نوروز؛ تجدید خاطره خویشاوندی انسان با طبیعت

نوروز یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران باستان و گویای پیـشینه‌ای تابناک میهن ما و جلوه‌ای مهم از فرهنگ غنی قـوم ایران است.

نوروز، تجدید خاطره خویشاوندی انسان با طبیعت است. گذشت سال‌های طولانی نه تنها از شکوهمندی سنت‌های نوروزی نکاسته بلکه روشنگر این واقعیت بوده که بزرگ داشت نوروز و گرامی داشتن سنت‌های آن با احساس و اندیشه ایرانی، پیوند ناگسستنی یافته است.
ظهور اسلام و برخورد مسالمت‌آمیز آن با سایر ادیان و آیین‌ها از جمله اعتقادات مذهبی و ملی ایرانیان موجب شد که مراسم و آداب مربوطه، به یکباره از جامعه اسلامی ایران زدوده نشود. نوروز تنها جشنی است که از دوران باستان با عظمت تمام و همراه با انبوهی افسانه و آیین تا به امروز ادامه یافته است.

همچنین تقدس دینی لحظه تحویل سال چنان در نظر مردمان پر رنگ است که در شهرهای مقدس مردم به امامزاده‌ها و اماکن متبرکه می‌روند. شیرازی‌ها به حرم شاهچراغ و حرم علی‌بن حمزه روی می‌آورند و مشهدی‌‌ها به پابوس حضرت رضا(ع) می‌شتابند و بسیاری از مردم قم در بارگاه حضرت معصومه گرد می‌آیند و بعضی از مردم ری و تهران در حرم شاه‌عبدالعظیم.

در اسلام و به‌ویژهٔ آیین تشیع به نوروز به عنوان روزی خجسته نگاه شده‌ است و بر گرامی داشتن آن تأکید شده‌ است. از دیدگاه شیعه، نوروز روز ظهور امام زمان(عج) است. امام صادق(ع) درباره نوروز فرموده‌اند؛ روز نوروز همان روزی است که خداوند در آن از بندگانش پیمان گرفت که او را پرستش کنند و هیچ چیزی را شریک او ندانند و این که به پیامبران و اولیایش ایمان بیاورند و آن نخستین روزی است که خورشید در آن طلوع کرده، و بادهای باردار کننده در آن وزیده‌ است و گلها و شکوفه‌های زمین آفریده شده‌است. و آن روزیست که کشتی نوح(ع) به کوه جودی قرار گرفت. و آن روزی است که در آن قومی که از ترس مرگ از خانه‌های خود بیرون آمدند و آنها هزارها نفر بودند پس خداوند آنها را بمیراند و سپس آنها را در این روز زنده کرد. و آن روزیست که جبرئیل بر پیامبر(ص) فرود آمد و آن همان روزیست که ابراهیم(ع) بتهای قوم خود را شکست و آن همان روزیست که پیغمبر خدا، امیرالمؤمنین علی(ع) را بر دوش خود سوار کرد تا بتهای قریش را از بالای خانه خدا به پائین انداخت و آنها را خرد کرد.

واژه (عید) در قرآن کریم تنها یکبار در آیه 114، سوره مائده آمده است: «عیسی ابن مریم گفت بارالها! ای پرودگار تو ما از آسمان مائده‌ای فرست تا این روز برای ما و کسانی که پس از ما آیند روز عید مبارکی گردد و آیت و حجتی از جانب تو برای باشد، که تو بهترین روزی دهندگانی».

سفره‌ هفت‌سین بزرگ‌ترین نماد آیین نوروز و یکی از آیین‌های مشترک در مراسم نوروز در بین مردم است. این سفره فلسفه‌ای باستانی و اسلامی دارد؛ عدد هفت برگزیده و مقدس است. در سفره نوروزی انتخاب این عدد بسیار قابل توجه است. ایرانیان باستان این عدد را با هفت جاودانه مقدس ارتباط می‌دادند.

در نجوم عدد هفت، خانه آرزوهاست و رسیدن به امیدها را در خانه هفتم نوید می‌دهند. علامه مجلسی درباره عدد هفت می‌گوید: آسمان هفت‌ طبقه و زمین هفت طبقه است و هفت ملک یا فرشته موکل برآنند و اگر موقع تحویل سال، هفت آیه از قرآن مجید را که با حرف سین شروع می‌شود بخوانند آنان را از آفات زمینی و آسمانی محفوظ می‌دارند.

پهن کردن سفره هفت‌سین در ایران آداب و رسوم خاصی دارد. روی سفره آینه می‌گذارند که نشانه روشنایی، شمع که نشانه نورو درخشش، یک کاسه آب که نشانه پاکی می‌باشد. برای تزئین سفره از تخم مرغ رنگ شده استفاده می‌شود. بعد از ورود ماهی قرمز از چین به ایران از این ماهی‌های کوچک جهت زیبایی سفره هفت سین استفاده می‌شود همچنین بعد از ورود اسلام به ایران کتاب قرآن نیز بر روی سفره قرارداده می‌شود. تمامی هفت سینی که چیده می‌شود یک معنی خاص را نیز به همراه دارند. مثلا سیب نماد زیبایی وتن درستی است؛ سنجد به روایتی نماد عشق و محبت است؛ سبزه سرسبزی زندگی؛ سمنو برکت؛ سکه رزق و روزی و سیر سمبل شفا و سلامتی است.

در زمان تحویل سال دعای مخصوص آن یعنی یا محول الحول والاحوال خوانده می‌‌شود و مردم اعتقاد دارند که هر دعایی در این زمان کنند برآورده می‌شود. بعد از تحویل سال اعضای خانواده عید را به یکدیگر تبریک می‌گویند و کوچک‌ترها دست بزرگترها را بوسیده و بزرگترها از لای کتاب قرآن به فرزندان و نوه‌های خود عیدی می‌دهند که مردم اعتقاد دارند این پول باعث برکت مالشان می شود و آن را خرج نمی‌کنند.

جشن نوروز با روز طبیعت پایان می‌پذیرد و در این روز مردم بار دیگر به طبیعتی که در طول سال از او غافل بوده‌اند برمی‌گردند.

سعیده مجتهدی/استان مرکزی