گنبد مرکزی است که ضریح و قبر این امامزاده در زیر این گنبد قرار دارد، همچنین در اطراف این گنبد چهار گنبد کوچک‌تر موجود است و اطراف این چهار گنبد را هشت گنبد کوچک‌تر فرا گرفته است.
این فضاهای سرپوشیده به وسیله طاق و پایه‎های آجری متصل شده‎اند، بنای این امامزاده در گذشته تزئینات زیادی نداشته و تنها کاشی کاری‎هایی در پایین دیوارهای بنا وجود داشته است.
در گذشته در اطراف این امامزاده قبرستان وجود داشته به‌طوری که تعداد قبر متعلق به افراد سرشناس دوره قاجار و پهلوی و دیگر افراد سرشناس شهر در اطراف این امامزاده وجود دارد.

بنای حرم شاهزاده ابوالحسن یا محمد ابن حمزه ابن حسن المکفوف ابن احسین الافطس ابن الامام علی بن الحسین زین العابدین ابن الحسین ابن علی ابن ابی طالب(ع) در خیابان صفای بروجرد واقع شده است.

بقعه شاهزاده ابوالحسن تنها مورد توصیف کلی واقع شده و در بعضی منابع هم درحد معرفی به آن اشاره شده است و حمید ایزدپناه این بنا را معرفی و توصیف کرده و از طرفی در فهرست بناهای تاریخی و دایرةالمعارف ایران نیز از این بنا نام برده شده است.

بقعه شاهزاده ابوالحسن به شکل مستطیل ساخته شده و دارای گنبد نیم‌کره و خوابیده است و در ورودی بنا در ضلع شرقی و در وسط ضلع شمالی و جنوبی بنا پلکانی قرار دارد که به بیرون منتهی می‌شود، بنای مورد بحث از سه قسمت حیاط، رواق‌‌ها و اتاق مقبره تشکیل شده است و گنبد بنا در قسمت شمالی بدنه و بر روی اتاق مقبره قرار دارد و به فاصله 24 سانتی متر از کف پشت بام بر روی بدنه گنبد دریچه‌های کوری به ابعاد 20 در 20 قرار دارد.

هر چند گنبد بیرونی بنا از نوع 8 ضلعی است، ولی نمای آن بر اثر مرور زمان به شکل مخروطی درآمده و در غرب اتاق مقبره یک رواق به طول 17 متر قرار گرفته است که به رواق‌های شمالی و جنوبی این بنا راه دارد.

این رواق متشکل از سه اتاق گنبددار است که در هریک، تدفین‌های شخصیتی صورت گرفته، پوشش سقف بنا مانند سایر رواق‌‌ها از نوع طاق و تویزه است و در وسط این رواق دو سنگ قبر به چشم می‌خورد که یکی از آن‎ها متعلق به سرلشگر طهماسبی بوده و قبر دیگر نیز به شیخ محمدرضا دزفولی تعلق دارد.

بر سر در ورودی اصلی این بنا تزئینات کاشی بانقوش گل و بوته و خطوط قرآنی همراه باکاشی‌هایی باطرح پیچک دیده می‌شود و سقف ایوان ورودی و گنبد خانه و بدنه دیوار آن‌ها توسط سازمان اوقاف و امور خیریه آینه‌کاری شده است و بدنه دیوار ایوان‌های اطراف گنبد خانه تا ارتفاع 2 متری سنگ‌کاری شده است و ارتفاع گنبد نسبتاً کوتاه است.

پوشش نمای بیرونی گنبد اندود کاهگل بوده که اخیراً ایزوگام شده است و پاره‌ای مرمت‌های اشتباه باعث خسارت به بنا شده، از جمله سنگ‌کاری که موجب محبوس کردن نم و رطوبت در پی و بدنه دیوار آجری شده است.

روى این قبر، سنگى از مرمر سفید به اندازهٔ ۳۳×۸۶ سانتى‌متر قرار دارد که در وسط آن نام صاحب قبر نوشته شده است. هم‌چنین درخصوص ساخت بنا، ‌ آن‌را به حموله - وزیر سلسلهٔ قره‌قویونلو نسبت می‎دهند.