یادی از سنت‌های از یاد رفته/ مارمه؛ استقبال از سال نو با قرآن + فیلم

به گزارش کانون خبرنگاران نبأ وابسته به خبرگزاری ایکنا، بهار که از راه می‌رسد، انگار با نسیم خود، روح، نشاط و زندگی تازه‌ای به انسان می‌بخشد. طراوت، تازگی و سرسبزی هدایای خلقت هستند که زنگار تیرگی و خستگی را از دل انسان به در می‌کنند. هیاهو و جنب و جوش از دامن طبیعت به جان آدمی می‌خروشد و انسان از طبیعت می‌آموزد که باید تازه و نو شود و غبار ناراحتی و بغض‌ را از جان خود بزداید.

ایرانیان در تار و پود سنت‌های دیرین آباء و اجداد خود و در پرتو تعالیم روح‌بخش و آداب آسمانی اسلام حرف‌های زیادی برای گفتن در سال نو دارند. سنت‌هایی که از یک سو در آدابی کهن سرچشمه می‌گیرند و از سوی دیگر در بارش معارف وحیانی و باورهای دینی تصفیه می‌شوند و رشد می‌یابند. یکی از این سنت‌ها که از قدیم وجود داشته است «مارمه» است. مارمه البته در پهنه سرسبز شمال کشور با تفاوت‌هایی انجام می‌شود.

در روستاهای مازندران، به عنوان نمونه در آلاشت «مارمه» و در سما «مارما» نامیده می‌شود؛ گروهی نظرشان بر این است مارمه یعنی ماه در ماه، آخر یک ماه و آغاز ماه دیگر. ماه مهربانی هم نظریست؛ یعنی آغاز هر ماه با آئین خاص مهربانی، محبت، صلح و صفا شروع می‌شود. برخی نیز معتقدند یعنی آئین ماه در آمدن، آغاز ماه نو یا آئین نو شدن ماه که هر ماه با نماز مخصوصی در نزد ایرانیان کهن جشن گرفته می‌شد.

سال مارمه هم هرساله با شور و اشتیاق و شکوه هر چه تمام‌تر در اولین روز عید انجام می‌پذیرد. در برخی روستاها یک نفر که قدمش میمون است باید به کلیه خانه‌ها و اتاق‌ها قدم بگذارد تا دیگران بتوانند بعد از او وارد حیاط و اتاق‌ها شوند. شخصی که مادرمه می‌کند باید برگ سبز و قرآنی در دست داشته باشد که پس از ورود در خانه آن برگ را روی تاقچه نهاده یا به میخ در یا دیوار آویزان کند.

چند روز مانده به عید و تحویل سال جدید خانواده‌ها استخاره می‌زنند چه کسی خانه و کاشانه آنها را مارمه کند. معمولا کسی را انتخاب می‌کنند که اولا دارای خصوصیات نیک انسانی از جمله: راست‌کردار، خوشرو، خوش‌نام و بالاخره دارای کردار نیک، گفتار نیک و پندار نیک باشد، ثانیا قرعه فال به نام او بیفتد؛ یعنی وقتی استخاره به نام او زدند، خوب بیاید. به هر صورت آن کسی که در اولین روز به خانه می‌آید باید خوش قدم و خوش شگون باشد.

وقتی مارمه کننده مشخص شد، چند دقیقه مانده به تحویل سال وارد حیاط خانه می‌شود تا سینی را که در آن وسایلی چون سبزه همیشک (گیاه همیشه سبز که معمولا داخل جنگل جایی که بیشتر صخره ای است می‌روید)، آیینه، قرآن کریم، چند سکه، کاسه آب و ماهی زنده یا ماهی دودی که از قبل خانم خانه آماده کرده است، بر داشته وارد خانه شود. چند دقیقه به تحویل سال سرپرست خانوار به حیاط خانه رفته، تبر برداشته به طور نمادین هیزم را خرد می‌کند و بار اسب می‌کند. این کار تا زمانی که سال نو نشده، ادامه می‌دهند و معتقدند آن سال، سال پر درآمد و پر خیر و برکت برای آنها خواهد بود.

تا زمانی که مارمه انجام نگرفت؛ یعنی عمل نو شدن ماه یا سال انجام نگیرد، کسی حق ورود به خانه را ندارد و اگر کسی از خانه خارج شود آن قدر باید بیرون از خانه بماند تا مارمه کننده بیاید مارمه اش را انجام بدهد،آنگاه بتواند وارد خانه بشود.

 در برخی جاها مراسم سال مج برگزار می‌شود؛ یعنی ابتدا نام چند کودک یا نوجوان خانواده را انتخاب و با استخاره از قرآن مجید هر یک که خوب آمد به عنوان سال مج انتخاب می‌شود. این کودک یا نوجوان به محض تحویل سال نوبا سینی محتوای کلام الله مجید، سبزه،شیرینی، و یک ظرف پر آب قبل از دیگران وارد خانه می‌شود و باظرف آبی که در دست دارد آن را در گوشه اطاق‌ها می ریزد و به این ترتیب سالی پر بار و پر برکت برای خانواده به ارمغان می‌آورد.

البته این رسم اندک اندک از رونق افتاد تا جایی که در روستاها و آبادی‌های دور دست و کوهستان‌های دور از شهرنشینی پیرزنان و سالخوردگان چنین می‌کنند. امروزه در بین میان‌سالان و جوانان ماه مارمه صورت نمی‌پذیرد. برای اینکه از این رسم بیشتر بدانیم در جست‌وجوی آن به خانه یک زوج قدیمی رفتیم تا بیشتر از این رسم بدانیم.